Кіріспе

Француздық дворян әйел Елизавета Франсуаза Софи Лалив де Бельгард, графня д'Худето (18 желтоқсан 1730 – 28 қаңтар 1813) – француз дворян әйел. Ол ең бастысы 1757 жылы Жан Жак Руссода қысқа ғана, бірақ күшті махаббат оянтуымен есте қалады, сонымен қатар ол елу жыл бойы ақын және ғалым Жан Франсуа де Сент-Ламбермен қарым-қатынаста болды.

Руссомен қарым-қатынасы

Жан Жак Руссо 1757 жылы Эпиней ханымның елдегі сарайында қонақ болып, жалғыздықта жазумен айналысып жатқанда, Софи д’Удетомен бірнеше рет кездескен болатын, бірақ оған тартылмаған. 1757 жылдың қаңтар айында оның күймешісі қате бұрылыс жасап, көлігі лайға батып қалды. Софи көліктен түсіп, лайдың ішінде жаяу жүріп, ақырында Руссоның қарапайым үйінен пана тапты. Ол өзінің "Ескерулерім" кітабының 9-шы кітабында осы оқиғаны: «Бұл кездесу романның басы сияқты болды» деп сипаттаған. Әйел де, философ та қатты күлді, ол қарапайым тамаққа шақыруды қабылдады. Көп ұзамай, 1757 жылдың көктемінде ол атпен, ер адам киімінде қайта келді. Руссоның сөзімен айтқанда: «Осы жолы ол махаббат болды. Менің өмірімдегі алғашқы және жалғыз махаббат». Бұдан кейін не болғаны көп пікірталсқа түсті. Жан Жак 1757 жылдың 24 мамырында Софиге өзінің сезімін білдірді, және бірнеше ай бойы олар жиі кездесті. Ол оны жазып жатқан «Жули, немесе Жаңа Элоиза» романының кейіпкерлерімен байланыстыра бастады. Бір күні кешке, құпия сұхбат барысында ол оған: «Сендей сүйкімді адам болған емес, және сендей сүйген ешкім де болған емес», – деді, бірақ «біздің досымыз Сент-Ламберт бізді тыңдап отыр, ал менің жүрегім ешқашан екі рет сүйе алмайды» деп қосты. Руссо осы сахнаны: «Түн ортасында ол досының құшағынан, кірген кездегідей таза денемен және таза жүрекпен орманды тастап кетті» деп аяқтады. Әскери қызметтен оралған Сент-Ламберт шілдеде келді, ал ол қайта қызметке оралғаннан кейін Софи Жан Жакпен болған қарым-қатынасын тоқтатты. Осы уақыттан бері оқырман олардың махаббатының толыққанды болған-болмағанын талқылап келеді, бұл сұраққа жауап беру мүмкін емес. Ғалымдар да осы қарым-қатынастың романның құрамына және Руссоның идеяларының эволюциясына қандай әсер еткенін талдауға тырысты.

Кейінгі өмірі

Сент-Ламберт 1752 жыл шамасында мадам д’Одетоның сүйіктісі болды. Оның күйеуі бұл жағдайға төзе қана қоймай, тіпті қуанғандай болды; ол күйеуіне ұл тауып, некелік міндеттерін орындаған еді, ал сүйіктісі лайықты адам болатын. Ескі тәртіпте некедегі серіктестердің мұндай адалдыққа көз жұмуы немесе тіпті үш адамдық қарым-қатынасқа келісуі жиі кездесетін жайт еді; Эмили дю Шателе, оның күйеуі және Вольтер – тағы бір мысал. Сент-Ламберт пен Софи д’Худето ақын 1803 жылы қайтыс болғанға дейін бірге болды. Софи жаңадан тәуелсіздік алған американдық колонияларға қызығушылық танытып, Томас Джефферсонмен хат алмасты, Бенджамин Франклинды үйіне қабылдады және Сент-Джон де Кревкёрмен дос болды. Француз революциясынан кейін Худетоттар мен Сент-Ламберт Сануаға көшіп, революцияға дейінгі ағартушылық дәуірінің әдебиетшілерінен – Ла Харп, аббат Морель, Суард сияқтылардың, сондай-ақ Шатобриан сияқты жаңа таланттардың қоғамын құрды. Шатобриан өзінің «Қабірден тыс естеліктерінде» (Mémoires d'Outre Tombe) Сент-Ламберт пен Софи д’Худетоттың «өткен дәуірдің көзқарастары мен бостандықтарын мұқият сақтап, толықтырып көрсеткендері, ол – XVIII ғасырдың өмірі аяқталып, өзінің салтымен үйленгендей. Өмірде тұрақты болудың өзі заңсыздықтың заңдылыққа айналуы үшін жеткілікті» деп жазды. Бұл сөздерді қартайған графиня мен оның сүйіктісіне жасалған шабуыл ретінде емес, абыройсыз өткеннің жолдарын айыптайтын жаңа романтикалық буынның дауысы ретінде түсіну керек.