Бутан Нгалоптары: Тибеттік тегі және мәдени үстемдік
Ngalop people
Бутан халқы: Тібеттен келген Нгалоптардың тарихы, мәдениеті мен тілі. Бутанның саяси және мәдени дамуына зор үлес қосып, бүгінгі бутандықтардың басын құрайды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибет тектес адамдар Бутанда
Tibetan origin people in Bhutan
Нагалоптар (; халық этимологиясына сәйкес, "ең ерте оянған халық" немесе "алғашқы құрғандар") – 9-шы ғасырдың басында Бутанға көшіп келген тибет тектес адамдар. Шығыстанушылар "Бод (Тибет) халқы" деген мағынаны білдіретін "Бхоте" немесе "Бхотия" терминін қолданды, бұл термин тибет халқына да қатысты қолданылып, шатасуға себеп болды, және қазір Нагалоптарға қатысты сирек қолданылады. Нагалоптар Бутанға тибет мәдениеті мен буддизмді әкелді және қазіргі Бутанның басым саяси және мәдени құрамын құрайды. Мәдени, этникалық және тілдік ерекшеліктер Бутанда әрқашан бір-бірінен бөлініп тұрмайды. Осы себептерге байланысты, Нагалоптар көбінесе бутандықтар деп аталады. Олардың тілі – дзонгха, ол ұлттық тіл және ежелгі тибет тілінен тараған. Нагалоптар батыс және солтүстік Бутанда, соның ішінде Тхимпху және дзонгха тілдес аймақта көптеп қоныстанған. Нагалоп термині Кхенг халқы және Бумтанг тілінде сөйлейтіндер сияқты бірнеше туыс тілдік және мәдени топтарды қамтуы мүмкін.
The Ngalop ( ; "earliest risen people" or "first converted people" according to folk etymology) are people of Tibetan origin who migrated to Bhutan as early as the ninth century. Orientalists adopted the term "Bhote" or Bhotiya, meaning "people of Bod (Tibet)", a term also applied to the Tibetan people, leading to confusion, and now is rarely used in reference to the Ngalop. The Ngalop introduced Tibetan culture and Buddhism to Bhutan and comprise the dominant political and cultural element in modern Bhutan. Furthermore, cultural, ethnic, and linguistic identity in Bhutan are not always mutually exclusive. For these reasons, Ngalops are often simply identified as Bhutanese. Their language, Dzongkha, is the national language and is descended from Old Tibetan. The Ngalop are dominant in western and northern Bhutan, including Thimphu and the Dzongkha speaking region. The term Ngalop may subsume several related linguistic and cultural groups, such as the Kheng people and speakers of Bumthang language.
Халық саны
Нгалоптар Бутанның батыс және орталық аңғарларында шоғырланған. 2010 жылы Бутанның жалпы халқы шамамен 708 500 адамды құрады (Бұл Бутанның жалпы саны, Нгалоптардың саны емес. Нгалоптардың саны 250 000-нан кем болуы мүмкін). 1981 жылғы халық санауы бойынша Шаршоптар халықтың 30%-ын, ал Нгалоптар шамамен 17%-ын құрады. The World Factbook бойынша, "Бхоте" Нгалоптары мен Шаршоптардың саны барлығы халықтың 50 пайызын құрайды, яғни 354 200-ге жуық.
The Ngalop are concentrated in the western and central valleys of Bhutan, whose total population in 2010 was about 708,500 (This is the total population of Bhutan, not the population of Ngalops. The population of Ngalops could be less than 250000) The 1981 census claimed Sharchops represented 30% of the population and Ngalops about 17%. The World Factbook estimates the "Bhote" Ngalop and Sharchop populations together to total about 50 percent, or 354,200.
Тіл
Галоптар дзонгха тілінде сөйлейді. Галоптар Бутанда саяси және мәдени үстемдік танытқандықтан, дзонгха тілі бүкіл елдегі үкімет және білім беру тілі болып табылады. Өздерін мәдени тұрғыдан Галоптар деп санайтын басқа топтар Kheng және Bumthang тілдерінде сөйлейді. Көп жағдайда, шығыс Бутанның шаршоптары, тілі – цангла болса да, Галоп мәдениетін қабылдаған және Галоптар ретінде танылуы мүмкін.
Ngalops speak Dzongkha. As Ngalops are politically and culturally dominant in Bhutan, Dzongkha is the language of government and education throughout the kingdom. Other groups that identify as culturally Ngalop speak the Kheng and Bumthang languages. To a large extent, even the Sharchops of eastern Bhutan, who speak Tshangla, have adopted Ngalop culture and may identify as Ngalop.
Дін
Нагалоптар көбінесе тибет буддизмін ұстанады, әсіресе Ваджраянаның Кагью мектебінің Друкпа тармағын, Бутанның мемлекеттік дінін. Сонымен қатар, көптеген адамдар Бутан тарихының ерте кезеңдерінде үстемдік құрған Ньингма мектебін де ұстанады.
Ngalops largely follow Tibetan Buddhism, particularly the Drukpa Lineage of the Kagyu school of Vajrayana that is the state religion of Bhutan. A significant number also follow the Nyingma school, which was dominant in early Bhutanese history.
Бон
Бон дінін ұстанатындар азшылық құрайды, бірақ Ngalop халқының, сондай-ақ көптеген бутандықтардың да дәстүрлері, бұрынғы этникалық діннің элементтерін қамтиды, бұл дін "Бон" деп те аталады.
Bon practitioners are a minority, although the practices of the Ngalops, like that of most Bhutanese, are characterized by incorporated elements of the older ethnic religion that is also referred to by the term Bon.
Өмір салты
Басты егіс дақылдары – бутандық қызыл күріш, картоп, арпа және басқа да қоңыржал аймақтың өсімдіктері. Нгалоп халқы үйлерін ағаш, тас, саз және кірпіштен салады. Нгалоптар қазір үкімет кеңселері ретінде пайдаланылатын дзонгтар деп аталатын ірі бекініс-монастырлар салумен де белгілі. Друк Гьялпо және үкіметтің көп бөлігі – Нгалоптар, ал елдің барлық азаматтары ұлттық киім ережесін, дриглам намжаны сақтауға міндетті, ол Нгалоптардың мәдениетіне тән. Нгалоптар жер мен мал мүлігін мұраға алуда аналық желіні пайдаланады.
The primary agricultural crops are Bhutanese red rice, potatoes, barley, and other temperate climate crops. Ngalop people build houses out of timber, stone, clay, and brick. The Ngalop are also known for building large fortress monasteries known as dzongs that now serve as government offices. The Druk Gyalpo and most of the government are Ngalop, and all citizens of the country are required to follow the national dress code, the driglam namzha, which is Ngalop in origin. The Ngalops follow matrilineal lines in the inheritance of land and livestock.