Куми Планно: Растафари ұлы, барабаншы және Африкаға оралу қозғалысының жақтасы

Кіріспе

Растафари ақсақал және барабаншы (1929–2006)

Мортимо Сент-Джордж "Куми" Планно (6 қыркүйек 1929, Куба – 5 наурыз 2006, Кингстон, Ямайка) – белгілі Растафари ақсақал, барабаншы және 1910 жылдары Маркус Гарви құрған Африкаға қайту қозғалысының жақтасы. Ол Боб Марлидің Раста ұстазы және досы ретінде, сондай-ақ 1966 жылы Ямайкаға келген Император Хайле Селассие кезінде хаотикалық көпшіліктің құрметіне ие болған адам ретінде кеңінен танылған. Өзге Расталар оны өмірлік еңбегін ескере отырып, сенімнің аясындағы ұстаз және көшбасшы деп санайды.

Алғашқы жылдар

Ол Кубада төрт баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның анасы ямайкалық болған және Планно әлі кішкентай бала кезінде, 1930 жылдардың басында отбасын Ямайкаға қайтарды. Оның әкесі кубалық, және оның шын аты Мортимо, Мортимер емес.

Растафари белсенділігі

1950 жылдары Ямайканың Кингстон қаласында көрнекті растафари мұғалімі болды және Растафари қозғалысы қауымдастығын, сондай-ақ Эфиопия әлемдік федерациясының 37-ші жергілікті хартасын құруға көмектесті. Ол сонымен қатар 1958 жылдың наурыз айында Бэк О Валл шағын ауданында өткен, барабан тартып, ән шырқау рәсімінен тұратын алғашқы "Растафаридің әмбебап жиыны" шарасын ұйымдастырды.

