Кіріспе
Британдық колониялық әкімші Лорд Эдвард Герберт Гаскойн Сесил (12 шілде 1867 – 13 желтоқсан 1918), Лорд Эдвард Сесил ретінде танымал, көрнекті және көптеген наградалармен марапатталған ағылшын әскери шендісі. Мысырдағы колониялық әкімші және Либералдық үкіметке кеңесші ретінде ол әскер реформаларын іске асыруға көмектесті.
Lord Edward Herbert Gascoyne Cecil (12 July 1867 – 13 December 1918), known as Lord Edward Cecil, was a distinguished and highly decorated English soldier. As colonial administrator in Egypt and advisor to the Liberal government, he helped to implement Army reforms.
Өмірбаян
Лорд Эдвард 1867 жылғы 12 шілдеде Роберт Гаскойн Сесилдің, Солсберидің 3-маркизі мен Джорджина Шарлоттаның төртінші ұлы ретінде дүниеге келді. Эдвард туған кезде әкесі Карнарвон графынан оның крест әкесі болуын сұрады. Ол Итон колледжінде білім алды, бірақ емтихан нәтижелері нашар болды, Сэндхерстке түсе алмады, бұл үшін әкесі мектепті кінәлады (өйткені ол онда зорлық көрген). Оның отбасы оны "Nigs" деп атады, анасы интернатта оқыған кезде осы есімді қолданды. 11 жасында ол әкесінің Сыртқы істер министрлігінің құжаттарынан "Шығыс мәселесі" атты пьеса жазды. Пьесаның тоны Биконсфилдке қарсы болды, кеңседе ұзақ жылдар бойы отыруына наразылық білдірді. 1878 жылы Берлин конгресі кезінде жазылған, мүмкін Беконсфилдтің өміріне үш жыл ғана қалғанын білмей, Премьер-министр Диккенстің "Жақсы баласы" ретінде бейнеленген. Сесилдердің "кландық" мінез-құлқында жасырын расизм байқалды. Гаскойн Сесил 1887 жылы Гренадер гвардиясында екінші лейтенант болып қызмет етті. Ол полкте төрт жыл қызмет еткеннен кейін бірінші лейтенант болып тағайындалды және фельдмаршал Гарнет Уолслинің штабына бекітілді. 1896 жылғы Донгола экспедициясында өзінің ерекше қызметі үшін мақталып, бриф майор болып тағайындалды, сондай-ақ Мысыр мен Судан қызметі үшін Меджидие орденінің 4-дәрежесімен және Хеджив жұлдызымен, екі медальмен марапатталды. Ол 1896 жылғы Египет науқанында лорд Китченердің лагерь көмекшісі болды, ол оның мансабына үлкен әсер етті. "Барлық жақсы адамдар білгендей болады" деп жазды лорд Эдвард күнделігіне. Келесі күні әкесі лорд Солсбери парламентте Донголаның мақсаты емес, Суданды жаулап алу және генерал Гордонның өліміне жауап ретінде Хартумды қайтарып алу екенін мәлімдеді. Сесил 1897 жылы Абиссиния императоры Менелик II-ге 1897 жылғы Англо-Эфиопия келісімін келіссөз жүргізген Родд миссиясының мүшесі болып тағайындалды. Келесі жылы капитан Маршан бастаған шағын әскери экспедиция Батыс Африкадан 14 айлық сапардан кейін қазіргі Оңтүстік Судандағы Ақ Нілдегі Фашода қаласын басып алып, Англо-Египеттік талаптарына қарсы Франция үшін осы аймақты иеленген кезде Фашода оқиғасы болды, бұл екі державаны соғысқа жақындатты. 18 қыркүйекте лорд Эдвард Китченердің экспедициялық күштерімен Фашодаға келді, онда 100 таушы, 2500 судандық әскер және төрт пулемет бар бес бу кемесі болды. Китченер 19 қыркүйекте кездесу ұйымдастырды, онда олар Маршанмен виски мен шампан ішті. Француз әскерлері 3 қарашада Парижден алған бұйрық бойынша кері шегінді. Ніл экспедициясында олар Дарфурды басып алып, Оңтүстік Суданды аннексиялады. Китченердің әскері Масон-хауста сөйлеген сөзімен жеңіске жетіп қайтты. Сол жазда Францияның оңтүстігіндегі Симиеде патшайым қуанышпен Солсбериді құттықтады. Омдурман шайқасында аяқталған науқанда ол Атбара шайқасында аталды, ал Хартумды қайтарып алуға қатысқаны үшін аталды және екі медаль жеңіп алды. Сесил Омдурман шайқасына қатысты.
