Сусан Сван: Канадтық жазушының өмір және шығарма жолы

Кіріспе

Канадалық автор (1945 жылы туған)

Сьюзан Свон (1945 жылғы 9 маусымда туған) – канадалық автор, журналист және профессор. Сьюзан Свон классикалық канадалық романдар жазады. Оның туындылары 20 елде жарық көрді және 10 тілге аударылды. Ол Кароль Шилдс атындағы әдеби сыйлығының негізін қалаушылардың бірі, ол канадалық және американдық әйелдерге арналған көркем әдебиет жазушыларына ашық. 2023 жылы ол жас әйелдерге кеңес бергені үшін Канада орденімен марапатталды. Онтарио штатының Мидленд қаласында туып, Макгилл университетінде оқыды. Оның романдары: «Әлемдегі ең үлкен заманауи әйел» (1983), «Алтын қыздардың соңғысы» (1989), «Баттың әйелдері» (1993), «Касанова маған не айтты» (2004) және «Батыс нұры» (2012). Свонның соңғы романы – «Белгілі қайтыс болғандар клубы» (2019). «Глоб энд Мейл» газеті оны «қазіргі заманға сай ашкөздік пен жемқорлық туралы оқиға» деп атады. «Баттың әйелдері» романы 2001 жылы Пайпер Перабо, Джессика Паре және Миша Бартонның қатысуымен «Жоғалған және шатасқан» атты фильмге түсірілді. Фильм Санденс кинофестивалінің ресми іріктеуіне енді. Оның алғашқы романы, «Әлемдегі ең үлкен заманауи әйел», П.Т. Барнуммен бірге көрмеге шыққан Свонмен туысқан канадалық алып туралы телесериалға айналдырылуда. Қазіргі уақытта Свон Торонто және Гвельф университеттерінде шығармашылық жазу мамандығы бойынша аспиранттарға жетекшілік етеді. 1999 жылдан 2000 жылға дейін Йорк университетінде Канадалық зерттеулер жөніндегі Робартс стипендиаты болды және 1991 жылдан 2007 жылға дейін Йорк университетінің гуманитарлық факультетінде сабақ берді. Ол Лейкшор кампусындағы Хамбер колледжінің Хамбер жазушылар шеңіріне қатысып, 2007–2008 жылдары Канада жазушылар одағының төрағасы болды.

Өмір

Сван Онтарионың Мидленд қаласында өскен, оның Джон есімді інісі бар. Сван бала кезінен кітап оқуға бейім болған және өзін де, достарын да көңіл көтеру үшін әңгімелер жазатын. Сванның ертедегі бір қысқа әңгімесі жетінші сынып мұғалімі тарапынан плагиат деп танылды, себебі мұғалімнің пікірінше, мұндай жазба жас қыздың қолынан шығуы мүмкін емес. Сванның ата-анасы – Онтарионың Сарния қаласынан Джейн Кован және Мидленд қаласында дәрігерлік практика жүргізген Чёрчил Сван.

Сван Мидленд мемлекеттік мектебінде оқыды, ал жасөспірім кезінде «Мидленд еркін баспасөзі» газетінде репортер болып жұмыс істеді. 1959 жылдан 1963 жылға дейін Торонтодағы Хавергал колледжінде интернатта оқыды, бұл оның романдарының біріне шабыттандырды. Сван Макгилл университетін (1964–67) бітірген, онда «The McGill Daily» газетінде жұмыс істеді. Сондай-ақ, Сван Монреаль орта мектептерінің оқушыларына арналған «The McGill Scene» газетінің редакторы болды, ол Сван редакторлық қызмет атқарып тұрған кезде жабылды. Кейін Сван бірнеше Торонто газеттерінде репортер болып жұмыс істеді, содан кейін журналдарға мақала жазып, романдар жазуға көшті. 1969 жылдың 27 наурызында ол «The Telegram» газетінің кеңес залында Барри Хейвудқа үйленді, онда Сван білім беру саласындағы репортер болып жұмыс істеген. Олардың Саманта Хейвуд (1973 жылдан бері) атты бір қызы бар, кейін олар ажырасты. Сванның ұзақ жылдардан бергі серігі – канадалық баспагер Патрик Крен.

