Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орталық Австралияның аборигендері – Австралияның жергілікті халқы.
Aboriginal people of Central Australia
the Australian Indigenous group
Питжантжаджара (,/p//ɪ//tʃ//ən//tʃ//ə/'/tʃ//ɑːr//ə/; немесе) – Улуру маңындағы Орталық Австралия шөлінің аборигендері. Олар Якунтыджаджара және Нганятжарра халықтарымен тығыз байланысты, ал олардың тілдері көбінесе бір-біріне түсінікті (барлығы Батыс шөлейт тілінің диалекттері). Олар өздерін Анангу (адамдар) деп атайды. Питжантжаджаралар негізінен Оңтүстік Австралияның солтүстік-батысында, Солтүстік территорияға қарай Амадеус көлінің оңтүстігіне дейін және қысқа ғана қашықтықта Батыс Австралияға дейін қоныстанған. Жер – олардың ұлттық ерекшеліктерінің ажырамас бөлігі, оның әрбір бөлігі Анангу үшін маңызды оқиғалармен және мәнімен толы.
The Pitjantjatjara (,/p//ɪ//tʃ//ən//tʃ//ə/'/tʃ//ɑːr//ə/; or ) are an Aboriginal people of the Central Australian desert near Uluru. They are closely related to the Yankunytjatjara and Ngaanyatjarra and their languages are, to a large extent, mutually intelligible (all are varieties of the Western Desert language). They refer to themselves as Anangu (people). The Pitjantjatjara live mostly in the northwest of South Australia, extending across the border into the Northern Territory to just south of Lake Amadeus, and west a short distance into Western Australia. The land is an inseparable and important part of their identity, and every part of it is rich with stories and meaning to aṉangu.
Айтуға
Питжантжажара этнонимі әдетте (қалыпты, жылдам сөйлеуде) қайталанатын буынның бірі – тжа – түсіріліп айтылады, яғни: питжантжара. Көбірек назармен сөйлегенде барлық буындар айтылады.
The ethnonym Pitjantjatjara is usually pronounced (in normal, fast speech) with elision of one of the repeated syllables tja , thus: pitjantjara. In more careful speech all syllables will be pronounced.
Этимология
Питжантжаджара атауы pitjantja сөзінен туындаған, ол "бару" етістігінің есімдік түрі (ағылшын тіліндегі "бару" есім ретінде қолданылатын сияқты). Оған қосымша tjara жалғауы қосылғандықтан, ол шамамен "pitjantja-мен бірге" (яғни "бару" үшін pitjantja сөзін қолданатын диалект) дегенді білдіреді. Бұл оны жақын орналасқан Якунтыджаджарадан ажыратады, онда осы мағынада yankunytja сөзі қолданылады. Осы атау беру стратегиясы Нгааниятжарра және Нгаатжара аттарының да бастауы болып табылады, бірақ бұл жағдайда екі тілдің "бұл" сөзіне (сәйкесінше, нгаания және нгаатжа) байланысты айырмашылықтары көрсетіледі. Питжантжаджара және Якунтыджаджара тілдерін "бұл" үшін nyangatja сөзін қолданатындарына байланысты Нгаятжара деп біріктіруге болады, бұл оларды Нгааниятжарра және Нгаатжара тілдерінен ерекшелендіреді.
The name Pitjantjatjara derives from the word pitjantja, a nominalised form of the verb "go" (equivalent to the English "going" used as a noun). Combined with the comitative suffix tjara, it means something like "pitjantja having" (i. e. the variety that uses the word pitjantja for "going"). This distinguishes it from its near neighbour Yankunytjatjara which has yankunytja for the same meaning. This naming strategy is also the source of the names of Ngaanyatjarra and Ngaatjatjarra but in that case the names contrast the two languages based on their words for "this" (respectively, ngaanya and ngaatja). The two languages Pitjantjatjara and Yankunytjatjara may be grouped together under the name Nyangatjatjara (indicating that they have nyangatja for "this") which then contrasts them with Ngaanyatjarra and Ngaatjatjarra.
Тіл
Питжантжаджара тілі – Рональд Трудингердің сөзінше, "Австралияда басқа ешбір абориген тілінен де кеңірек аумақта қолданылған" бірнеше тығыз байланысты диалекттерді білдіретін жалпы атау. Ол Янкунитжаджара тілімен 80% сөздік қорға ие.
Pitjantjatjara language is used as a general term for a number of closely related dialects which together, according to Ronald Trudinger were "spoken over a wider area of Australia than any other Aboriginal language". With Yankunytjatjara it shares an 80% overlap in vocabulary.
Тарих
1950 жылдан бастап көптеген аңаңгулар Маралингадағы британдық ядролық сынақтардың салдарынан өздерінің дәстүрлі жерлерін тастап кетуге мәжбүр болды. Кейбір аңаңгулар атомдық сынақтардан тараған радиоактивті ластанудан зардап шекті, және осының салдарынан көптеген адам қаза тапты. Олардың Оңтүстік Австралиядағы жер құқығы және иелік құқығы мәселелеріндегі тәжірибесі бірегей болды. Төрт жылдық күрес пен үкімет және кен өндіруші компаниялармен келіссөздерден кейін, 1981 жылдың 19 наурызында Питжантжатжара жер құқығы заңы қабылданды, ол Оңтүстік Австралияның солтүстік-батыс бөлігіндегі жерлерге толық меншік құқығын берді.
From 1950 onwards, many aṉangu were forced to leave their traditional lands due to British nuclear tests at Maralinga. Some aṉangu were subsequently contaminated by the nuclear fallout from the atomic tests, and many have died as a consequence. Their experience of issues of land rights and native title in South Australia has been unique. After four years of campaigning and negotiations with government and mining groups, the Pitjantjatjara Land Rights Act 1981 was passed on 19 March 1981, granting freehold title over of land in the northwestern corner of South Australia.
Қасиетті жерлерді тану
Олуру / Айерс-Рок және Ката-Тжута / Ольга тауының қасиетті орындары анаңгу халқы үшін зор рухани және рәсімдік мағынаға ие. Аймақта 40-тан астам аты аталған қасиетті орындар мен 11 бөлек Тюкурпа (немесе "Арман") жолы бар, олардың кейбіреулері тіпті теңізге дейін созылады. Олуру / Айерс-Рок және Ката-Тжута / Ольга тауы Солтүстік территория мен Оңтүстік Австралия арасындағы шекарамен Питжанджаджара жерінен бөлінген, сонымен қатар маңызды туристік орынға және ұлттық саябаққа айналды.
The sacred sites of Uluru / Ayers Rock and Kata Tjuṯa / Mount Olga possess important spiritual and ceremonial significance for the Anangu with more than 40 named sacred sites and 11 separate Tjukurpa (or "Dreaming") tracks in the area, some of which lead as far as the sea. Uluru / Ayers Rock and Kata Tjuta / Mount Olga are separated from the Pitjantjatjara lands by the border between the Northern Territory and South Australia and have become a major tourist attraction and a national park.