Оңтүстік Африкада Китченер мен Баден-Пауэллмен бірге
1899 жылғы 3 шілдеде полковник Баден Пауэллге соғыс кеңсесінде Вулсли дереу Мафекингке барып, Лорд Эдвард Сесилді бас штаб офицері ретінде алып келу керектігін мәлімдеді. Олар 8 шілдеде сапарға шықты, Сесил өзімен бірге Вайолетті де алып кетті. Кейптаунға қонғаннан кейін Сесил «Джулиус Вейл & Co» келісімшарт жасаушы компаниясына барып, ұзақ қоршауға дайындалып, 500 000 фунт стерлингке бағалы жабдықтар тапсырыс берді. Премьер-министрдің ұлы болғандықтан, Сесилдің қолы Вейл компаниясы үшін салмақты болды, бірақ Сесилдер парламент соманы бекітеді деп күтті. 1899 жылғы қазанда Сесил полковник Баден Пауэллмен бірге Мафекингтегі қоршауда болды. 30 қазан «Қайғылы дүйсенбі» деп аталды, себебі үш британ колоннасы қарсыластарына берілді, жағдай қиынға тарды. Сесилдің екінші қолбасшысы ретінде шпиондық, тонау, рұқсатсыз кіру және түнде әйелдер лагерінің маңында жүруге өлім жазасын тағайындады. Ол азық-түлікпен қамтамасыз етуге жауапты болды: азық-түлік біткенде, адамдар иттің және жылқының етін жеуге мәжбүр болды, тіпті бір жағдайда каннибализмге дейін барды. Қоршауда 478 адам қаза тапты. Баден Пауэлл жеті ай бойы боерлерді ұстап тұрды, содан кейін ұлттық батыр атанды. 5 қаңтарда «The Times» газеті Сесилдің Мафекингтегі ауруханада қызбадан жатқанын хабарлады. Сесил Мафекинг кадеттер корпусын құрды, ол кейін Баден Пауэллдің скауттарды құруына негіз болды. Сесил әйелдерге құрметпен қарады, бірақ ағылшыздардың қара нәсілділердің бірінші болып аштықтан өлуін күткені анық болды. 1900 жылғы 17 мамырда қоршау алынғанда, Лондон қаласында зор қуаныш болды. Сесил 29 маусымда Мафекингте әйелімен қайта кездесіп, солтүстікке қарай Трансваалға аттанды. Леди Эдвард Грот-Шурда тұрып, Лорд Милнермен жасырын қарым-қатынаста болды. Франсис премьер-министрді "Жас Сесил өліммен де күресе алады!" деп әжуалады. Лорд Эдвард Сесил Хэтфилд Хаусына жеңіспен оралғанда, әкесі оның қарыздарын өтеді, ал 18 желтоқсанда мереке басталғанда бүкіл қала қуанышпен қарсы алды. Үйлер тулармен безенді, сыра зауыттарының қызметкерлері әсем киімдермен сәнделді. Лорд Эдвард сөз сөйледі, ал Лорд Солсбери оған ресми түрде алғыс айтты. Паркте үлкен от жағылып, фейерверктер атты. Келесі күні Бас қолбасшы, генерал Буллер армиясымен Кейптаунға қонды. Екінші Бур соғысы кезінде оның есімі жеделхаттарда айтылды, ол Брифет подполковнигі атағын алды, екі бейнесі бар Королева медалімен марапатталды. 1902 жылғы ақпанда Сесил Мысырға қайтып бара жатқан Сирдар лорд Китченердің әскери хатшысы болып тағайындалды. Сесилдер үміткер және оң көзқараспен болды, бірақ Китченердің бағалауынша, далада шамамен 5000 бур қалған. Эдвард әкесінің өліміне дейін оны көре алмаған жалғыз ұлы болды, ол 1903 жылғы 19 тамызда Мысырдан үш күн бұрын сапарға шықты.
