Кіріспе

Геофизикалық талдау әдісі
Арқаға түсіру (сондай-ақ арқаға түсіру немесе арқаға бөлшектеу) – шөгінді тау жыныстары тізбектерінде қолданылатын геофизикалық талдау әдісі. Ол шөгінділер мен су жүктемелері болмаған жағдайдағы фундаменттің (жерқойнауының) тереңдігін сандық түрде бағалау үшін қолданылады. Бұл тереңдік бассейннің пайда болуына жауапты белгісіз тектоникалық күштердің шамасын көрсетеді (тектоникалық шөгу немесе көтерілу деп те аталады). Бассейннің шөгуі мен көтерілуінің теориялық қисықтарын арқаға түсірілген қисықтармен салыстыру арқылы бассейннің қалыптасу механизмдері туралы мәліметтер алуға болады. 1976 жылы Уоттс пен Райан әзірлеген бұл әдіс, шөгінділер мен су жүктемелері болмаған жағдайда фундаменттің шөгу және көтерілу тарихын қалпына келтіруге және осылайша жарықшақты (рифт) алабының қалыптасуына жауапты тектоникалық күштердің үлесін анықтауға мүмкіндік береді. Бұл – бассейн тарихын талдау кезінде бассейнге толған шөгінділердің қабаттарын біртіндеп толық стратиграфиядан "алып тастау" арқылы жүзеге асырылатын әдіс. Типтік жағдайда шөгінді алабы шеткі иілімнен алшақтап тереңдейді, ал оған сүйеншік изохрондық қабаттар әдетте алапқа қарай қалыңдайды. Изохрондық топтарды бірінен соң бірін бөліп алып, оларды "қырқып алуға" немесе арқаға түсіруге болады, ал төменгі шекаралық беті datum-ға дейін жоғарыға жылжытылады. Изохронды біртіндеп арқаға түсіру арқылы бассейннің тереңдеу тарихын кері бағытта сызуға болады, бұл оның тектоникалық немесе изостатикалық тегіне қатысты ақпарат береді. Күрделі талдау үшін арқаға түсірудің әр кезеңінен кейін қалған тізбек бөлшектеледі. Бұл кейінгі қабаттардың жүктелуінен туындаған тығыздалу мөлшерін ескереді және қалған қабаттардың шөгінді қалыңдығын және уақыт өте келе су тереңдігінің өзгеруін дәлірек бағалауға мүмкіндік береді.

Жалпы теория

Олардың кеуектілігінің нәтижесінде, шөгінді қабаттар шөгінді қабаттардың үстіне жиналу арқылы ықшамдалады. Осының салдарынан, шөгінді тізбегіндегі әрбір қабаттың қалыңдығы, оның шөгінді жиналған кездегі қалыңдығы, далада өлшенгеннен қалың болады. Селдің ықшамдалуының стратиграфиялық бағананың қалыңдығы мен тығыздығына тигізетін әсерін ескеру үшін, кеуектілігін білу қажет. Тәжірибелік зерттеулер көрсеткендей, тау жыныстарының кеуектілігі тереңдікпен бірге экспоненциалды түрде кемиді. Жалпы, мұны мына қатынас арқылы сипаттауға болады:

мұндағы – тереңдіктегі тау жынысының кеуектілігі, – беткі қабаттағы кеуектілігі және – тау жынысына тән ықшамдалу константасы.

Көп қабатты корпус

Көп қабатты шөгінді алабында тектоникалық шөгіндінің толық эволюциясын алу үшін әрбір жеке анықталатын қабатты бірінен соң бірі кері қазу қажет. Теңдеуді қолдана отырып, толық шөгінді талдауы талдау кезінде кез келген сатыда жоғарғы қабатты кезең-кезеңмен алып тастау және бір қабатты жағдай сияқты кері қазу арқылы жүргізіледі. Қалған баған үшін әрбір уақыт немесе есептеу сатысында орташа тығыздықтар мен қалыңдықтарды пайдалану қажет. Одан кейін теңдеу тек жоғарғы қабаттың шөгіндісі кезіндегі тектоникалық шөгіндінің мөлшерін көрсетеді. Бұл жағдайда және жоғарғы қабатын алып тастағаннан кейін қалған шөгінді бағанасының қалыңдығы мен тығыздығы ретінде анықталады (яғни декомпактталған қалыңдық). Қабаттары бар шөгінді үйіндісінің қалыңдығы:

Қабаттың астындағы шөгінді бағанасының тығыздығы қалған барлық қабаттардың орташа тығыздығымен беріледі. Бұл қалған қабаттардың тығыздықтарының қосындысы, тиісті қалыңдықтарына көбейтіліп, бөлінеді:

Негізінен, сіз итеративті түрде және қолданасыз, олардың орнына және пайдаланасыз.