Кіріспе

Демблин – Польшаның Люблин воеводствосындағы Висла және Випрц өзендерінің құсылған жеріндегі қала. Демблин 100 000-нан астам тұрғыны бар Рыки және Пулавы қалаларымен іргелес агломерацияның бір бөлігі. Қаланың халқы 15 505 адамды құрайды (2021 жылғы желтоқсан). 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінде Австрияға қосылды. 1809 жылғы поляк-австрия соғысынан кейін поляктарға қайтарылып, қысқа ғұмырлы Варшава Герцогтығының құрамына енді. 1815 жылы Герцогтық таратылғаннан кейін Ресей бақылауындағы Конгресс Польшасының бөлігіне айналды. Елді мекен 1836 жылға дейін поляк ақсүйектеріне тиесілі болды, содан кейін сәтсіз поляк қараша көтерілісінен кейін Ресей үкіметі бақылауға алды. 1840 жылы қараша көтерілісін басуда маңызды рөл атқарған орыс фельдмаршалы Иван Паскевичке тапсырылды. Осы Польша бөлігіндегі Ресей билігінің аяқталуына дейін (1915 жылға дейін) Демблин жиі жаңа орысша атауымен – Ивангород деп аталды. Қараша көтерілісінен кейінгі жылдары екі маңызды өзеннің (Висла және Випрц) қосылған жеріндегі Демблиннің әскери маңызы айқын болды. 1838–1845 жылдары Висла арқылы өтуді қорғау үшін Ивангород бекінісі салынды. 1859 жылдан кейін бекініс одан әрі кеңейтілді. 1880-ші жылдардың басында Люблинді Силезиямен байланыстыратын теміржол салынып, Висла арқылы өтетін көпір бекініске жақын орналасқан, бұл оның маңыздылығын арттырды. 1854 жылы қазіргі қаланың ядросы, негізі қаланған кезде Ирена колониясы деп аталды. 1953 жылға дейін осы атауын сақтап, Демблин қаласына қосылды. Қаңтар көтерілісі кезінде 1863 жылдың 26 қыркүйегінде поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында шайқас болды. Бекініс Бірінші дүниежүзілік соғыста маңызды рөл атқарды. 1914 жылдың қазан айында оның маңында маңызды шайқас болды, онда орыс әскерлері Германия мен Австро-Мажарстанның біріккен шабуылын тойтарды. Сол шайқастан кейін бекіністің қорғанысы күшейтіліп, Висладағы орыс позициясының маңызды тірегіне айналды. Алайда, майданның басқа бөліктеріндегі сәтсіздіктер орыстарды 1915 жылдың тамызында Ивангородты тастап кетуге мәжбүр етті. 1920 жылы Демблин ауданы Варшава шайқасының және поляк-совет соғысының барысын шешкен поляк шабуылының басталу орны болды. Польша жетекшісі Юзеф Пилсудский Варшава шайқасынан аз уақыт бұрын 1920 жылдың 12-13 тамызында қалада болды. 1918–1939 жылдары тәуелсіз Польшаның бір бөлігі ретінде Демблиннің әскери маңызы зор болды. Демблин бекінісін Польша армиясының 15-ші «Волки» атты жаяу әскер полкі гарнизондық қызмет атқарды, ал жақын маңдағы Стави ауылында Польша армиясының ірі оқ-дәрі қоймаларының бірі (Główna Składnica Uzbrojenia nr. 2) орналасқан. 1927 жылы әйгілі Польша Әуе күштері академиясы 1925 жылы Грудзьондзде құрылғаннан кейін ресми түрде Демблинге көшірілді (алғашқы пилоттар даярлауы 1920 жылдан бері жүргізіліп келеді). Ол бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Екінші дүниежүзілік соғысты басталған Польшаға жасалған шабуыл кезінде 1939 жылдың 15 қыркүйегінде Демблин Вермахттың бақылауына өтті. Неміс оккупациясы кезінде оның еврей халқы Холокост кезінде құрып кетті. Демблинде поляк, француз, голланд, бельгиялық, сенегалдық, кеңестік және итальяндық әскери тұтқындар үшін неміс әскери тұтқындар лагері орналасқан, ол әр түрлі уақытта Сталаг 307 және Офлаг 77 деп аталды. Демблин 1944 жылдың 25-26 шілдесінде Қызыл Армия тарапынан басылып алынып, ақыры Польшаға қайтарылды. Соғыстан кейінгі жылдары Демблин қайта құрылып, кеңейтілді. 1954 жылы қала мәртебесін алды.

Ставидегі оқ-дәрі қоймасы

Стави, қазір Дьеблин ауданы, Екінші Польша Республикасындағы жекелеген елді мекен болды. Ол Дьеблиннен Рыкиге дейінгі темір жол бойында, қарағай ормандарының арасында орналасқан. Ставидің халқы 500 адамды құрайды. 1921 жылдың қаңтар айында жергілікті ормандарда оқ-дәрі зауытының құрылысы басталды. Бірақ аталмыш жобаның атауы тез арада №2 Бас оқ-дәрі қоймасы деп өзгертілді. Сол кезде қойманың орналасқан жері аталмады, ол жай ғана "Орман казармасы" деп есімделді. 1924 жылдың 1 шілдесінде Әскери істер министрі, генерал Владислав Сикорский Орман казармасының атын ресми түрде Стави деп өзгертті. Ставидегі қойма соғыс аралығындағы Польшадағы ең ірі нысандардың біріне жатты. Польшаға жасалған шабуыл кезінде ол жауынгерлерді оқ-дәрімен қамтамасыз етті. 1939 жылдың қыркүйек айының соңында Полесье жеке операциялық тобының командирі генерал Франциск Клеберг өз әскерлеріне Ставиге жол тарттырып, қойманы басып алуға бұйрық берді. Алайда Клеберг қыркүйек айының ортасында қойманың Польшаның Солтүстік фронтының командирі генерал Стефан Даб Биернацкийдің бұйрығымен жарылғанын білмеді (1939). Бұл операцияны 39-шы жаяу әскер дивизиясының (генерал Бруно Олбрихт) әскерлері жүзеге асырды. Дегенмен, Клеберг пен оның әскерлері Ставиді басып алуға қол жеткізе алмады, өйткені олар 1939 жылдың қазан айының басында Кок шайқасынан кейін капитуляциялады (1939 ж.).

Таңбалар

Демблин туы үш жолақтан тұрады: жоғарғы күміс (ақ), ортаңғы алтын және төменгі көк, күміс және көк жолақтардың әрқайсысы тудың биіктігінің екі бестен бірін, ал алтын жолақ – бестен бірін құрайды.

Спорт

Демблинде футбол клубы бар. Ол төменгі лигаларда өнер көрсетеді.

Басқа

Чикаго қаласының Иллинойс штатындағы Оук-Лаун шағын қаласында, поляк-американдықтардың көп шоғырланған жерінде, бір көше Демблин-Лейн деп аталған.