Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1938 жылғы Жюлио Сезар де Мело-э-Сузаның "Есептеуші адам" (түпнұсқа португалша атауы: O Homem que Calculava) – бразилиялық жазушы Жюлио Сезар де Мело-э-Сузаның Мальба Тахан атты бүркеншік атымен жарық көрген ойын-сауық математикасы және қызықты есептер жинағы. 1938 жылы алғаш рет жарық көргеннен бері бұл кітап Бразилияда да, шетелде де математика оқытушыларының ғана емес, жалпы оқырмандардың да қызығушылығын тудырды. Кітап каталон, ағылшын (Ұлыбританияда және АҚШ-та), неміс, итальян және испан тілдері сияқты көптеген тілдерге аударылды және көптеген елдерде қосымша оқу құралы ретінде ұсынылады. Бұл еңбегі үшін автор Бразилия әдеби академиясының сыйлығына ие болды.
1938 novel by Júlio César de Mello e Souza
The Man Who Counted (original Portuguese title: O Homem que Calculava) is a book on recreational mathematics and curious word problems by Brazilian writer Júlio César de Mello e Souza, published under the pen name Malba Tahan. Since its first publication in 1938, the book has been immensely popular in Brazil and abroad, not only among mathematics teachers but among the general public as well. The book has been published in many other languages, including Catalan, English (in the UK and in the US), German, Italian, and Spanish, and is recommended as a paradidactic source in many countries. It earned its author a prize from the Brazilian Literary Academy.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Алғаш рет 1949 жылы Бразилияда жарық көрген «O Homem que Calculava» – «Мың бір түн» әңгімелерінің стиліндегі, бірақ математикалық жұмбақтар мен қызықты деректерге толы әңгімелер жинағы. Кітаптың аудармасы бразилиялық ғалым Брено де Аленкар Бьянконың XIII ғасырдағы парсы ғалымы Малба Таханның ислам империясына жататын түпнұсқа қолжазбасынан жасалғандығы айтылады – екеуі де ойдан туған тұлғалар. Алғашқы екі тарауда Ханак Таде Майяның Самарадан Бағдадқа жол тартқанда Хой қаласынан келген, математикалық қабілетімен таң қалдырған жас Береміз Самирмен кездескені суреттеледі. Саяхатшы Беремисті Бағдадқа шақырып алады, мұнда оның қабілеттеріне лайық табысты жұмыс табуға болатынын айтады. Кітаптың қалған бөлігінде екі адамның жолда және Бағдадта басынан өткен түрлі оқиғалар баяндалады. Осы оқиғалардың барлығында Береміз Самир есептеу қабілетін сиқырлы таяқтай пайдаланып, адамдарды таңдандырып, көңіл көтереді, дау-жанжалдарды шешеді және көріне бермейтін проблемаларға даналықпен және әділдікпен шешім табады. Сапардың алғашқы эпизодында (III тарау) Береміз үш бауырдың мұралық дауына шешім шығарады. Әкелері оларға 35 түйе қалдырған, оның жартысы (17,5 түйе) үлкен ұлына, 1/3 (11,666 түйе) ортаншысына, ал 1/9 (3,888 түйе) кіші ұлына тиесілі болуы керек еді. Бауырлардың қиын жағдайын шешу үшін Береміз Ханақты өлген адамның мүлкіне жалғыз түйесін сыйлауға көндіреді. Содан кейін 36 түйемен Береміз үш мұрагерге 18, 12 және 4 түйені бөліп береді, осылайша олардың барлығы жаңа үлеспен пайда көреді. Қалған екі түйенің біреуі Ханаққа қайтарылады, ал екіншісі Береміздің сыйлығы ретінде алынады. Аудармашының түсіндірмесінде 17 малға бөлінетін мұралық жұмбақ – Мухакики Наракидің еңбектерінде алғаш рет кездесетін математикалық жұмбақ, осы мәселенің бір түрі екендігі айтылады. Ол Э. Фуррейдің (1949) және Г. Бушенидің (1939) ойын-сауық математикасы кітаптарында да кездеседі. Дегенмен, 17 түйелік нұсқада соңында тек бір түйе қалады, мұраны басқарушыға ешқандай пайда тимейді. Кітаптың соңында Береміз қабілеттерін пайдаланып, халиф кеңесшісінің қызы, өзінің шәкірті және құпия махаббаты Телассимнің қолына ие болады. (Аталған халиф – әл-Мустасим, тек қана ойдан туған, бірақ шынайы тұлға; оқиға Аббасидтер әулетінің құлауымен аяқталады.) Соңғы тарауда Ханак Таде Майя мен Береміздің Бағдадты қоршаудан кейін Константинопольге көшіп кеткендері белгілі болады (Телассимнің әкесі шайқаста қаза тапқан), онда Береміз үш ұл өсіреді, ал Ханак оны жиі аралайды.