Мансап

Сван – жазушы және журналист, сонымен қатар 1975 жылдан 1979 жылға дейін өнер көрсеткен, өзін-өзі аяу және «Күміс жүздіктер патшайымы» аталған фигуралы сырғанаушы Барбара Энн Скотт сияқты тақырыптарда өлеңдер оқыған. Бірақ ол ең белгілісі – сыншылардың жоғары бағасын алған, жиырма елде жарық көрген көркем әдебиетімен. Гендер оның ерте туындыларында жиі кездесетін тақырып, онда ол ерлер басым Батыс мәдениетінде әйел денесінде болудың қиындығын зерттеді. Бір сыншы оны «қазіргі заманғы Чарльз Диккенс» деп атаса, тағы бірі, «The New Yorker» жазушысы Джеймс Вуд, оның романдары «мазмұнның авангарды» санатына жатады деді. Вуд бұл терминді көркем әдебиеттің прогрессивті дамуы жазушының таңдаған тақырыбына байланысты деп түсіндіру үшін қолданады. Сванның соңғы романдары жас әйелдің әкелік махаббатқа деген құштарлығын көрсетеді. Сюзанның соңғы романы – «The Dead Celebrities Club», ол 2019 жылы Cormorant books баспасынан шықты. «The Globe and Mail» газеті оны «қазіргі заманға сай ашкөздік және жемқорлық туралы әңгіме» деп атады. Оқиға хедж-фондтың «киті» Дейл Полдың, өткір, өзіне бейілді, алаяқ және әңгімешіл адамның, АҚШ әскери зейнетақысын құмар ойнап шашыратып жібергені үшін Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі ақ жағалы түрмеге жіберуін баяндайды. Ұлының бұрын құмар ойнап шашыратқан мұрасын қайтаруға уәде берген Дейл Пол түрмедегі әріптестері үшін ескі және осал атақты адамдардың өліміне негізделген заңсыз лотерея ойлап табады. Роман Сванның сол кезде алаяқтарға және олардың өзгеру мүмкіндігіне деген қызығушылығынан туған. Сванның «Батыс жарығы» романы «Bath әйелдері» романына шағынша қосымша. Оқиға жас Мышы Брэдфордтың өмірінен баяндайды, ол әкесіне деген махаббаты мен харизматикалық психиатриялық ауруханадағы тұтқын Джон Пилки арасында қысылып қалады, ол әйелі мен қызын өлтіргені үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылған бұрынғы хоккейші. Георгиан шығанағындағы ойдан шығарылған Онтарио қаласы Мадокс-Лэндингте орналасқан «Батыс жарығы» Онтарионың мұнай өндіруші қаласы Петролия тарихы, хоккейге құмарлық, контрабандалық такси жүргізушілері және психиатрия мен жалпы денсаулық сақтау туралы пікірталастарды қамтиды. Романды Канададағы Cormorant Books баспасы 2012 жылдың қыркүйегінде жариялады және Онтарио кітапханалар қауымдастығы оны 2012 жылғы ең жақсы он көркем және ғылыми еңбектердің бірі деп таныды. Сванның бұрынғы еңбегі «Казанова маған не айтты» екі әйелдің арасын байланыстырады, олардың екеуі де Жерорта теңізінде Казановамен саяхаттаған туралы ұзақ уақыттан бері жоғалған күнделіктің арқасында байланысты. Ол саяхатты махаббаттың бір түрі ретінде мақтайды. «What Casanova Told Me» романы Канадада Knopf баспасынан (2004 жылдың қыркүйегінде қатты мұқабамен және 2005 жылы) және АҚШ-та Bloomsbury баспасынан (2005 жылы қатты мұқабамен және 2006 жылы) шықты. Ол сондай-ақ Испанияда, Ресейде, Сербияда және Португалияда жарық көрді. «What Casanova Told Me» романы Commonwealth Writers' Prize (Канада және Кариб аймағы) сыйлығының финалисі болды. Бұл «Globe and Mail» газетінің ең жақсы кітабы, «Калгари Геральд» газетінің топ 10 кітабы, «Now» (Торонто) журналының топ 10 кітабы және «Sun Times» (Оуэн Саунд) газетінің топ 10 кітабы болды, ал Аскэд Фор Адамс 2004 жылғы «Maclean's» журналының 5 үздік әдеби кейіпкерінің бірі деп аталды. Сван өзінің қаһарманы Аскэд Фор Адамспен пуритандық тегін бөліседі. Сванның отбасының бір тармағы 1635 жылы Америкаға көшіп, Бостон маңында қоныстанды, екі ғасырдан кейін Канадаға көшіп келді. «What Casanova Told Me» романы бойынша фильм продюсері Джудит Кинан Канаданың алғашқы бес минуттық кішкентай фильмін жасады. Ол сондай-ақ Альберталық халық әншісі Кори Брюстердің «What Casanova Told Me» әніне шабыттандырды, ол оны 2007 жылғы «Large Bird Leaving» альбомында жазды. Сванның 1993 жылғы «The Wives of Bath» романы, қыздар интернатындағы кісі өлтіру туралы қараңғы юмористикалық әңгіме, Ұлыбританияның Guardian Fiction Prize және Онтарионың Trillium Book Award сыйлығының финалисі болды. Ол АҚШ-тың Reader's Guide журналымен 1990-шы жылдардың ең жақсы романдарының бірі деп танылды. «The Wives of Bath» романы негізінде түсірілген көркем фильм 2001 жылдың жазында АҚШ пен Канадада «Lost and Delirious» деген атпен жарық көрді. Пайпер Перрабо, Джессика Паре және Миша Бартонның қатысуымен түсірілген фильм 32 елде көрсетілді және 2001 жылы Санденс және Берлин кинофестивальдерінде премьераға таңдалды. Сванның басқа романдары: «Әлемдегі ең үлкен заманауи әйел» (1983), ол шынайы өмірдегі ата-бабасына негізделген, П. Т. Барнуммен бірге көрмеге шыққан алып әйел, ол Канададағы кітаптар сыйлығының бірінші романы үшін және Фикция сыйлығының финалисі болды. Қазіргі уақытта ол Temple Street Productions компаниясымен телесериалға айналдырылып жатыр, ал канадалық драматург Ханна Москович кітапты экранға бейімдеп жатыр. «The Last of the Golden Girls» (1989), Онтарионың шатырлы аймағындағы жас әйелдердің сексуалдық оянуы туралы, алғаш рет 1989 жылы жарық көрді және жақында қатты мұқабамен қайта басылды. Оның әңгімелер жинағы «Stupid Boys are Good to Relax With» 1996 жылы жарық көрді. Оның екі әңгімесі Granta және Ms. Magazine журналдарында жарияланды. Редактор Жанис Завербнимен бірлесіп, Сван Carol Shields Prize for Fiction сыйлығының негізін қалаушылардың бірі болды.