Кейінгі мансап
Сесил Судан үкіметінің бас агенты және Каирдегі барлау қызметінің директоры болып екі жылға тағайындалды. Ұлыбританияға оралған соң, жаңа Либералдық үкімет Лорд Эдвард Сесилді 1906 жылы Соғыс министрінің орынбасары етіп шақырды. Ол 1907 жылдан 1913 жылға дейін Қаржы министрінің орынбасары, ал 1912 жылдан Ұлы соғыстың аяқталуына дейін Соғыс кеңсесінің қаржылық кеңесшісі болды. 1915 жылы оған Нил орденінің Ұлы Кордон ордені табысталды. Өмірінің соңғы жылының көп бөлігін Швейцарияда туберкулезбен емдеуде өткізіп, 13-14 қыркүйек күндері түнгі сағат 12-де қайтыс болды.
Кейіпкер
Сесил – мықты, бірақ ерсікті әскер офицері еді, қарыздары көп еді. Ол бакара ойнауға беделді, тартымды жігіт және белгілі әңгімешіл еді. Ол әрдайым әкесінен ақша сұрап, Сесил отбасының хаттарындағы көптеген жазбалар мұны көрсетеді, бірақ Лорд Солсберидің шыдамы 1891 жылы таусылды. 1891 жылдың мамырында ол 1,126 фунт 8 шиллинг 6 пенни төледі, бұл ақша бастапқыда үйленбеген әпкесі Гвендоленге арналған еді. Дегенмен, шетелде соғыс кезінде асхана шоттары өсіп, 1894 жылдың мамырына қарай ол тағы 2000 фунт қарыз болды. Оның 1921 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген «Египеттік шенеуніктің демалысы» атты кітабында оның рөлі және Египеттің номиналды түрде басқаратын саясаткерлерімен арақатынасы туралы толық мәлімет берілген. Ол 1894 жылдың 18 маусымында Челсидегі Сент-Сэвиур шіркеуінде адмирал Фредерик Август Максстің екінші қызы Вайолет Джорджина Макспен үйленді, ал адмирал – барон Берклидің ұлы еді. Оқиғаға оның ағасы, пастор Уильям Сесил қатысты. Тойға Асквит, Морли және Чемберлен сияқты қоғамның көптеген өкілдері, сондай-ақ оның туысы Балфур және әкесі Солсбери, либерал ақындары Блант және Уайльд келді. Оның анасы, Леди Солсбери: «Нигстің ақылды әйел алып, шығындарды басқаруға үйренген әйелге ие болуы жақсы болар еді, және оның оны өзгертетініне үміттенемін. Мен дінсіздерге сенбеймін және жандарға қарсы ең басты наразылығым – олардың дінсіздігі» деді. Әкесі оның мінезі туралы ескертті және оның қарыздарын төлегеннен кейін тағы 1000 фунт стерлинг берді. Лорд Эдуард армия жалақысынан жылына 200 фунт стерлинг табатын, бірақ оның әйелі екі есе көп ақша төлеп, олардың өмірін жайлы қылды. Солсбери оларды қарым-қатынастарын жақсартуға шақырды, бірақ неке бақытсыз болды. Леди Эдвард Сесил Сент-Джон орденінің Ұлы Дамы және Легион құрметі орденінің кавалері болып тағайындалды. Олар Лорд Эдвард Сесилмен бірге ұл мен қыз өсірді. Джордж Эдвард Гаскойн Сесил 1895 жылдың 9 қыркүйегінде дүниеге келді, Гренадер гвардиясының екінші лейтенанты болды және 1914 жылдың 1 қыркүйегінде Франциядағы Виллерс-Коттерлер маңында қаза тапты. Хелен Мэри Гаскойн Сесил 1901 жылдың 11 мамырында дүниеге келді, ол жазушы болды және Пенхерст баронының 2-ші бароны Александр Хардингеге үйленді. Ол 1979 жылы қайтыс болды. Лорд Эдвард 1918 жылдың 13 желтоқсанында Швейцарияның Лейзин қаласында қайтыс болғаннан кейін оның жесірі қайтадан тұрмысқа шықты. Оның екінші күйеуі – бірінші және соңғы Виконт Милнер (1925 жылдың 13 мамырында қайтыс болды).
Өз жұмыстары
Мысырлық шенеуніктің демалысы. Джулиан Хардиндждің жаңа сөзбасымен қайта басылды (Хардиндж Симпол, 2008)
Қолжазбалар
Лорд Эдвард Сесилдің қағаздары, Оксфорд университетінің Бодлеан кітапханасы.