Эбенeзер Хендерсон: Шотландиялық миссионер және тарихшы

Кіріспе

Шотланд министрі және миссионері
Шотланд тарихшысы және ғылым жазушысы

Эбенезер Хендерсон (17 қараша 1784 – 17 мамыр 1858) – шотланд министрі және миссионері. Ол өмірінің басында Скандинавияда болды, шебер тіл білуші және аудармашы еді.

Өмір

Данфермлиннің жанындағы Линнде туған Хендерсон шаруа шаруашылығы жұмыскерінің кіші ұлы болды. Үш жылдық білім алғаннан кейін, ол сағат жасаумен және аяқ киім шеберінің шәкірті ретінде біраз уақыт жұмыс істеді. 1803 жылы Роберт Холдейннің теологиялық семинариясына қабылданды, ал 1805 жылы пастор Джон Паттерсонмен бірге Үндістанға аттанды; бірақ Британдық Ост-Индия компаниясы британдық кемелерге миссионерлерді Үндістанға тасымалдауға рұқсат бермегендіктен, Хендерсон және оның әріптесі Данияға, сол кездегі Дания порты болған Серампурге өту мүмкіндігін күту үшін барды. Күтпеген кешігуге байланысты, Копенгагенде уағыз айта бастағаннан кейін, олар Данияда қалды және ағылшын тілі сабақтарын оқыту арқылы өмірленді. 1806 жылы Хендерсон Эльсинорда пастор болып қызмет етті. Осы уақыттан бастап шамамен 1817 жылға дейін ол Скандинавия елдерінде Библия таратуды ынталандырумен айналысты. Осы қызметі барысында Швеция мен Лапландияға (1807–1808), Исландияға (1814–1815) және Дания мен Германияның бір бөлігіне (1816) сапарлады. Осы кезеңде ол Британдық және шетелдік Библия қоғамының өкілі болды. 1811 жылдың 6 қазанында Швецияда алғашқы конгрегациялық шіркеуді құрды. 1818 жылы Англияға сапардан кейін Паттерсонмен бірге Ресей арқылы Тифлис қаласына дейін саяхаттады, бірақ Астраханда қоныстанбақ болған жоспарынан бас тартып, өзінің іздерін кері қайтарды, себебі ол түрік тілінде жасалған Библия аудармасына келіспегендіктен Библия қоғамымен байланысын үзіп қалды. 1822 жылы ханзада Александр (Галицин) оны Ресей Библия қоғамына Ресей империясының әртүрлі тілдеріне Библияны аударуға көмектесуге шақырды. Жиырма жылдық шетелдегі еңбекten кейін Хендерсон Англияға оралды және 1825 жылы Госпорттағы Миссия колледжінің оқытушысы болып тағайындалды. 1830 жылы доктор Уильям Харрисонның орнын басып, Хайбери конгрегациялық колледжінде теологиядан лекция оқыды және Шығыс тілдерінен профессор болды. 1850 жылы Гомертон, Ковард және Хайбери колледждері біріккен кезде ол зейнеткерлікке шықты. 1852 жылдан 1853 жылға дейін Мортлейктегі Шин Вейл шіркеуінің пасторы болды. Хендерсон скандинавия тілдерін, еврей, сирия, эфиоп, орыс, араб, татар, парсы, түрік, армян, маньчжур, моңғол және копт тілдерін білді. Ол Даниядағы алғашқы Библия қоғамын ұйымдастырды (1814 ж.) және басқа да бірнеше қоғамдардың құрылуына жол ашты. 1817 жылы Скандинавия әдеби қоғамы оны корреспондент-мүше етіп тағайындады, ал 1840 жылы Копенгаген университеті оған докторлық диплом (DD) берді. Ол Діни трактаттар қоғамының өмір бойына құрметті хатшысы болды және яһудилер арасында Евангелияны тарату жөніндегі британдық қоғамның алғашқы ұйымдастырушыларының бірі болды.

Born at the Linn near Dunfermline, Henderson was the youngest son of an agricultural labourer, and after three years schooling spent some time at watchmaking and as a shoemaker's apprentice. In 1803 he joined Robert Haldane's theological seminary, and in 1805 was selected to accompany the Rev. John Paterson to India; but as the East India Company would not allow British vessels to convey missionaries to India Henderson and his colleague went to Denmark to await the chance of a passage to Serampur, then a Danish port. Being unexpectedly delayed, and having begun to preach in Copenhagen, they ultimately decided to settle in Denmark, supporting themselves through teaching English language classes. In 1806 Henderson became pastor at Elsinore. From this time until about 1817 he was engaged in encouraging the distribution of Bibles in the Scandinavian countries, and in the course of his labors he visited Sweden and Lapland (1807–1808), Iceland (1814–1815) and the mainland of Denmark and part of Germany (1816). During most of this time he was an agent of the British and Foreign Bible Society. On 6 October 1811 he formed the first Congregational church in Sweden. In 1818, after a visit to England, he travelled in company with Paterson through Russia as far south as Tiflis, but, instead of settling as was proposed at Astrakhan, he retraced his steps, having resigned his connection with the Bible Society owing to his disapproval of a translation of the Scriptures, which had been made in Turkish. In 1822 he was invited by Prince Alexander (Galitzin) to assist the Russian Bible Society in translating the Scriptures into various languages spoken in the Russian empire. After twenty years of foreign labour Henderson returned to England, and in 1825 was appointed tutor of the Mission College, Gosport. In 1830 he succeeded Dr William Harrison as theological lecturer and professor of Oriental languages in Highbury Congregational College. In 1850, on the amalgamation of the colleges of Homerton, Coward and Highbury, he retired on a pension. From 1852 to 1853 he was pastor of Sheen Vale chapel at Mortlake. Henderson was acquainted with Scandinavian languages, Hebrew, Syriac, Ethiopic, Russian, Arabic, Tatar, Persian, Turkish, Armenian, Manchu, Mongolian and Coptic. He organized the first Bible Society in Denmark (1814), and paved the way for several others. In 1817 he was nominated by the Scandinavian Literary Society a corresponding member; and in 1840 he was made DD by the university of Copenhagen. He was honorary secretary for life of the Religious Tract Society, and one of the first promoters of the British Society for the Propagation of the Gospel Among the Jews.

Өлім

Хендерсон Мортлейкте қайтыс болды. Ол Лондонның Стоук-Ньюингтон қаласындағы Абни Парк зиратында жерленген, оның ескерткішінде оның кейбір жетістіктері тіркелген.