Кіріспе

Перинаталды асфиксия (неонаталды асфиксия немесе туылған кездегі асфиксия деп те аталады) – жаңа туған нәрестеге оттегінің жетіспеуінен туындайтын медициналық жағдай. Бұл жағдай туыс процесінде жеткілікті ұзақтықта сақталып, әдетте миға зиян келтіреді. Бұл аурудың жоғары өлім-жітім мен аурушаңдық деңгейлеріне себеп бола береді. Перинаталды асфиксия – жаңа туған нәрестенің туылған кезде дербес немесе жеткілікті тыныс алу қабілетінің болмауы, бұл жағдайда дереу және тиімді реанимация шаралары қажет. Перинаталды асфиксия жүктіліктің 28-ші аптасынан бастап, босанғаннан кейінгі алғашқы жеті күнге дейінгі кезеңде оттегінің жетіспеуімен сипатталады. Бұл жағдай ұрыққа немесе жаңа туған нәрестеге оттегінің жетіспеуінен немесе әртүрлі органдарға қан ағынының жетіспеуінен туындауы мүмкін және тыныс алудың жеткіліксіздігімен байланысты болуы ықтимал. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мәліметінше, перинаталды асфиксия мыналармен сипатталады: терең метаболикалық ацидоз, кіндік артериялық қандағы pH 7,20-ден төмен болуы, 5-ші минуттағы Апгар бағасы 3-ті құрауы, жаңа туған кезеңінде клиникалық неврологиялық салдарлардың болуы немесе жаңа туған кезеңінде көп органды жүйелердің дисфункциясының белгілері. Гипоксиялық зақымдану нәрестенің көптеген органдарына (жүрек, өкпе, бауыр, ішек, бүйрек) әсер етуі мүмкін, бірақ миға келген зақым ең қызықтырақ және толыққанды жазылуы ең қиын. Ауыр жағдайларда нәресте аман қалады, бірақ миына зақымдануы мүмкін, бұл психикалық (мысалы, дамудың тежелуі немесе зиякерлік кемістік) немесе физикалық (мысалы, спастикалық салдану) түрінде көрінеді. Бұл көбінесе босану алдындағы себептерден туындайды, мысалы ананың қан қысымының төмендеуі немесе босану кезінде нәрестенің миына қан ағынының маңызды бұзылуы. Бұл жеткіліксіз қан айналымы немесе перфузия, тыныс алудың нашарлауы немесе жеткіліксіз желдету салдарынан болуы мүмкін. Перинаталды асфиксия 1000 жаңа туған нәрестенің 2-10-ында кездеседі, ал мерзімінен бұрын туған нәрестелерде бұл көрсеткіш жоғары. ДДҰ-ның бағалауынша, әлемде жыл сайын 4 миллион нәресте туған кездегі асфиксиядан қайтыс болады, бұл 5 жасқа дейінгі балалардың өлімінің 38%-ын құрайды. Перинаталды асфиксия гипоксиялық-ишемиялық энцефалопатияның немесе қарыншаішілік қан кетудің себебі болуы мүмкін, әсіресе мерзімінен бұрын туған балаларда. Ауыр перинаталды асфиксиясы бар нәрестелерде әдетте тері түсінің өзгеруі (цианоз), нашар перфузия, реакцияның жоқтығы, бұлшықет тонусының төмендеуі және тыныс алудың қиындығы байқалады, бұл 5 минуттық Апгар бағасының төмендігімен көрінеді. Асфиксияның өте ауыр түрлері жүрек тоқтауына және өлімге әкелуі мүмкін. Реанимация сәтті аяқталған жағдайда, нәресте әдетте жаңа туған нәрестелерді күтіп қадағалау бөліміне ауыстырылады. Жаңа туған нәрестелердегі асфиксияны 100% оттегімен немесе қарапайым ауамен реанимациялау қажеттігі туралы ғылыми пікірталас ұзақ жылдар бойы жүріп келеді. Жоғары концентрациядағы оттегі асфиксиядан кейін реперфузиялық зақымдануға себеп болатын оттегімен байланысты еркін радикалдардың пайда болуына әкелуі дәлелденді. Ола Дидрик Саугстад және басқалардың зерттеулері 2010 жылы жаңа туған нәрестелерді реанимациялау бойынша жаңа халықаралық нұсқаулықтарды жасауға әкелді, онда 100% оттегі орнына қарапайым ауаны қолдану ұсынылды. Медициналық-құқықтық себептерге байланысты туған кездегі асфиксияның диагнозына қатысты маңызды даулар бар. Бұл терминді қазіргі акушерлік практикада оның жеткіліксіз дәлдігіне байланысты қолданбайды.

Эпидемиология

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының 2008 жылғы хабарламасында жыл сайын 900 000 сәби туылған кездегі оттегінің жетіспеуінен қайтыс болатыны бағаланған, бұл жаңа туған нәрестелердің өліміне себеп болатын маңызды фактор. АҚШ-та жатыр ішіндегі оттегінің жетіспеуі және туғандағы асфиксия жаңа туған нәрестелердің өлімінің оныншы негізгі себебі ретінде тіркелген.

Медициналық-құқықтық аспектілер

Қазіргі уақытта туған кездегі асфиксияның медициналық-құқықтық анықтамасы мен салдарына қатысты пікір қақтығыстары бар. Арыз берушілердің адвокаттары көбінесе туған кездегі асфиксияның алдын алуға болатын жағдай екенін, және көбінесе нашар медициналық көмек пен адамдық қателіктерге байланысты екенін айтады. Олар өздерінің позицияларын қолдау үшін кейбір зерттеулерді пайдаланды, оларда "басқа да себептері болғанымен, асфиксия мен гипоксия көптеген нәрестелерге әсер етеді және церебральді парездің алдын алуға болатын себептері болып табылады" делінген. Американдық акушерлік-гинекологиялық конгресі церебральді парез сияқты жағдайлардың көбінесе алдын алуға болатын себептерге байланысты екенін жоққа шығарады, оның орнына оларды туу және босануға дейінгі жағдайлармен байланыстырады.