Грудень – Польшаның солтүстігіндегі қала. 92,552 халқы бар (2021). Тарихы, орналасқан жері (Гданьск, Калининград жанында) және Пиаст әулетімен байланысы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грудзяндз (Graudentum, Graudentium, Graudenz) – Польшаның солтүстігіндегі қала. 2021 жылғы мәлімет бойынша, халқы 92 552 адамды құрайды. Шамамен Свице қаласының солтүстік-шығысында, Гданьск қаласының оңтүстігінде және Калининград қаласының оңтүстік-батысында орналасқан. Челмно аймағында жатыр.
Grudziądz (Graudentum, Graudentium, Graudenz) is a city in northern Poland, with 92,552 inhabitants (2021). approximately north east of Świecie, south of Gdańsk and south west of Kaliningrad. It is located in Chełmno Land.
Ерте ортағасырлық Польша
Грудзяндз қаласын Польшаның герцогы Болеслав I Батыл, Пиаст әулетінен, негізін қалады. Алғашқыда Грудзяндз қорғаныс бекінісі болды, ол "горд" деп аталды. Қала мен мұнара поляктарды Балтық пруссиялықтарының шабуылдарынан қорғау үшін салынған. Католиктік Әулие Николай шіркеуінің ең көне бөліктері 13 ғасырдың соңына жатады. 13 ғасырда негізі қаланған Киелі Рух шіркеуі 1345 жылы алғаш рет қалалық ауруханамен бірге еске алынады. Басқа құжаттар 14 ғасырда қалада жақсы дамыған инфрақұрылым болғанын көрсетеді. Мысалы, 1380 жылғы құжатта су құбыры, фонтан және қала әкімшілігінің жертөлесі салынуы туралы айтылған. 14 ғасырда Папаның шешімдері қала мен аймақты Польшаға қайтаруды бұйырды, бірақ Тевтон ордені бұл бұйрыққа бағынбай, оны оккупациялап алуын жалғастырды. Тевтон орденінің кезінде Грауденц, әсіресе тоқыма және ауыл шаруашылығы өнімдері, соның ішінде астық үшін маңызды сауда орталығына айналды. 1454 жылға қарай Грауденц Тевтон мемлекетінің батыс бөлігіндегі Данциг (Гданьск), Эльбинг (Эльблонг), Торн (Торунь), Мариенбург (Мальборк), Кулм (Хелмно), Кониц (Хойнице), Неуммарк (Нове-Място-Лубавске) және Преуссиш-Штарград (Старогард-Гданьский) сияқты басқа қалалармен салыстырылатын экономикалық даму деңгейіне жетті.
Grudziądz was founded by the Duke of Poland, Bolesław I the Brave of the Piast dynasty. Initially Grudziądz was a defensive stronghold, known as a gord. The fortress and tower were built to protect the Poles from attacks by the Baltic Prussians. The oldest building parts of the Catholic St. Nicholas' Church stem from the end of the 13th century. The Holy Spirit Church, which apparently was founded during the 13th century, is mentioned together with the town's hospital for the first time in 1345. Other documents reveal that in the 14th century the town already had a well developed infrastructure. A document of 1380, as an example, refers to the construction of an aqueduct, a fountain and a town hall cellar. In the 14th century, papal verdicts ordered the restoration of the town and region to Poland, however, the Teutonic Knights did not comply and continued to occupy it. During the era of the Teutonic Knights, Graudenz had become a distinguished trade center in particular for textiles and agricultural products including grain. Around 1454, Graudenz had already reached about the same level of economic development as other towns in the western part of the State of the Teutonic Order, such as Danzig (Gdańsk), Elbing (Elbląg), Thorn (Toruń), Marienburg (Malbork), Kulm (Chełmno), Konitz (Chojnice), Neumark (Nowe Miasto Lubawskie) and Preußisch Stargard (Starogard Gdański).
