Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәуелсіз тараптардың сайлауды бақылауы, тәуелсіз бақылаушылардың қадағалауы
Observation of an election by independent parties
monitoring by independent observers
Сайлауды бақылау – әдетте басқа елден немесе үкіметтік емес ұйымнан (ҮЕҰ) келген бір немесе бірнеше тәуелсіз тараптардың сайлауды қадағалауын қамтиды. Бақылаушы тараптардың басты мақсаты – ұлттық заңнама және халықаралық сайлау стандарттары негізінде сайлау процесінің өткізілуін бағалау. Ұлттық және халықаралық сайлау бақылаушылары болады. Бақылаушылар сайлаудағы бұзақылықтарды тікелей тоқтатуға емес, күдікті амалдарды тіркеуге және туралы хабарлауға бағытталған. Сайлауды бақылау көбінесе сайлау күнімен ғана шектеліп қоймай, сайлау процесінің барлық кезеңін ұзақ мерзімді бақылауды қамтиды. Бақылаушылардың сын-пікірлері сайлаудың заңдылығына әсер етуі мүмкін, егер олардың өзі әділ емес деп танылса. Бақылау процесінің сенімділігін арттыру үшін, бақылау ұйымының құрметті жетекшісі ретіне белгілі бір тұлға тағайындалады.
Election monitoring involves the observation of an election by one or more independent parties, typically from another country or from a non governmental organization (NGO). The monitoring parties aim primarily to assess the conduct of an election process on the basis of national legislation and of international election standards. There are national and international election observers. Monitors do not directly prevent electoral fraud, but rather record and report instances of suspicious practices. Election observation increasingly looks at the entire electoral process over a long period of time, rather than at election day proceedings only. The legitimacy of an election can be affected by the criticism of monitors, unless they are themselves seen as biased. A notable individual is often appointed honorary leader of a monitoring organization in an effort to enhance legitimacy of the monitoring process.
Тарих
Бірінші бақыланған сайлау 1857 жылы Молдавия мен Валахияда (қазіргі Румыния) өткен референдум болды, оны Еуропаның көптеген маңызды елдері бақылады. Сайлауды бақылау Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ғана кеңінен таралды. 1960 жылдары сайлаудың 10 пайызынан да аз бақыланды. Суық соғыс аяқталғаннан кейін сайлауды бақылау қызметі демократиялық сайлаулардың жүргізілуіне қатысты халықаралық стандарттардың қалыптасуымен және халықаралық және ұлттық бақылаушы ұйымдардың сайлауды бақылау процесімен бірге едәуір кеңейді. 2000 жылдары барлық сайлаудың шамамен 80 пайызы бақыланды. Халықаралық бақылауды көптеген елдерде ұлттық бақылаушылар тобы да күшейтеді.
The first monitored election was that of an 1857 plebiscite in Moldavia and Wallachia (current Romania) that was monitored by most of the major European powers. Election monitoring was uncommon until after World War II. During the 1960s, less than 10% of elections were monitored. Election observation activities have expanded significantly following the end of the Cold War, along with the development of international standards on the conduct of democratic elections and the process of monitoring elections by both international and domestic observing organizations. By the 2000s, about 80% of all elections were observed. International observation is complemented in many countries by domestic observer groups.
Халықаралық сайлау мониторингі
Еуропалық комиссия немесе ЕҚЫҰ Демократиялық институттар мен адам құқықтары жөніндегі кеңсесі (ДИАҚБ) сияқты стандартты халықаралық сайлауды бақылау миссиялары бүкіл сайлау процесін қадағалайды. Сайлау сарапшылары мен ұзақ мерзімді бақылаушылар сайлау күніне бірнеше апта бұрын жұмысын бастайды, кандидаттарды тіркеуді, заңнамалық базаны, БАҚ жағдайын, сайлау әкімшілігінің жұмысын және сайлау науқанының ахуалын зерттейді. Сайлау күні қысқа мерзімді бақылаушылар сайлау учаскелерінің ашылуын, дауыс беру процесін, дауыстарды санау мен қорытындылауды қадағалайды. Сайлау күнінен кейін бақылаушылар сайлау әкімшілігі мен сот жүйесі сайлауға қатысты кемшіліктер мен шағымдарды қалай шешетінін бақылау үшін тағы бірнеше апта елде қалады. Бақылаушылардың қорытындылары сайлау күнінен кейін жарияланатын есептерде жария етіледі.
