Кіріспе

1955 жылғы ядролық қарудың қауіптілігі туралы манифест

Расселл-Эйнштейн манифесті 1955 жылдың 9 шілдесінде Лондонда Бертран Расселл тарапынан суық соғыс кезеңінде жарияланды. Онда ядролық қарудың тудыратын қауіптері айтылып, әлемдік лидерлерді халықаралық дауларды бейбіт жолмен шешуге шақырды. Манифестке қол қойғандардың қатарында Альберт Эйнштейн сияқты 11 көрнекті ғалым мен зиялы болды, ол 1955 жылдың 18 сәуірінде қайтыс алғанға дейін қол қойды. Жарияланғаннан кейін көп ұзамай, қайырымдылық шаралармен айналысатын Сайрус С. Итон манифестте көтерілген мәселе бойынша Пугаш, Нова-Скотияда (Итонның туған жері) конференция өткізуге демеушілік етуді ұсынды. 1957 жылдың шілдесінде өткен конференция ғылым және әлемдік мәселелер жөніндегі Пугаш конференцияларының біріншісі болды.

Өмірбаян

Бірінші атомдық қарудың сынағы 1945 жылғы 16 шілдеде Аламогордоның солтүстігіндегі (Нью-Мексико штаты) шөлде болды. 1945 жылғы 6 тамызда АҚШ Жапонияның Хиросима қаласына "Кішкентай ұл" бомбасын тастады. Үш күннен кейін Нагасакиге "Жұқа адам" бомбасын тастады. Осы екі бомбалаудан кем дегенде 100 мың бейбіт тұрғын қаза тапты. 1945 жылғы 18 тамызда "Глазго Форвард" басылымында Бертран Расселдің атомдық қару туралы алғашқы жазбасы – "Бомба және өркениет" атты мақала жарияланды, ол Нагасаки бомбаланған күні жазуға кіріскен болатын. Мақалада кейін манифестке енген ойлар қамтылған: Хиросиманы бомбалау туралы хабарды естіп, ядролық қарулану жарысының басталатынын сезген Джозеф Ротблат, моральдық принциптеріне байланысты Манхэттен жобасынан бас тартқан жалғыз ғалым, "адамзаттың бүкіл болашағы үшін алаңдап бастадым" деді. Содан кейін Рассел мен Ротблат ядролық қарудың таралуын шектеу жөніндегі жұмыстарға кірісіп, Альберт Эйнштейн және басқа ғалымдармен бірлесіп, кейін Рассел-Эйнштейн манифесті деп аталған құжатты жасады.

Пугаш конференцияларының басталуы

Манифест халықаралық конференция өткізуге шақырылым жасады, және бастапқыда оны Жавахарлал Неру Үндістанда өткізуді жоспарлаған еді. Бұл Суэц дағдарысының басталуына байланысты кейінге шегерілді. Аристотель Онассис Монакода кездесуді қаржыландыруды ұсынды, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. Оның орнына, 1938 жылдан бері Расселлді білетін канадалық өнеркәсіпші Сайрус Итон өз туған қаласы Пугаш, Новая Шотландияда конференцияны қаржыландыруды ұсынды. Расселл-Эйнштейн манифесті Пугаш конференцияларының негізгі құжаты болды. Алғашқы конференция 1957 жылдың шілде айында Пугашта өтті.

Манифестке қол қойғандар

Инфельдтен басқа, Расселл-Эйнштейн манифестіне қол қойғандардың барлығы Нобель сыйлығының лауреаттары, алайда Ротблат сол уақытта осы сыйлықтың иегері болмаған.