Польша Корольдігі
1440 жылы қала Тевтон орденінің монахтық мемлекетіне қарсы болған Пруссия конфедерациясын құрды. Он үш жылдық соғыс (1454–66) басталғанда, қала тұрғындары Тевтон орденін қамалды беруге мәжбүр етті. Конфедерация Польша королі Казимир IV Ягеллоннан Польшаға қосылуын өтінді. Король келісіп, 1454 жылдың наурыз айында Краковта қосылу шартына қол қойды. Соғыс бойында қала қабырғаларының ішінде орденге жақтастар болғанымен, қала мен қамал поляктардың бақылауында қалды. 1466 жылғы бейбіт шарты Грудзендстің Польшаға қайта қосылуын растады. 1454 жыл мен 1772 жыл аралығында қала Польшаның Хелмно воеводтығының құрамында болды, ол 1466 жылдан бастап Корольдік Пруссия провинциясының бөлігі болды, кейіннен Үлкен Польша провинциясына қосылды. Грудзендз қамалы жергілікті старосталардың (патшалық әкімшілік лауазымдарының) ордасы болды. Польша корольдері оны жиі барып көрді. Он үш жылдық соғыстың салдарынан қалада экономикалық өсім 16 ғасырдың ортасына дейін баяу болды. 17 ғасыр бойы діни күрестер мен поляк-швед соғыстары экономикалық дамуға кедергі келтірді. 1655 жылдың соңында шведтердің басып кіру кезінде қала мен қамал шведтерге түсті және төрт жыл бойы оккупацияда болды. 1659 жылы шведтер бірнеше күн қоршауда болғаннан кейін шегінді. Олардың кетуі кезінде қаланың бір бөлігі өртеніп кетті. 1522 жылы астрономиялық еңбектерінен бөлек экономист болған Николаус Коперник Грудзендзде Monetae cudendae ratio атты еңбегін ұсынды. Онда ол «жаман ақша жақсы ақшаны ығыстырады» деген қағиданы тұжырымдады, ол Грешем заңы немесе Грешем-Коперник заңы ретінде белгілі болды. Бұл еңбек ақшаның сандық теориясының алғашқы нұсқасын қамтыды – экономикадағы маңызды түсінік. Протестанттық реформациядан кейін 1569 жылы жергілікті протестанттарға Киелі Рух шіркеуіне кіруге рұқсат берілді; 1572 жылы қалада католицизм дерлік жойылды. 1597 жылы король Зигизмунд III Ваза бұрынғыда протестанттардың иелігінде болған барлық шіркеулерді, оның ішінде барлық керек-жарақтарын католиктерге қайтаруға бұйрық берді. Протестанттар 1618 жылға дейін тек Киелі Георгий шіркеуінің иелігінде болды, содан кейін Висла өзені ғимараттың негізін шайып, шіркеу қирады. Біраз уақыттан соң олар тағы да бос тұрған Киелі Рух шіркеуін пайдаланды, бірақ 1624 жылы бұл ғимарат ауруханамен бірге Святого Бенедикта орденінің монах әйелдеріне филиалдық мекеме құру үшін берілді. 1622 жылдан бастап Торуньдегі иезуиттер Грудзендзде бекет құрды, ол 1640 жылы қала әкімдерінің қарсылығына қарамастан, Грудзендзде резиденция құра алатын күшті болды. 1648 жылы иезуиттер шіркеуін салу жұмыстары басталды. Иезуиттер сонымен қатар Грудзендздегі алғашқы жоғары мектеп болған иезуиттер колледжін де құрды. Қаланың өзі қала қабырғаларымен қоршалған, бірақ Висла өзені жағында қабырғалардың орнына үлкен астық сақтаушылар тұрды, олардан астық ағаш құбырлар арқылы өзеннің жағалауына тасымалданды.