First published in Brazil in 1949, O Homem que Calculava is a series of tales in the style of the Arabian Nights, but revolving around mathematical puzzles and curiosities. The book is ostensibly a translation by Brazilian scholar Breno de Alencar Bianco of an original manuscript by Malba Tahan, a thirteenth century Persian scholar of the Islamic Empire – both equally fictitious. The first two chapters tell how Hanak Tade Maia was traveling from Samarra to Baghdad when he met Beremiz Samir, a young lad from Khoy with amazing mathematical abilities. The traveler then invited Beremiz to come with him to Baghdad, where a man with his abilities will certainly find profitable employment. The rest of the book tells of various incidents that befell the two men along the road and in Baghdad. In all those events, Beremiz Samir uses his abilities with calculation like a magic wand to amaze and entertain people, settle disputes, and find wise and just solutions to seemingly unsolvable problems. In the first incident along their trip (chapter III), Beremiz settles a heated inheritance dispute between three brothers. Their father had left them 35 camels, of which 1/2 (17.5 camels) should go to his eldest son, 1/3 (11.666 camels) to the middle one, and 1/9 (3.888 camels) to the youngest. To solve the brothers dilemma, Beremiz convinces Hanak to donate his only camel to the dead man's estate. Then, with 36 camels, Beremiz gives 18, 12, and 4 animals to the three heirs, making all of them profit with the new share. Of the remaining two camels, one is returned to Hanak, and the other is claimed by Beremiz as his reward. The translator's notes observe that the 17 animal inheritance puzzle, a mathematical puzzle whose first publication is in the works of Muhaqiqi Naraqi, is a variant of this problem, with 17 camels to be divided in the same proportions. It is found in hundreds of recreational mathematics books, such as those of E. Fourrey (1949) and G. Boucheny (1939). However, the 17 camel version leaves only one camel at the end, with no net profit for the estate's executor. At the end of the book, Beremiz uses his abilities to win the hand of his student and secret love Telassim, the daughter of one of the Caliph's advisers. (The caliph mentioned is Al Musta'sim, the only real character who appears fictitiously; the time period ends with the Abbasid dynasty's collapse.) In the last chapter we learn that Hanak Tade Maia and Beremiz eventually moved to Constantinople following the Siege of Baghdad (Telassim's father died in the fighting), where Beremiz had three sons and Hanak visits him often.
Баспа тарихы
"Тержімешінің жазбасы", "Б. А. Бьянко" қолтаңбасымен, 1965 жылы жазылған. "Мальба Тахан" қолтаңбасымен алғы сөз "Бағдад, 1321 жылғы Рамазан айының 19-ы" (Ислам күнтізбесі бойынша 1903 жылдың 8 желтоқсанына сәйкес келеді) деп көрсетілген. 1993 жылы W. W. Norton & Co. баспасынан шыққан ағылшын тіліндегі басылымды Патриция Рид Бакуэро суреттермен безендірген. Editora Record баспасының елу төртінші басылымы (2001 жыл, португал тілінде) Мальба Таханның 164 беттік мәтінін, сондай-ақ 60 беттік түсіндірмелер мен тарихи қосымшаларды, барлық есептерге түсіндірілген жауаптарды, араб терминдерінің сөздігін, әліпбилік көрсеткішін және басқа да материалдарды қамтиды. Кітапты 2005 жылы Бағдаттан шыққан ирактық Ацца Кубба араб тіліне аударды (Al Jamel Publishing House, Кельн, Германия баспасында жарық көрді).
The "translator's note" signed "B. A. Bianco" is dated from 1965. The preface signed "Malba Tahan" is dated "Baghdad, 19 of the Moon of Ramadan of 1321" (Islamic calendar equivalent of (Gregorian) 8 December 1903). The 1993 English edition published by W. W. Norton & Co. was illustrated by Patricia Reid Baquero. The fifty fourth printing by Editora Record (2001; in Portuguese) contains 164 pages of Malba Tahan's text, plus 60 pages of notes and historical appendices, commented solutions to all the problems, a glossary of Arabic terms, alphabetical index, and other material. The book was translated into Arabic in 2005 by Azza Kubba, an Iraqi from Baghdad (published by Al Jamel Publishing House, Cologne, Germany).