Кіріспе

Курлықта өсетін, өте құрғақ немесе өте ылғалды ортаға бейімделмеген өсімдіктер. Мезофиттер – ерекше құрғақ немесе ерекше ылғалды ортаға бейімделмеген құрлық өсімдіктері. Мезофиттік ортаға мысал – ауылдық, қоңыржай белдемдегі жайылым, онда алтын таған, көктемгі гүл, дала ромашкасы және көп гүлді жуа (Rosa multiflora) сияқты өсімдіктер кездеседі. Мезофиттер орташа ылғалдылықтағы топырақ пен ауаны ұнатады және су толып тұратын немесе көп мөлшерде тұзы бар топырақтан қашады. Олар құрлықта өсетін өсімдіктердің ең ірі экологиялық тобын құрайды және көбінесе орташа, ыстық және ылғалды климат аймақтарында өседі.

Морфологиялық бейімделулер

Мезофиттерде ешқандай нақты морфологиялық бейімделулер жоқ. Олардың көбінесе кең, жалпақ және жасыл жапырақтары, суды сіңіруге арналған жақсы жетілген талшықты тамыр жүйесі және құрғақшылық кезінде пайдалану үшін қоректік заттар мен суды сақтауға мүмкіндік беретін түйіндік сабақтар, тамырсабақтар және жуаштар сияқты көп жылдық органдар даму қабілеті болады.

Анатомиялық бейімделулері

Мезофиттердің ешқандай арнайы ішкі құрылымы жоқ. Эпидермис әдетте бір қабатты болып келеді және анық жапырақ саңылаулары (стоматалар) бар. Жапырақ саңылауларының ашылуы немесе жабылуы судың қолжетімділігімен байланысты. Су жеткілікті болғанда жапырақ саңылаулары ашық болады, ал су жеткіліксіз болғанда, тым көп транспирацияны болдырмау үшін және көксудың алдын алу үшін жабылады.

Қасиеттері

Жалпы, мезофиттерге белгілі бір деңгейде үздіксіз сумен қамтамасыз ету қажет. Олардың көбінесе ксерофиттермен салыстырғанда жапырақтары үлкен, жұқа болады, кейде жапырақтардың төменгі жағында стоматалардың саны көптеп орналасады. Оларда ерекше ксероморфтық бейімделулер болмағандықтан, экстремалды жағдайларға тап болғанда суды жылдам жоғалтады және құрғақшылыққа төзімді емес. Мезофиттер суды пайдалану және қажеттіліктері жағынан орташа деңгейде болады. Бұл өсімдіктер орташа температура мен ылғалдылық жағдайында өседі және су батпайтын топырақта тамыр жаяды. Мезофиттердің тамыр жүйесі жақсы дамыған, тармақталған және тамыр қалпақшасымен жабдықталған. Вегетативтік бөлігі жақсы қалыптасқан. Сабағы әдетте жер үстіндегі, тармақты, тік, қалың және берік болады. Жапырақтары жұқа, ортасы кең, қою жасыл түсті, пішіні мен мөлшері әртүрлі. Мысалы, ыстық ауа райында олар қатты қызып, температуралық стресске ұшырауы мүмкін. Оларда осыған қарсы арнайы бейімделулер жоқ, бірақ топырақта су жеткілікті болса, стоматаларын ашу арқылы транспирация жылдамдығын арттыра алады, осылайша буланып кететін су арқылы жылу шығарылады. Дегенмен, бұл өсімдіктер тек қана жылы температурада толық суға тоңған топыраққа белгілі бір уақытқа ғана төзімді. Құрғақ ауа райында олар су стрессіне ұшырауы мүмкін (топырақтан сіңірілгенге қарағанда транспирация арқылы көбірек су жоғалтады). Тағы да, оларда осы жағдайды жеңу үшін арнайы бейімделулер жоқ, тек стоматаларын жауып, одан әрі су жоғалтуды болдырмау арқылы ғана жауап бере алады. Бұл жапырақтардың атмосфераға ұшыраған бетінің ауданын азайтады, нәтижесінде транспирация төмендейді. Бірақ ұзаққа созылған су тапшылығы жасушалардың қайта қалыпқа келмейтін кеуіп кетуіне, плазмолизге және содан кейін өлімге алып келуі мүмкін. Мезофиттер ылғалды, жақсы дренаждалған топырақтарды ұнататындықтан, көптеген егістік дақылдары мезофиттерге жатады. Мысалдарға жүгері, қабақ, жиде, сирень, алтынбас, қызылқос және бақша гүлдері жатады.