In 1440, the city co founded the Prussian Confederation which opposed the Monastic State of the Teutonic Knights. At the beginning of the Thirteen Years' War (1454–66), the citizens forced the Teutonic Order to hand over the castle. The confederation asked the King of Poland, Casimir IV Jagiellon to join Poland. The King agreed and signed the act of incorporation in Kraków in March 1454. Although there was support the Knights inside the city walls during the entirety of the war, both the city and the castle remained under Polish control. The 1466 peace treaty confirmed the re incorporation of Grudziądz to Poland. Between 1454 and 1772 the city was part of the Polish Chełmno Voivodeship, which itself was since 1466 part of the Polish province of Royal Prussia, soon included in the larger Greater Poland Province. The Grudziądz Castle was seat of the local starostas (royal administrative officials). It was often visited by Polish kings. After the great depression of the Thirteen Years' War, new economical growth in the town was slow before the middle of the 16th century. Economic progress was hampered by the religious struggles and by the Polish–Swedish wars throughout the 17th century. At the end of 1655, during the Swedish Deluge, the city and its castle were captured by the Swedes and occupied for four years. In 1659, the Swedes had been besieged for several days and retreated. During their departure, part of the town was destroyed by fire. In 1522, Nicolaus Copernicus, who aside from his astronomical work was also an economist, presented his treatise Monetae cudendae ratio in Grudziądz. In it he postulated the principle that "bad money drives out good" which became known as the Gresham's law or the Gresham–Copernicus law. This work included an early version of the quantity theory of money – a key concept in economics. Following Protestant Reformation, in 1569 the local Protestants were given access to the Holy Spirit Church; in 1572 Catholicism seemed to have vanished almost entirely in the town. In 1597 King Sigismund III Vasa gave order that the Protestants had to return all churches taken over by them in the past to the Catholics, including all accessories. The Protestants remained in possession solely of St. George's Church until in 1618 when the base of the building was washed away by the Vistula River and the church was torn down. For a while, they used once more the vacant Holy Spoirit Church, until in 1624 this building together with the hospital had to be handed over to nuns of the Order of Saint Benedict for the purpose of founding an affiliated institution. Since 1622 Jesuits from Toruń had a station in Grudziądz, which in 1640 was already so strong that it was able to form a residence in Grudziądz, despite of objections from the side of the magistrate of the town. In 1648 construction work for building a Jesuit church was taken up. The Jesuits also founded the Jesuit College, which was the first high school in Grudziądz. The town proper was surrounded by town walls, except on the side of river Vistula, where instead of walls there stood huge massive grain silos, from where grain could be transported through wooden pipes to the embankment of the river.
Польшаның Пруссияның бөлінісі
Польшаның бірінші бөлінісінен кейін, 5 тамыз 1772 жылы қала Пруссия Корольдігіне қосылды. 1773 жылы оның халқы бар болғаны 2172 адамды құрады. XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында ол Польшаның бөліністеріне ұшыраған аймақтың бір бөлігі болды. Қалалық сауданы дамыту үшін Ұлы Фридрих 44 шаруа отбасын әкелді. Астық саудасы гүлденді. Астық саудасында ең табыстылары Шёнборн отбасы еді. 1776 жылы қалада бекініс салу туралы шешім қабылданды. 1796 және 1804 жылдар аралығында Пруссия королінің бұйрығымен Грудзянц қамалы бұзылды. 1806–1807 жылдары Наполеонның Пруссияға басып кіру кезінде, генерал Вильгельм Рене де Льом де Курбиер француз әскерлерінің шабуылдарына қарсы бекіністі сәтті қорғады. 1871 жылы Грауденц біріккен Германия империясының құрамына кірді. Әкімшілік жағынан ол Батыс Пруссия провинциясындағы Мариенвердер әкімшілік округіне қарасты. Германиядағы теміржол желісінің жақсаруымен Грауденц астық саудасы үшін маңызды орталық ретінде уақытша маңызын жоғалтты. 1878 жылы Яблоново-Поморское (кейіннен Гослершаузен деп германдықтандырылған) қаласына теміржол желісі ашылды. 1878 жылы Висла өзені арқылы теміржол көпірі салынғаннан кейін Ласковицеге (Ласковиц) теміржол желісі ашылды. Грауденц қарқынды дамыған өнеркәсіптік қалаға айналды. 1883 жылы Торнь (Торунь) – Грауденц – Мариенбург (Мальборк) теміржол желісі де пайдалануға берілді. 1899 жылы Грауденцте Сауда палатасы құрылды. Германияның императорлық теңіз флоты қаланың атымен жеңіл крейсер класын және оның бас кемесін – SMS Graudenz деп атады. 1826 жылы кітап сатушы Роте құрған Der Gesellige газеті Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңына дейін Шығыс Германияның ең көп таралған газеттерінің бірі болды. ХХ ғасырдың басында Грауденц көптеген мектептерімен, қалалық мұрағаттарымен және мұражайымен Шығыс Германияның маңызды мәдени орталығына айналды. Қала поляк белсенділері үшін әскери түрме ретінде пайдаланылды. 1832 жылы қараша көтерілісіне қатысқан 249 поляк көтерілісшісі пруссиялықтар тарапынан жергілікті бекіністе тұтқындалып, мәжбүрлі еңбекке, нашар тамақтануға, ұрып-сапалауға және қорлауға ұшырады. Еуропадан босатылған тұтқындар 1835 жылы Портсмут қаласында (Англия) Ұлы эмиграция қозғалысының бір бөлігі ретінде Gromada Grudziądz құрды.