1961 жылы Эфиопияға сапары

Билік тарапынан қайта-қайта мазалауға ұшырағаннан және христиан қауымының оқшаулануынан кейін Планно мен оның әріптестері Батыс Индия университетіне растафари қозғалысын ресми түрде зерттеуді сұрап жүгінді, осы арқылы ямайкалық қоғаммен жақсы қарым-қатынас орнатуға тырысты. Осы терең зерттеу нәтижесінде Планно мен тағы екі белгілі раста 1961 жылы Гана, Нигерия, Сьерра-Леоне және басқа да Африка елдеріне «нақты мәліметтерді жинау миссиясына» жіберілді. Сапар барысында Планно Эфиопияда Хайле Селассиемен жеке кездесті. Ямайка үкіметі император Хайле Селассиемен кездесу үшін Аддис-Абебаға шенеуніктер мен растафари көшбасшыларынан тұратын делегация жіберуге шешім қабылдады. Раста делегациясына Планно, Дуглас Айкен Мак және Филлмор Альваранга кірді. Миссия бойынша олардың жеке баяндамасы растафари емес делегаттардың баяндамасынан бірнеше маңызды тұрғысынан өзгешеленеді, мысалы: 16 сәуір 1961 жыл: «Түстен кейін Раселер Эфиопия Православтық шіркеуінің архиепископы Абуна Базилиостың резиденциясына шақырылды. Басқа делегаттар да келді. Біз император Хайле Селассиенің қайта келген Мессия екендігін талқыладық. Әулие Абуна талқылау соңында Киелі кітапты осылай түсіндіруге болатынын айтты. Біз онымен шай және бал іштік». 21 сәуір 1961 жыл: «Миссияға Әдіс-Абебадағы Император сарайында император Хайле Селассие I-нің алдында қабылдау өтті. Бізді императордың күзетші министрі таныстырды. Император Хайле Селассие I делегацияны жылы күтіп алды. Император гвардиясының министрі аударған амари тілінде Х.И.М. бізге Батыста, әсіресе Ямайкадағы қара нәсілділердің эфиопиялықтармен туыс екенін және құлдардың Эфиопиядан Ямайкаға жіберілгенін білетінін айтты. Ол бізге дұрыс адамдарды жіберуіміз керектігін айтты. Император Эфиопия Африкадан тыс жерде тұратын барлық африкалықтарды қабылдауға жеткілікті кең екенін және Батыс Индияға делегация жіберетінін айтты. Доктор Лесли H.I.M.-ге Ямайкада қант және ром шығаратын көптеген қант фабрикалары бар екенін айтты. H.I.M. Эфиопияда қант шығаратын зауыт бар, бірақ ром жоқ деп жауап берді. H.I.M. делегацияға алғыс айтып, әрқайсымызға алтын медаль табыс етті». «Делегацияның барлық мүшелері үш растафари бауырласынан (Біздің H.I.M.-ге сыйлықтарымыз болғандықтан) басқа Оның қасынан кетіп қалды. Альваранга H.I.M.-ге ағаштан жасалған Африка картасын, ағаштан ойылған қоршаудың бір жағында императордың суретімен сыйлады. Сол кезде император бізге алғаш рет ағылшын тілінде сөйледі. Ол: «Бұл Африка. Бұл Растафари бауырластарынан ба?» деді (Бұл оның бізді бұрыннан білетінін көрсетті). Біз «Иә» дедік. Мак бауырлас Ямайкадағы растафари бауырластарының суреттерін көрсетті. H.I.M. қайтадан ағылшын тілінде: «Фотосуреттер; рахмет» деді. Мак сондай-ақ H.I.M.-ге Ямайкадағы Эррол Флинннің аралының (яғни Порт-Антонионың материгінен алыс орналасқан Флот аралы) суретін сыйлады. Планно бауырлас H.I.M.-ге қызыл, алтын және жасыл түсті тоқылған шарфты сыйлады. «Оны тоқыған сіз бе?» деп сұрады. Ол «Иә» деді. Ол «Тағы да рахмет» деді. Біз сондай-ақ H.I.M.-ге жесір әйелдің алты баласы бар күйеуінің суретін сыйладық. Оның күйеуі растафари бауырласы еді, оны Ямайка полициясы атып өлтірді. H.I.M. бізге қазір оларды кім күтіп тұрғанын сұрады. Біз H.I.M.-ге істі Ямайка премьер-министріне жеткіздік, бірақ мәселе шешілмей аралдан кеттік деп айттық. Император қолынан келгенше көмектесетінін айтты. Содан кейін біз кеттік». 1961 жылғы Ямайка делегациясының Эфиопиядағы толық тарихы доктор Джулия Боначчидің Exodus, Heirs and Pioneers, Rastafari Return to Ethiopia (Батыс Индия университетінің баспасы, 2015) кітабында баяндалған.

After repeated harassment by the authorities and ostracism by the Christian public, Planno and his colleagues approached the University College of the West Indies to request an official study of the Rastafari movement, in an effort to establish a better relationship with the wider Jamaican society. The in depth study led to Planno and two other prominent Rastas' being sent on a "fact finding mission" to Ghana, Nigeria, Sierra Leone and other African countries in 1961. During the trip, Planno met Haile Selassie in person in Ethiopia. The Jamaican government had decided to send a delegation of both officials and Rastafari leaders to Addis Ababa to meet Emperor Haile Selassie. Planno, Douglas Aiken Mack, and Fillmore Alvaranga were the three in the Rasta delegation. Their Minority Report of the mission differs in several significant aspects from that of the non Rastafarian delegates, e. g.:

16 April 1961: "Later in the afternoon the Rases were invited to visit His Holiness Abuna Basilios, the Archbishop of the Ethiopian Orthodox Church at his residence. The other delegates came along too. We discussed H. I. M. Emperor Haile Selassie, being the returned Messiah. His Holiness the Abuna told us at the conclusion of the discussion that the Bible can be interpreted that way. We had tea and honey with him." 21 April 1961: "The Mission was granted audience with H. I. M. Emperor Haile Selassie I at the Imperial Palace, Addis Ababa. We were introduced to H. I. M., by the Minister of the Imperial Guard. Emperor Haile Selassie I welcomed the delegation warmly. Speaking Amharic which was interpreted by the Minister of the Imperial Guard, H. I. M. told us that he knew the black people of the West and particularly Jamaica were blood brothers to the Ethiopians and he knew that slaves were sent from Ethiopia to Jamaica. He said we should send the right people. The Emperor said Ethiopia was large enough to hold all the people of Afrikan descent living outside Afrika and he would send a delegation to the West Indies. Dr. Leslie told H. I. M. that Jamaica had plenty of sugar cane factories making sugar and rum. H. I. M. replied that in Ethiopia there was a refinery making sugar but not rum. H. I. M. thanked the delegation and presented each of us with a gold medal." "All the rest of the delegation left His presence except the three Rastafarian Brethren (Bros. Fil, Mack, Planno, as we had presents for H. I. M.). Alvaranga presented H. I. M. with a wood carved map of Afrika with a portrait of the Emperor on one side of the wooden case. The Emperor then spoke in English for the first time to us. He said, “That’s Afrika. Is it from the Rastafari Brethren?” (That showed that he knew us before). We said “Yes”. Brother Mack presented photographs of the Rastafari Brethren in Jamaica. H. I. M. said again in English, “Photographs; thank you”. Mack also gave H. I. M. a painting of Errol Flynn’s island in Jamaica (i. e. Navy Island, off the mainland of Port Antonio). Brother Planno gave H. I. M. a woven scarf in red, gold and green. H. I. M. said “Is it you that wove it”. He said “Yes”. He said “Thank you again”. We also gave H. I. M. a photograph of a widow and six children—her husband, a Rastafari Brethren, was shot and killed by the Police in Jamaica. H. I. M. asked us to who was taking care of them now. We told H. I. M. that we took the case to Jamaica’s Premier but left the island before it was settled. The Emperor said that he would do what he could to help. We then took leave." The full story of the 1961 Jamaican delegation in Ethiopia is told in Dr. Giulia Bonacci's book Exodus, Heirs and Pioneers, Rastafari Return to Ethiopia (University of the West Indies Press, 2015).

Боб Марли және Уэйлерс

1966 жылғы 21 сәуірде эфиопиялық император, оның императорлық шаңырағы Хайле Селассие I, растафариандар Мәсіх деп санайтын, Кингстон әуежайына ресми сапармен келді. Мыңдаған расталар өздерінің құмыраларындағы түтін шығаратын құралдарында марихуананы жағып, ұшақты қоршап алды, кедергілерді еңсеріп, құлшына зәулімдеді. Император Селассие ұшақта шамамен бір сағат бойы күтті; кейбір деректерде император қорқып қалған, ал басқалары ол жасырын жылап отырған деседі. Мортимо Планно ғана жоғалып, Селассиеге қуанышпен күтіп тұрған растафариандардың алдына шығуға шақырды. Император мен Планноның ұшақтан түсіп келе жатқан суреттері жергілікті баспасөзде жарияланып, растафари көшбасшысына мәңгілік аңыз мәртебесін сыйлады. Боб Марли сол күні аралдан кеткен еді, бірақ Wailers тобының мүшелері Питер Тош, Банни Уэйлер, Рита Марли және Константин "Вижн" Уокер сол жерде болды және Хайле Селассиені қалаға қарай машинаның үстінде тұрып келе жатқанын көрді. Боб Марли мен топтың басқа мүшелері Планноны бұрыннан жақсы білген. Растафари ақсақалы Батыс Кингстонның Транч Таун геттосындағы 35-ші Пятая көшесінде тұратын, ол жерде қара күш және эфиопия тарихы туралы кітаптардың кітапханасын сақтап жүрген. Планно 1965 жыл бойына Wailers тобына жақындады. 1966 жылдың соңында Делавэрден оралғаннан кейін Марли онымен бірнеше жылға созылған қарым-қатынасты бастады, нәтижесінде Планно бірнеше ай бойы Марлидің менеджері және продюсері болды. 1968 жылғы 8 маусымда Боб Марли өзінің алғашқы растафари әнін "Селасси - бұл ғибадатхана" деп жазды, бұл әнді растафариандық ньябингхи ритуалдық барабан ансамблі Рас Майкл мен Негустың ұлдары, Рита Марли мен Питер Тош гармониялық вокалмен сүйемелдеді. "Selassie is the Chapel" әнінің сөздерін Planno Sonny Til and the Orioles-тің 1953 жылғы R&B хит-ы "Crying in the Chapel" әнінен бейімдеді, оны кантри әншісі Арти Гленн жазған (оның ұлы Даррелл 1953 жылы түпнұсқа нұсқасын жазған) және ол 1968 жылы Элвис Пресли үшін де хит болған. Әннің мелодиясы түпнұсқа әнге негізделген, бірақ ньябингхи аранжировкасы біршама ерекшеленді. JBC студиясындағы жаздыру сессиясын Planno қаржыландырды. Ол өзі де расталық дұғасын жаздырып, кейбір сөздерді амхар тілінде және Киелі кітаптан үзінділер келтірді. Оған Рас Майклдың тобы да қолдау көрсетті, ал бұл жазба осы сирек жазбаның B жағында "A Little Prayer" деп шығарылды. Бұл екі сирек кездесетін, ежелгі тректерді 2003 жылы регги тарихшысы Бруно Блум Боб Марлидің төрт дискілік жинағы "Rebel" (JAD Records) жинағында қысқа уақытқа қайта жариялады. Кейіннен Планно 1978 жылы Марлидің бас жүлдегері болған One Love Peace Concert концертіне қатысты.

