Кіріспе

Ұшақтарды қорғауға арналған қорғаныш күмбезі – нығайтылған әуе кемесі (НӘК) немесе қорғаныш әуе кемесі (ҚӘК) – жаудың шабуылынан әскери ұшақтарды сақтауға және қорғауға арналған күшейтілген ангар. Құрылыс құны мен техникалық мүмкіндіктер оларды күрес ұшақтарының мөлшерімен шектейді.

Өмірбаян

HAS – пассивті қорғаныс шарасы болып табылады (яғни, олар жаудың шабуылын болдырмауға немесе оны әлсіретуге бағытталған, мысалы, жер-әуе ракеталары сияқты белсенді қорғаныстан өзгеше, шабуылдың әсерін шектейді). Қатаңдандырылған әуежайлардың кеңінен қолданылуы 1967 жылғы Араб-Израильдің алты күндік соғысындағы «Фокус» операциясынан алынған сабақтарға байланысты, онда Израиль әуе күштері ең ірі және ең жетілген араб әуе күштерінің бірі – Мысыр әуе күштерін, оның әуе базаларындағы әуеайлақтарында жойды. Көптеген әскери техника сияқты – құрылыстар, танктер немесе ұшақтар – оның ең көп қолданылуы Суық соғыс кезеңіне жатады. НАТО және Варшава шартының елдері Еуропа бойынша жүздеген HAS салды. Осыған байланысты, қатаңдандырылған әуежайлар ұшақтарды конвенциялық шабуылдардан, сондай-ақ ядролық, химиялық және биологиялық соққылардан қорғау үшін салынды. НАТО-ның құрлықтағы стандартты жобаларға сәйкес салынған баспаналары 500 фунт (226 кг) бомбаның тікелей соққысына немесе одан ірі бомбаның (яғни, 1000 фунттан асатын) жақын маңайға түсуіне төтеп беруге арналған. Теориялық тұрғыдан алғанда, HAS ядролық соққы кезінде де ұшақтарды қорғау үшін салынған; алайда, мұндай шабуылдың әуежайдың такси жолдарына, ұшу-қону жолақтарына, техникалық қызмет көрсету объектілеріне және персоналға тигізер әсері кез келген қарсы шабуылды өте қиын, ал кейін қайта оралу мен жарақтандыруды дерлік мүмкін емес етер еді. Суық соғыстан кейінгі кезеңде HAS тұжырымдамасының маңызы дәлдікпен басқарылатын оқ-дәрілердің (PGM) енгізілуімен одан әрі төмендеді. Ирактың HAS ангарлары НАТО немесе Варшава шартының баспаналарынан біршама жоғары стандартта салынған, бірақ, дегенмен, Перс шығанағы соғысы кезінде олардың тиімсіздігін көрсетті. Оларды жеңудің алғашқы әрекеттері көбінесе «бір-екі соққы» тактикасын қолданды: есіктерді ашу үшін теледидармен басқарылатын зымыранды қолданып, содан кейін алдыңғы жағына бомбалар лақтырылды. АҚШ-тың күш-жігері көп ұзамай төбеге 2000 фунт лазерлік басқарылатын бомба тастауға ауысты, ол төбеге оңай еніп, ішінде жарылды. Дегенмен, НАТО ангарлары Еуропаны қысқа мерзімде қарулы қақтығысқа тартуы мүмкін кез келген жаудың күштеріне қарсы пайдалы болып қала береді (олардың мүмкіндіктері әдетте мұндай ангарлар ұсынатын қорғаныс қалқанын жеңуге қажетті дәлдікпен басқару жүйелерінен кем).