Swan is a writer and journalist who was also a performance artist from 1975 to 1979, performing odes on subjects like self pity and figure skater Barbara Ann Scott called Queen of the Silver Blades. But she is best known for her critically praised fiction, which has been published in twenty countries. Gender is often a theme in her earlier books, which examined the dilemma of inhabiting a female body in a male dominated Western culture. One critic called her "a contemporary Charles Dickens” while another critic, The New Yorker writer James Wood, said her novels belong to the category of "the avant garde of content", a term Wood uses to describe his belief that the progressive development of fiction writing now centres on the subject matter a writer chooses to explore. Swan's latest novels have expressed a young woman's longing for fatherly love. Susan's latest novel is The Dead Celebrities Club, published in 2019 by Cormorant books. The Globe and Mail called it "a timely tale of greed and corruption, worthy of the age". The story follows hedge fund whale, Dale Paul, a witty, self absorbed rogue and raconteur who is sent to an upstate New York white collar jail on multiple counts of fraud for gambling away US military pensions. Promising himself to earn back his son's previously gambled inheritance, Dale Paul dreams up an illegal lottery for his fellow inmates based on the death of old and frail celebrities. The novel was born out of Swan's obsession at the time with con men and whether they can change. Swan's novel, The Western Light, is a prequel to The Wives of Bath. The story revolves around the life of young Mouse Bradford who is torn between love for her father and the charismatic asylum inmate John Pilkie, an ex Red Wings hockey player, serving a life sentence for the murder of his wife and baby girl. Set in Madoc's Landing, a fictional Ontario town on Georgian Bay, The Western Light weaves in details of the history of the Ontario oil boomtown Petrolia, hockey mania, bootlegging taxi drivers, and debates over psychiatry and universal health care. The novel was published by Cormorant Books in Canada (September 2012) and was also picked as one of the top ten fiction and non fiction 2012 books by the Ontario Library Association. Swan's previous work, What Casanova Told Me, links two women from different centuries through a long lost journal about travels with Casanova in the Mediterranean. It celebrates travel as a form of love. What Casanova Told Me was published by Knopf in Canada (hardcover September 2004 and paperback 2005) and in the US by Bloomsbury (hardcover 2005 and paperback 2006). It was also published in Spain, Russia, Serbia and Portugal. What Casanova Told Me was a finalist for the Commonwealth Writers' Prize (Canada and Caribbean Region). It was a Globe and Mail Best Book; a Calgary Herald Top 10; a Now (Toronto) Top 10; and a Sun Times (Owen Sound) Top 10; and Asked For Adams was named one of Maclean's Top 5 literary characters for 2004. Swan shares a Puritan background with her heroine Asked For Adams. A branch of Swan's family immigrated to America in 1635 and settled near Boston before moving to Canada two centuries later. What Casanova Told Me was made into Canada's first five minute book short by film producer Judith Keenan. It also inspired the song "What Casanova Told Me" by Albertan folk singer Cori Brewster who recorded it on her 2007 album Large Bird Leaving. Swan's 1993 novel The Wives of Bath, a darkly humorous tale about a murder in a girls' boarding school, was a finalist for the UK's Guardian Fiction Prize and Ontario's Trillium Book Award. It was picked by a U. S. Readers' Guide as one of the best novels of the 1990s. A feature film based on The Wives of Bath was released in the summer of 2001 in the U. S. and Canada under the title Lost and Delirious. The film starring Piper Perabo, Jessica Paré, and Mischa Barton was shown in 32 countries, and was picked for premiere selection at Sundance and Berlin Film Festival in 2001. Swan's other novels include The Biggest Modern Woman of the World (1983), based on a true life ancestor, a giantess who exhibited with P. T. Barnum, which was a finalist for Books in Canada First Novel Award and the Governor General's Award for Fiction. It is currently being made into a television series by Temple Street Productions with Canadian playwright Hannah Moscovitch adapting the book for screen. The Last of the Golden Girls (1989), about the sexual awakening of young women in Ontario cottage country, was originally published in 1989, and recently reissued in hardcover. Her collection of short stories, Stupid Boys are Good to Relax With was published in 1996. Two of its stories were published in Granta and in Ms. Magazine. In collaboration with editor Janice Zawerbny, Swan was one of the founders of the Carol Shields Prize for Fiction.