Following the First Partition of Poland declared on August 5, 1772, the city was annexed by the Kingdom of Prussia. In 1773, it had a population of only 2,172 persons. In the late 18th and early 19th centuries, it was part of the area affected by the Partitions of Poland. To stimulate municipal trade, Frederick the Great brought in 44 colonist families. Grain trade flourished. Among the most successful grain traders were the Schönborn family. In 1776, a decision was made to build a fortress in the town. Between 1796 and 1804, by decision of the King of Prussia, the Grudziądz Castle was demolished. During the Napoleonic invasion in Prussia in 1806–1807, the fortress was successfully defended by General of Infantry Wilhelm René de l'Homme de Courbière against attacks by French troops. In 1871, Graudenz became part of the unified German Empire. Administratively it belonged to the administrative district of Regierungsbezirk Marienwerder in the Province of West Prussia. With the improvement of the railway network in Germany, Graudenz transiently lost its meaning as an important trading place for grain. In 1878, the railway line to Jabłonowo Pomorskie (then Germanized as Goßlershausen) opened. After the construction of a railroad bridge across the Vistula in 1878, a railway line to Laskowice (Laskowitz) opened. Graudenz became a rapidly growing industrialized city. In 1883 also the Thorn (Toruń) Graudenz Marienburg (Malbork) railway line went into operation. In 1899, the Chamber of Commerce was established in Graudenz. The Imperial German Navy named a light cruiser class and its lead ship, the SMS Graudenz, after the city. The newspaper Der Gesellige, founded by book seller Rothe in 1826, belonged up to the end of World War I to the most widely spread newspapers of east Germany. Around the turn to the 20th century, Graudenz had become an important cultural centre in east Germany with numerous schools, municipal archives and a museum. The city was the site of a military prison for Polish activists. In 1832, also 249 Polish insurgents the November Uprising were imprisoned by the Prussians in the local fortress and subjected to forced labour, malnutrition, beatings and insults. Released prisoners who left Europe formed the Gromada Grudziądz in Portsmouth, England in 1835 as part of the Great Emigration movement.
Пруссияның бөлінісінде поляктарды германизациялау
Фридрих Польша мемлекеті мен халқына ерекше жек көру сезімін күтіп келді. Немісшелендіру тұрғындарды ассимиляциялау мақсатымен күштеп енгізілді. Ол өзінің жаңа өркениетін құруға көбірек лайық деп есептеген неміс және фриз жұмысшылары мен шаруаларын әкелді. Фридрих Пруссияның шығыс провинцияларына шамамен 300 000 колонист орналастырды. Мемлекеттік қаражатты колонизацияға жұмсап, неміс шеберлері Польшаның барлық қалаларына орналастырылды. 1832 жылдан кейін Пруссия этникалық немістердің екінші толқынын отарлауды бастады. Польша халқы шоғырланған аймақтарды германизациялауға бағытталған заңдар қабылданды және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Пруссияның қоныстану комиссиясы 154 000 колонист орналастырды. Профессор Мартин Китчен поляк халқы немістермен қатар тұратын аймақтарда, поляк тіліне тыйым салу, діни дискриминация және немістермен аумақтарды отарлау әрекеттерімен бірге, дерлік апартеид құрылғанын жазады. Грауденц ауданында шамамен 16 850 поляк және 26 000 неміс тұрды. Немісшелендіруге қарсы тұру үшін поляк белсенділері 1894 жылы «Газета Грудзяндзка» газетін шығара бастады. Ол ауылдық қоғамның әлеуметтік және экономикалық эмансипациясын жақтады және Германияға қарсы сын мақалалар жариялап, германизацияға қарсы күресті. Газет редакторы Виктор Кулерскийге жасалған неміс үкіметінің қысымы оның таралымын арттыруға көмектесті. Грауденцте неміс сарбаздары германизация шараларының бір бөлігі ретінде жергілікті бекіністе орналастырылды, ал билік поляктарға қатысты ең шовинистік көзқарастарды білдірген сарбаздарды орналастырды. Германия үкіметі халық санына әсер ету үшін әскерилер, саудагерлер мен мемлекеттік қызметкерлерді шақырды. 