Кіріспе
Бір топ адамның ортақ құрбандық сезімі мен қорғанышқа дайындығы. Әлеуметтануда қоршау психологиясы – бұл бір топ адамның өзін үнемі шабуылға ұшыраған, қысымға түсірілген немесе әлемнің қалған бөлігінің жағымсыз ниеттері салдарынан оқшауланған сезінуі. Бұл термин нақты қоршаудағы әскери қорғаныстың тәжірибесінен туындаған. Бұл – адамдар тобының әлемнің басқа бөлігінен жағымсыз қарым-қатынас күте отырып, тұрақты түрде шабуылға ұшырайды, қысымға түсіріледі немесе оқшауланған деп санайтын ұжымдық сана жағдайы. Бұл топтық құбылыс болғанымен, термин топтың тұтастай және жеке тұлға ретіндегі эмоциялары мен ойларын сипаттайды. Соның салдарынан, айналасындағы адамдарға қатысты артық қорқыныш пен өте қорғаныш көзқарас қалыптасады. Бәсекелестікке немесе штатты қысқартуға тап болған компаниялардың жағдайында, сондай-ақ кейбір діни топтарда да қолданылатын бункерлік психология деген ұқсас термин де бар.
In sociology, siege mentality is a shared feeling of victimization and defensiveness—a term derived from the actual experience of military defences of real sieges. It is a collective state of mind in which a group of people believe themselves constantly attacked, oppressed, or isolated in the face of the negative intentions of the rest of the world. Although a group phenomenon, the term describes both the emotions and thoughts of the group as a whole, and as individuals. The result is a state of being overly fearful of surrounding peoples, and an intractably defensive attitude. The related term bunker mentality may be used in the context of businesses facing competition or downsizing, with a similar paradigm applying to some religious groups.
Сипаттамалары
Қоршаулық сананың салдары – қара-ақ ойлау, әлеуметтік үйлесімділік және сенімсіздік, бірақ сонымен қатар ең жаман жағдайға дайын болу және мықты әлеуметтік байланыс сезімі.
Мысалдар
Тарихи тұрғыдан алғанда, қоршау психологиясы Кеңес Одағында, Албания Коммунистік Халық Социалистік Республикасында, Родезияда, Апартеидтік Оңтүстік Африкада және Солтүстік Ирландияда «Түркістандық қиындықтар» кезінде идеологиялық немесе саяси оқшаулану салдарынан пайда болды. Қазіргі уақытта Израиль және Солтүстік Корея сияқты елдерде де қоршау психологиясы байқалған; соңғысында үкімет билікте қалуын ақтау үшін оны тікелей қолдайды деуге болады. Қоршау психологиясы кең таралған мемлекеттердің қазіргі заманғы мысалдары Солтүстік Кипрдің Түрік Республикасы, Қытай Республикасы, Венесуэла, Польша және Куба болуы мүмкін. АҚШ-та бұл психология американдық Азаматтық соғыстан кейін консервативті оңтүстік штаттарында, содан кейін «Оңтүстік стратегиясы» мен Дональд Трамптың қолдаушылары арасында, әсіресе федералды үкіметке қатысты қолданылды. 2017 жылы New York Times газеті АҚШ евангелистерінің саясаты қоршау психологиясын көрсетеді деп хабарлады. Әлеуметтану тұрғысынан алғанда, бұл термин өзін қоршауға алынған азшылық санайтын топтағы адамдардың қуғынға ұшырау сезімін білдіруі мүмкін, мысалы, ертедегі психоанализшілерде болғандай. Бұл, мысалы, спортта қолданылуы мүмкін, онда жаттықтырушылар немесе менеджерлер өз ойыншыларында клубтың сыртынан келетін жаушылықты көрсету арқылы қоршау психологиясын қалыптастырады (жаушылықтың нақты немесе көбейтілген болуы маңызды емес). Бизнесте де қоршау психологиясы жиі кездеседі, бұл бәсекелестік немесе штатты қысқартудың нәтижесі, бірақ мұндай жағдайда (кіші масштабта) «бункерлік психология» (бункерде паналаған сарбаздарға ұқсас) деген балама термині де қолданылуы мүмкін. Кейбір діни топтарда да осы психология болуы мүмкін, әсіресе егер олар дәстүрлі емес болса.
Әдебиеттегі ұқсастықтар
Сеймус Хини Солтүстік Ирландиядағы католик азшылығының протестанттық қауымның өзінің қоршаудағы психологиясының аясындағы осал сезімін сипаттау үшін "Қоршаудағы қоршау" деген фразаны қолданды.