Сванның әдеби ықпалы

Суонның канадалық әдеби және саяси аренаға тигізген әсері зор болды. Суон "сексуалдық готика" терминін қазіргі заманғы готикалық романдарды сипаттау үшін енгізді, олар 19 ғасырдағы готикалық романдардағы әдеби орта ретінде қираған ғимаратты пайдаланғандай, повестьтің негізгі құрылымы ретінде денеге ден қояды. "Гендерлік готика" – сексуалдық готиканың тағы бір атауы, себебі 1990-шы жылдардағы көптеген романдар гендерлік мәселелерге немесе гендерлік өзгерістерге қатысты мәселелерді көтерді. 1993 жылдың күзінде "Бат әйелдері" пьесасы Торонто, Чикаго және Нью-Йорк қалаларында канадалық авторлар Барбара Гоуди мен Эрик МакКормак қатысуымен қойылды. Театр кеші "Сексуалдық готика кеші" деп таныстырылды. Суон сондай-ақ "бейімделу салмағы" терминін сексистік немесе нәсілшіл мәтіндер оқырманнан талап ететін бейімделуді сипаттау үшін қолданды. Мысалы, 19 ғасырдың көптеген романдары расистік және сексистік стереотиптерге толы. Суон бұл салмақты Шекспирді оқығанда немесе басты кейіпкердің жынысы мен нәсілі оқырманның жынысы мен нәсілінен өзгеше болатын кез келген романды оқығанда туындайтын қиындықпен салыстырды. Суон былай деді: "Егер көркем шығарма немесе әдебиет біздің тобымыздың біреуін стереотиптік немесе төменсіз бейнелесе, онда бейімделу салмағы проблемаға айналады". Суон мәтін оқырманға маңызды сыйлық сыйлаған жағдайда бейімделу салмағын көтеруді ұсынды. Суонның теориясы 1998 жылдың 26 ақпанында Йорк университетінің премьерлік лекциялар сериясында баяндама арқылы жарияланды.