1910 жылғы халық санауында қала халқының 84% және округтің 58% неміс тілінде сөйлейтін болып тіркелді. Германия империясы жариялаған халық санауының нәтижелері сенімсіз деп сынға алынды. Тарихшылар олардың жоғары дәрежеде бұрмаланғанына сендіреді; санаушыларға (көбінесе мектеп мұғалімдеріне) ресми қысым көрсету мүмкін болды, сондай-ақ нәтижелерді одан әрі күрделі ету үшін екі тілді санау категориясы құрылды, себебі екі тілді адамдар (неміс және поляк тілінде сөйлей алатындар) неміс ретінде жіктелді. Кейбір сарапшылар екі тілді деп тіркелген барлық адамдар неміс ретінде жіктелгенін мәлімдеді. Бұл қалада поляк халқының саны осы кезеңде шамамен 12-15% құрады деп ресми түрде бағаланды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін поляк халқының саны тұрақты түрде өсті. 1912 жылғы неміс сайлауында Германияның Ұлттық либералдық партиясы барлық дауыстардың 53% -ын алды, ал поляк кандидаттары 23% дауыс жинады. 1912 жылы Виктор Кулерский қалада жергілікті поляк халқын қорғау мақсатында Польша католик шаруалар партиясын құрды. 1913 жылы «Газета Грудзяндзка» поляк газетінің таралымы 128 000 данаға жетті, бұл оны әлемдегі үшінші ірі поляк газетіне айналдырды.
Frederick had nourished a particular contempt for the Polish state and people. Germanisation was enforced to assimilate residents. He brought in German and Frisian workers and peasants, who in his opinion, were more suitable for building up his new civilization. Frederick settled around 300,000 colonists in the eastern provinces of Prussia. Using state funds for colonization, German craftsmen were placed in all local Polish cities. A second colonization wave of ethnic Germans was pursued by Prussia after 1832. Laws were passed aimed at Germanisation of the Polish inhabited areas and 154,000 colonists were settled by the Prussian Settlement Commission before World War I. Professor Martin Kitchen writes that in areas where the Polish population lived alongside Germans a virtual apartheid existed, with bans on the Polish language and religious discrimination, besides attempts to colonize the areas with Germans. Approximately 16,850 Poles and about 26,000 Germans lived in the district of Graudenz. To resist Germanisation, Polish activists started to publish the newspaper "Gazeta Grudziądzka" in 1894. It advocated the social and economic emancipation of rural society and opposed Germanization – publishing articles critical of Germany. German attempts to repress its editor Wiktor Kulerski only helped to increase its circulation. In Graudenz, German soldiers were stationed in the local fortress as part of the Germanization measures, and the authorities placed soldiers with the most chauvinistic attitude towards the Poles there. The German government brought in more stationed military, merchants and state officials to influence population figures. In the 1910 census 84% of the population of the town and 58% of the county was recorded as German. Census figures published by the German Empire have been criticised as unreliable. Historians believe they have a high degree of falsification; formal pressure on census takers (predominantly school teachers) was possible, and a new bilingual category was created to further complicate the results, as bilingual people (that is those who could speak both German and Polish) were classified as Germans. Some analysts have asserted that all people registering as bilingual were classified as Germans. The Polish population in this heavily Germanised city has been officially estimated at around 12–15% during this period. The Polish population numbers rose steadily before the First World War. In the German election of 1912, the National Liberal Party of Germany received 53% of all votes, whilst Polish candidates won 23% of votes. In 1912, Wiktor Kulerski founded the Polish Catholic Peasant Party in the city, which aimed at protecting the local Polish population
In 1913, the Polish Gazeta Grudziądzka reached a circulation of 128,000, making it the third largest Polish newspaper in the world.
