Кен Тиррелл: Формула-1 құрылтайшысы және жарыс жолдарының шебері

Кіріспе

Британдық жарыс жүргізушісі және команда иесі (1924–2001)

Роберт Кеннет Тирелл (3 мамыр 1924 – 25 тамыз 2001) – британдық Формула-2 жарыс жүргізушісі және Tyrrell Formula One құрастырушысының негізін қалаушы.

Өмірбаян

Шығыс Хорсли, Суррейде туған Тиррелл Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күшінде қызмет етті. Соғыстан кейін ол ағаш саудасымен айналысты, сол себепті оны кейде "Chopper" деп атады. 1952 жылы 28 жасында ол Формула 3 жарысында Нортон қозғалтқышы бар Купермен жарыса бастады. 1958 жылы ол Сесил Либовиц пен Алан Браунға қосылып, Купер Климакспен Формула 2-ге көшті. Ол көптеген жаңадан бастаған жарысшылармен қатар Джоди Шектерді және мотоспорт шебері Джон Суртисті де қолдады. Ол жылдам болғанмен, кейде сенімсіздік тудыратын, бірақ 1971 жылға жақсырақ Tyrrell 003 моделін жасады. Бұл машина Стюарт пен жаңадан келген Франсуа Северт есебінен 1971 және 1972 жылдары сегіз жеңіске жетті және Стюартқа 1971 жылғы Жүргізушілер әлем чемпионатының жеңісін сыйлады. F1-дегі алғашқы жылдары "Кен аға" деп белгілі болған ол мансабының шыңына жетті. 1973 жылы ұзын ауа жинағышы бар 006 моделі пайда болды және ол 005-тен жақсырақ болды. Алайда, Тиррелл 1973 жылғы АҚШ Гран-приісіне дайындық кезінде Северттің қазасынан қатты әсер етті, нәтижесінде Стюарт зейнетке шығуын жариялады, әлем чемпионаты оның еншісінде болған күйінде. Северттің қазасы мен Стюарттың кететінімен, 1974 жылы Тиррелл Шектер мен Патрик Депайлерді жұмысқа алды, ал Гарднер аз қозғалмалы 007 моделін жасады. Бұл Шектерге әлем чемпионатында үшінші орынға, ал Депайлерге жаңа маусымда тоғызыншы орынға ие болуға жеткілікті болды, команда 1975 жылға дейін машинаны жарысқа қатыстыруын жалғастырды. Келескен жылдары Тиррелл командасы рейтингте ортаңғы деңгейге түсіп кетті, бірақ 1975 жылы үшінші 007 машинасымен Шектер, Депайлер және Ронни Петерсон сияқты талантты жарысшыларды, сондай-ақ Жан Пьер Джабуил сияқты жаңадан бастағандарды қолданды. Дегенмен, Тиррелл F1 үшін жаңа идеяларды енгізуге уақыт тапты. 1976 жылы Tyrrell командасы төрт алдыңғы дөңгелегі бар алты дөңгелекті P34 моделін жасады. Гарднер жобалаған бір орындық машина жарыста жеңіске жетті, бірақ Goodyear автомобильге қажетті кішкентай дөңгелектерді жасаудан бас тартқаннан кейін тоқтатылды, себебі бұл басқа дөңгелек өндірушілермен жүргізіліп жатқан дөңгелек соғысына кедерілген болар еді. 1980 жылдардың басында Тирреллдің жағдайы нашарлап, командасын демеушіліксіз басқаруға мәжбүр болды. Тиррелл талантты жарысшыларды іздеуді жалғастырды, Микеле Альборето, Стефан Беллоф және Мартин Брандлді F1-ге әкелді, бірақ оларды ұстай алмады. Тиісті қаржыландыру болмағандықтан, Тиррелл Cosworth DFV қозғалтқышымен жарысқа қатысқан жалғыз команда болды, ал қалған командалар турбоқозғалтқыштарға көшкен кезде. Альборето 1983 жылы қозғалтқыштың соңғы жеңісін бағындырды, бірақ 1984 жылы команда пит-стоп кезінде салмағын азайту үшін балласт қосылғаннан кейін салмағы аз машиналарды пайдаланғаны үшін чемпионаттан шеттетілді. Тиррелл мұны жоққа шығарды және оның командасы қымбат турбоқозғалтқыштарды пайдаланудан бас тартқаны үшін жазаланғанын сезінді. 1990 жылдардың басында Тиррелл компанияның көп бөлігін басқаруды ұлдарына және Харви Постлтвейтке тапсырды, ол 1990 жылы Tyrrell машинасына жоғары мұрындық тұжырымын алғаш енгізді. Жан Алеси машинамен екі рет екінші орынға ие болды және команда соңғы рет айналма жолға шықты. Олардың соңғы подиумға шығуы 1994 жылы Марк Бланделлмен, ал соңғы ұпайлары 1997 жылы Монако Гран-присінде Мика Салодан 5-ші орынмен болды. 1997 жылы Tyrrell F1 командасын British American Tobacco және Крейг Поллок сатып алып, British American Racing командасын құрды. Тиррелл командамен соңғы жылы Tyrrell атауымен (1998) қалмады, өйткені Поллок Рикардо Россетті жұмысқа алуды талап етті, оны Тиррелл Jos Verstappen-тен нашар деп санады. Тиррелл Норберто Фонтанаға да ұсыныс жасады және тіпті келісімшарт дайындады, бірақ British American Racing бұл келісімге вето қойды. 2001 жылдың 25 тамызында Кен Тиррелл 77 жасында қарын безінің қатерлі ісігінен қайтыс болды.