Әдебиетке әсері

Басында Сванды Мариан Энгельдің "Аю" романының және Маргарет Этвудтың, Сван сияқты көп салалы қызмет ететін, табысы шабыттандырды. Сванның "Әлемдегі ең үлкен заманауи әйел" атты тұңғыш романы, шоу-бизнестің алып әйелінің лекциясы ретінде ұсынылған, 1970-ші жылдардағы Сванның перформанс өнеріндегі жұмысынан туындады.

Дау

Сванның романдары дау-дамайсыз болмайды. Бірде Канада кеден қызметкері "Бастың әйелдері" романын Канада шекарасында тәркіледі, себебі ол оны әдепсіз деп танып, Канадада оқуға жарамайды деді. Роман сол кезде Онтарионың «Триллиум» және «Guardian Fiction» сыйлықтарына ұсынылған болатын. Сванның өзі де әдеби дауларға қатысқан. Ол бірде «The Globe and Mail» газетінің әдебиет сыншысы Уильям Френчті телеарнада отставкаға кетейін деп талап етті, өйткені ол «Алтын қыздардың соңғысы» романының апокалиптикалық соңына «шындыққа келмейтін» деген баға берген. Сван әдеби реализмнің өзі жасанды құрылым екенін, ал Френчтің айтқан «шындыққа келмейтін» дегенінің мағынасынан мүлдем өзгеше екенін атап өтті. Сван Британдық Колумбия университетіндегі жыныстық шабуылға айыпталған UBC шығармашылық жазу профессоры Стивен Галлоуэйге қатысты әділ сот процесін талап еткен даулы хатқа қол қойғандардың бірі болды. 2016 жылы судья Мэри Бойд Галлоуэйге қатысты жыныстық шабуыл туралы айыптауды растай алмады. 2021 жылы судья Элейн Адейр Галлоуэйдің қорлау ісінде 11 күдікті тарапынан ұсынылған SLAPP-қа қарсы шараларды қабылдамады, соның нәтижесінде қорлау ісі жалғасты.

Оқыту

Сван бүкіл Еуропа бойынша шығармашылық жазу семинарларын өткізді және жақында Йорк университетінде гуманитарлық ғылымдар доценті ретінде шығармашылық жазудан зейнеткерлікке шығып, өзінің кітаптарына назар аударуға бейімделді. Қазіргі уақытта ол Торонто және Гвельф университеттерінің шығармашылық жазу студенттеріне жетекшілік етеді және Хэмбер колледжінің корреспонденциялық бағдарламасында сабақ береді. 1999–2000 жылдары ол Канада зерттеулері бойынша Мыңжылдық Робарт кафедрасын иеленді. Кафедра төрағасы ретінде ол Торонтода сәтті өткен «Мыңжылдық даналығы» симпозиумын ұйымдастырды, онда суретшілер мен әлеуметтік ғалымдар халық мәдениетінде өткеннің қайта жаратылу жолдары мен жаңа ғасырға қадам басқанда өткеннің қандай даналық ұсыныстарын беруі мүмкін екені туралы пікір алмасты. Симпозиумның идеясы оның Касанова туралы кітабындағы зерттеулерінен туындады. Сван 2023 жылдың маусым айында Канада орденімен марапатталды.

Саясат

Ол Канада Жазушылар одағының төрағасы болды (2007–2008 жж.) және канадалық жазушыларға арналған жаңа әлеуметтік жәрдемдер келісімін жасады. Сондай-ақ ол Торонто қаласының азаматтарынан құралған, Арал әуежайын кеңейтуге қарсы тұратын Community Air тобының мүшесі.