Selbstschutz жаппай қастандыққа қатысуы
Әскери және Einsatzgruppen әкімшілігімен қатар, аймақтағы неміс азшылығының мүшелерінен құралған жарымәскери ұйым – Selbstschutz-тің алғашқы құрылымдары құрылды. Грудзянцтегі Selbstschutz басшысы доктор Йоахим Грамсе болды. 1939 жылдың қазанында Selbstschutz поляк тәуелсіздігін қайта жаратуға тырысқан поляктар үшін интернациялық лагерь құрды, оның коменданты жергілікті неміс Курт Готце еді. Басқа тұтқынға алынған поляктар Грудзянц бекінісінің жертөлерінде сақталды. Олардың шешімімен, тұтқындардың бір бөлігі концлагерлерге жіберілді, 300 адам жаппай өлтiрiлдi; тек азы ғана босатылды. Өлім жазасына кесілгендер көбінесе Грудзянцға жақын Ксенже Горыдағы Selbstschutz арқылы атылды; 1939 жылдың қазан және қараша айларында онда бірнеше жүз адам өлтiрiлдi және олардың денелері бес жаппай қабірге көмілді. Құрбандар көбінесе қазылған қабірлердің жиегінде атып өлтірілді. Грудзянцтың шөл далаларында тағы да жазалаулар орындалды: 1939 жылдың 11 қарашасында Грудзянц бекінісіне жақын Selbstschutz он поляк мұғалімін, төрт поляк дін қызметкерін және төрт әйелді өлтiрдi. Сонымен қатар, Грудзянц қалалық саябағында 37 адам өлтiрiлдi. Қалаға Кеңес Одағымен аннексияланған поляк аймақтарынан, Кёрзон сызығының шығысынан көшіп келген поляктар қоныстанды, онда кеңес билігі олардан КСРО құрамына қабылдануға немесе бұрынғы отанынан кетуге рұқсат сұрады.
Alongside the military and Einsatzgruppen administration, the first structures of Selbstschutz were established – a paramilitary formation of members of the German minority in the region. The head of Selbstschutz in Grudziądz was Doctor Joachim Gramse. In October 1939, Selbstschutz created an internment camp for Poles seeking to restore Polish independence, whose commandant was a local German Kurt Gotze. Other arrested Poles were held in the cellars of the Grudziądz Fortress. Based on their decisions, some of the prisoners were sent to concentration camps, 300 were murdered en masse; only a few were released. Those sentenced to death were mostly executed through shooting by the Selbstschutz in Księże Góry near Grudziądz; in October and November 1939 several hundred people were murdered there and their bodies buried in five mass graves. The victims were usually shot at the edges of already dug out graves. Further executions were carried out in desolate areas of Grudziądz: on 11 November 1939 near Grudziądz Fortress, the Selbstschutz executed ten Polish teachers, four Polish priests and four women. Additionally, 37 people were murdered in Grudziądz city park. The city became home to Poles who had emigrated from Polish areas annexed by the Soviet Union east of the Curzon line, where they had been asked by the Soviet authorities to either accept incorporation into the U. S. S. R. or to leave what had been their former homeland.
Халық саны
2018 жылы оның халқы 95 045 адамды құрады.
In 2018, it was populated by 95,045 inhabitants.
Спорт
Грудзеньдзде екі кәсіби спорт командасы бар. Ең көп жанкүйері ГКМ Грудзеньдз командасының, олар Грудзеньдз Speedway стадионында жарысып, Экстралигада (Польшаның жоғарғы дивизионында) өнер көрсетеді. Ал жергілікті футбол командасы «Олимпиа» Грудзеньдздің жанкүйерлер саны шамалы, және олар 2022 жылдан бері төменгі лигаларда ойнап келеді. GKS Olimpia Grudziądz – жеңіл атлетика және дзюдо секциялары бар көптеген спорт түрлерін дамытатын клуб.
Grudziądz has two professional sports teams. The largest following has the popular speedway team GKM Grudziądz, who race at the Grudziądz Speedway Stadium and compete in the Ekstraliga (Poland's top division), whereas the local football team Olimpia Grudziądz has a slightly more modest following, playing in the lower leagues (as of 2022). GKS Olimpia Grudziądz is also a multi sports club with athletics and judo sections.