Born in East Horsley, Surrey, Tyrrell served in the Royal Air Force during World War II. After the war he became a timber merchant; as a result, he was sometimes known as "Chopper". In 1952, at 28, he began racing a Norton powered Cooper in Formula 3. In 1958, he advanced to Formula Two in a Cooper Climax, joining Cecil Libowitz and Alan Brown. Along with numerous lesser lights, he also approved Jody Scheckter and motorcycle racing ace John Surtees. It was quick, if a trifle unreliable, and spawned the much better Tyrrell 003 for 1971. This, in the hands of Stewart and newly hired François Cevert, took eight wins during 1971 and 1972 and gave Stewart the 1971 World Drivers' Championship. During his early years in F1, "Uncle" Ken, as he was often known, reached the peak of his career. The 006, with its tall airbox, appeared in 1973 and was better than the 005. However, Tyrrell was profoundly affected by the death of Cevert in practice for the 1973 US Grand Prix, leading to Stewart announcing his retirement, the World Championship already his. With the death of Cevert and the departure of Stewart, Tyrrell in 1974 hired Scheckter and Patrick Depailler and Gardner designed the less twitchy 007. It was good enough for Scheckter to place third in the World Championship and for Depailler to be ninth in his rookie season and for the team to continue to campaign the car during 1975. In the following years, the Tyrrell team slipped down the rankings to mid field, despite having employed natural talents such as Scheckter, Depailler and Ronnie Peterson, as well as lesser lights like Jean Pierre Jabouille, in a third 007 in 1975. Still, Tyrrell found the time to introduce new concepts for F1. In 1976, the Tyrrell team created the six wheeled P34, with four front wheels. The Gardner designed single seater achieved a race victory but it was abandoned after Goodyear refused to develop the small tyres needed exclusively for the car as it would detract from the efforts in the ongoing tyre war with other tyre manufacturers. In the early 1980s Tyrrell's fortunes declined to the point where he had to run his team without sponsorship. Tyrrell still retained his eye for talent, bringing Michele Alboreto, Stefan Bellof and Martin Brundle to F1, but was not able to retain them. Without the proper funding, Tyrrell was the only entrant with the Cosworth DFV at a time when all other teams had switched to turbocharged engines. Alboreto scored the engine's last win in 1983, but in 1984 the team was excluded from the championship after being found to have run underweight cars before adding ballast during pit stops. Tyrrell denied this and felt his team was being singled out for refusing to run more expensive turbos. In the early 1990s Tyrrell relinquished much of the company's control to his sons and to Harvey Postlethwaite, who was the first to introduce the high nose concept in the 1990 Tyrrell. Jean Alesi scored two second places in the car and the team led a lap for the last time. Their final podium finish was in 1994 with Mark Blundell and their final points at the 1997 Monaco Grand Prix, with 5th position from Mika Salo. In 1997 the Tyrrell F1 team was bought by British American Tobacco and Craig Pollock to create British American Racing. Tyrrell did not stay with the team for its last year under the Tyrrell name (1998), after Pollock insisted on hiring Ricardo Rosset, whom Tyrrell regarded as less capable than the also available Jos Verstappen. Tyrrell also approached Norberto Fontana and had even drafted a contract, but this was also vetoed by British American Racing. On 25 August 2001 Ken Tyrrell died of pancreatic cancer at the age of 77.