Standard international election observation missions, as deployed by, for the example, the European Commission or the OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), monitor the entire electoral process. Election experts and long term observers begin their work weeks before the actual election day, looking at candidate registration, the legal framework, the media situation, the work of the election administration, and the campaign environment. On election day, short term observers monitor the opening of polling stations, the vote cast, and the counting and tabulation of results. After election day, observers remain in the country for another few weeks to monitor how possible election related shortcomings and complaints are dealt with by the election administration and the judiciary. The findings of the observers are made public in reports issued after election day.
Ұзақ мерзімді бақылаушылар
Көптеген байқау миссиялары алты-сегіз аптаға шағын сандағы ұзақ мерзімді бақылаушыларды (ҰМБ) жібереді. Содан кейін, науқанның соңғы аптасында қысқа мерзімді бақылаушылардың (ҚМБ) көп саны миссияға қосылады. ҚМБ негізінен дауыс беру пункттері мен дауыс санау процедураларын сандық тұрғыдан бақылайды, ал ҰМБ сапалық талдау мен жалпы саяси ахуал туралы ақпарат береді. Кейбір жағдайларда, кейбір халықаралық бақылаушылардың бейтараптығы күмәндануға орын береді.
Most observation missions send a small number of long term monitors (known as LTOs) for a period of six to eight weeks. A larger number of short term observers (known as STOs) then join the mission for the final week of the campaign. STOs provide mostly quantitative observation of polling station and count procedures, with LTOs supplying qualitative analysis and contextual information about the wider political situation. In some cases, the objectivity of some international observers is questioned.
Сайлауды бақылау
Халықаралық ұйымдар сайлауды бақылаудан басқа, азаматтық ұйымдар немесе ұйымдардың коалициялары да өз елдерінде сайлауды бақылайды. Ішкі сайлауды бақылаудың ең көп таралған түрі – партиялық бақылаушылар, олар өз партиясының мүддесін қорғайтын адамдар. Партиялық бақылау топтарының сайлау күніндегі қызметі көбінесе сайлау күні бойы дауыс беру пункттерінде аккредиттеу, дауыс беру, дауыс санау және қорытындылау процестерін қатаң тексеруді қамтиды. Дегенмен, көптеген елдерде көптеген бейтарап бақылаушылар тобы да бар. Пәкістанның «Еркін және әділ сайлау желісі» (FAFEN) – Пәкістанда әділ сайлауды ілгерілету үшін бірлесіп жұмыс істейтін 42 ұлттық азаматтық қоғам ұйымының коалициясы. Әр заңнамалық аумақтың бақылаушыларға қатысты әртүрлі ережелері болуы мүмкін. АҚШ-та ережелер штаттар бойынша өзгеше.
In addition to international organizations monitoring elections, citizen organizations—or coalitions of organizations—also monitor elections in their own country. The most common type of domestic election monitoring comes by way of party poll watchers, who are partisan individuals that are looking out for the interests of their party. Election day activities of partisan observation groups often included scrutinizing the accreditation, voting, counting, and tabulations processes at polling units throughout election day. There are, however, also numerous domestic nonpartisan observer groups in many countries. Free and Fair Election Network (FAFEN) in Pakistan is a coalition of 42 national civil society organizations working together to promote fair elections in Pakistan. Each jurisdiction may have different rules about who may observe. Rules vary by state in the United States.