On April 21, 1966, the Ethiopian Emperor, His Imperial Majesty Haile Selassie I, seen as the Messiah by Rastafarians, landed at Kingston airport for an official visit. Thousands of Rastas smoked ganja in their chalice pipes and surrounded the airplane in adoration after surging past the barriers. Emperor Selassie remained onboard his plane for nearly an hour; some accounts state that the Emperor was struck with fear, while others say he was hiding his tears. It was Mortimo Planno who went up the gangplank and urged Selassie to appear before the ecstatic Rastafarian crowd. Photographs of the Emperor and Planno going down the gangplank appeared in the local press, securing the Rastafarian leader a lasting legendary status. Bob Marley was off the island that day, but fellow Wailers band members Peter Tosh, Bunny Wailer, Rita Marley and Constantine "Vision" Walker were there and actually saw Haile Selassie driving to the city standing on his car. Bob Marley and other members of the group already knew Planno quite well. The Rastafarian elder lived in the same neighborhood as the vocal group on 35 Fifth Street in West Kingston's Trench Town ghetto, where he kept a library of books on Black Power and Ethiopian history. Planno grew closer to the Wailers throughout 1965. Upon his return from Delaware in late 1966, Marley began an association with him that would last for a couple of years, eventually leading Planno to becoming Marley's manager and producer for a few months. On June 8, 1968, Bob Marley recorded his first openly Rastafarian song, "Selassie is the Chapel", backed by Rastafarian nyabinghi ritual drum ensemble Ras Michael and the Sons of Negus, with Rita Marley and Peter Tosh on harmony vocals. "Selassie is the Chapel" had lyrics adapted by Planno from Sonny Til and the Orioles' 1953 #1 R&B hit song "Crying in the Chapel", which was written by country music singer Artie Glenn (his son Darrell had recorded the original version in 1953) and was also a hit song for Elvis Presley in 1968. The melody was based on the original song, but the nyabinghi arrangement was somewhat different. The recording session at JBC Studio was financed by Planno. He also recorded a Rasta prayer himself, using some Amharic words as well as quoting the Bible. He was also backed by Ras Michael's group, and this recording was issued on the B side of this rare record as "A Little Prayer". These two rare, vintage tracks were briefly reissued in 2003 by reggae historian Bruno Blum on the Bob Marley four CD set Rebel (JAD Records). Planno was later involved in the One Love Peace Concert, an event headlined by Marley in 1978.