Кемшіліктер

Олар белгілі бір орында орналасқан. Қатты қорғаныш құрылыстары қымбатқа түседі. 1999 жылы бір ғана ұшаққа арналған қатаң бекініс АҚШ Әуе күштеріне 4 миллион доллар тұрар еді, және бұл құнға ұшақтардың қосалқы бөлшектері мен басқа да жабдықтары, басқару және бақылау пункттері сияқты нысандар үшін қатаң бекіністер салу шығындары кірмейтін еді. Ұшақтарға арналған қатаң қорғаныш әуе күштерінің қызметкерлерін қорғамайды. Перс шығанағындағы соғыста әуе операцияларын жүргізу үшін мыңдаған адам қажет болды. Олар шөлдегі шатырларда орналастырылды, ол зымыран шабуылына осал еді. Қатты бекіністер көбінесе стратегиялық көлік ұшақтары және ірі бақылау ұшақтары сияқты үлкен ұшақтарды орналастыру үшін тым кішкентай болады. Құрылысқа кететін уақыт ең мүмкін болатын соғыс аймақтарын алдын ала жоспарлауды қажет етеді. Егер қақтығыс күрт өршісе, ұшақтарға ешқандай қорғаныс берілмеуі мүмкін; мысалы, Перс шығанағындағы соғыста да, 2003 жылғы Ирак соғысында да көптеген коалициялық ұшақтар тек күннен қорғанатын жайларға ие болды, қатаң бекіністер болған жоқ. Алғаш құрылған кезде тікелей соққыға түсу ықтималдығы өте төмен еді. Бүгінде, дәлдікпен басқарылатын қару-жарақ (PGM) және жеткілікті дайындықпен HAS-ке тікелей соққы беру өте оңай. Коалициялық ұшақтар Перс шығанағындағы соғыста Ирактың HAS-терінің жартысынан астамын жойды.

Қатысушыларға арналған баспаналар

Кевлармен астарланған, орналастырылатын баспаналар ұшақтарды шашыратылатын бомбалардан (әуежайға қарсы қолданылатын жиі кездесетін қару) қорғай алады. Дегенмен, бұл басқарылатын қарулардан (ПГМ) қорғауды қамтамасыз етпейді.

Негіздегі дисперсия

Әуеайлақтарда ұшақтардың кеңірек таралуы (ұшақтар арасындағы қашықтық) ұшақтардың осалдығын азайтады. Бұл жауды шабуылға көптеген ұшақтар жұмсауға немесе нысанада көбірек уақыт өткізуге мәжбүр етеді. Екеуі де болса, әуеайлақ қорғанысының салдары шабуылшы үшін ауыр болады. Дегенмен, HAS сияқты, таралу да қымбатқа түсуі мүмкін, көп мөлшерде бетонды жабын салуды талап етеді. Сондай-ақ, жаудың арнайы күштеріне қарсы қорғану да қиындайды.

Негіздер арасында шашырасу

Ұшақтарды көптеген базаларға тарату, белгілі бір ұшақтарға шабуыл жасау құнын, қажетті шабуылдаушы ұшақтар санымен өлшенгенде, едәуір арттырады. Дегенмен, бұл опция қорғаушылардың да операциялық шығындарын арттырып, олардың тиімділігін төмендетеді.

Автомобиль жолдарымен бөлінеді

Ұшақтарды автожолдарға тарату шабуылдаушыға бір уақытта шабуылдай алмайтын көптеген мақсаттарды ұсынады. Қорғаушы да жылдам тактика қолданса, тірі қалу мүмкіндігі артады, әрбір автожол жолағын басқасына көшу алдында шектеулі мөлшерде ұшыру арқылы. Әрбір орналасқан жерде екі-төрт ұшақтан тұратын шағын топтармен мұндай тактика тиімді үйлестіруді және басқару мен бақылауды қиындатады, сонымен қатар жерден шабуылға сезімталдықты арттырады. Дегенмен, тиісті жоспарлау болса, бұл еңсерілмейтін мәселелер емес.

Жер асты ангарлары

Бірнеше әуе күштері тау беткейіне қазылған туннельдерді жер асты ангарлары ретінде қолданған.

Швеция: Базалық 60 және Базалық 90

Швеция суық соғыс кезінде өзінің балама жолын дамытты. 1950 жылдардың соңында швед әуе күштері Bas 60 әуе базасы жүйесін енгізді, ол базалар арасында таралу және бір мезгілде базалар ішінде таралу принципіне негізделген. Сонымен қатар, жол ұшу-қону жолақтары (автокөлік жолдарының учаскелері) да қосымша база ретінде пайдаланылды. Bas 60 жүйесі негізінен ядролық қатерге жауап ретінде құрылды, сондықтан 1967 жылы Алты күндік соғыстан кейін және Су-24 сияқты ұзақ қашықтыққа шабуылдайтын ұшақтар пайда болғаннан кейін, жүйе Bas 90 жүйесіне айналды. Bas 90 жүйесін жақсартуға әуе базаларының жанында қысқа резервтік ұшу-қону жолақтарын салу және ұшақтарды орналастыру мен жердегі операцияларды одан әрі тарату кірді. Сондай-ақ, жаудың тыңшылық жасауға тырысатын арнайы күштеріне қарсы күресу үшін швед әуе күштерінің рейнджерлері құрылды.