Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Козалин (айтылуы: ; ; Кёслин) – Польшаның солтүстік-батысындағы қала, Батыс Померания аймағында орналасқан. Балтық теңізі жағасының оңтүстігінде және Дзержецинка өзенімен кесіліседі. Козалин округтік мәртебелі қала болып табылады және Батыс Померания воеводтығының Козалин округінің орталығы. 2010 жылы Пьотр Едлинский Козалиннің он бірінші мэрі болып сайланды және 2023 жылға дейін осы қызметін атқарып келеді.
Koszalin (pronounced ; ; Köslin, ) is a city in northwestern Poland, in Western Pomerania. It is located south of the Baltic Sea coast, and intersected by the river Dzierżęcinka. Koszalin is also a county status city and capital of Koszalin County of West Pomeranian Voivodeship. In 2010 Piotr Jedliński was elected the eleventh mayor of Koszalin, and is still serving as of 2023.
Тарих
Козалин қаласында адамдар тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған. Археологиялық қазбалар барысында қондырғы жасаушылардың, шар тәрізді құмыралар және Лузациан мәдениеттерінің, сондай-ақ ежелгі Рим және ерте орта ғасырларға қатысты іздері табылды.
Human settlement in Koszalin dates back to prehistoric times. Various traces of human settlement of the Funnelbeaker, Globular Amphora and Lusatian cultures and from ancient Roman times and Early Middle Ages were discovered during archaeological excavations.
Орта ғасырлар
Аумақ 967 жылы Миешко I басқаруымен құрылған жаңа Польша мемлекетінің құрамына кірді. Ортағасырлық Ұлы Польша жылнамасы (Kronika Wielkopolska) бойынша, Козалин Помераниядағы қалалардың бірі болды, оны 1107 жылы Польшаның герцогы Болеслав III Вримутый басып алып, қаратуға бағындырды (басқа қалалар: Колобжег, Камень және Волин). Кейін, 12 ғасырда, аймақ Грифон әулеті басқарған Померания герцогтығының бөлігіне айналды. Польшаның ұсақ герцогтықтарға бөлінуінен кейін Польшадан тәуелсіздік алып, 1185 жылы Данияның, ал 1227 жылдан бастап Киелі Рим империясының вассалы болды. 1214 жылы Померания герцогы Богислав II, Коззалице/Коссалиц деп аталатын ауылды, Колобжег жеріндегі Хелмска төбесінің жанындағы Тржебятков маңындағы Белобокидегі Норбертин монастырына сыйға берді. Ауылға негізінен неміс тілінде сөйлейтін, Помераниядан тыс жерлерден келген жаңа қоныс аударушылар шақырылды. 1248 жылы герцог Барним I, Колобжег жерінің шығыс бөлігін, оның ішіндегі ауылды Каммин Рим-католик дінбасылығына тапсырды. 1266 жылдың 23 мамырында Каммин дінбасы Герман фон Глайхен ауылға Любек заңын, жергілікті басқаруды, автономияны және батыстан неміс қоныс аударушыларын тарту үшін көптеген жеңілдіктер берген жарлық берді. 1276 жылы дінбасылар көршілес Колобжегте билік құрғанда, олар резиденцияларын сонда көшірді, ал дінбасылықтың басқару орталығы Козалинге орналасты. 1475 жылы Козалин қаласы мен Померания герцогы Богислав X арасында қақтығыс болды, нәтижесінде герцог Козалинде ұрланып, уақытша тұтқынға алынды. Сондай-ақ, жергілікті славяндарды қолөнер гильдияларына қабылдауға тыйым салынды, бұл этникалық кемсітушілікке дәлел. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кёслин В-2 зымырандарын жобалау және дамыту бағдарламасын басқарған Уолтер Дорнбергердің бұйрығымен құрылған "ракеталық әскерлер" мектебінің алғашқы орны болды. Польша қарсыласы неміс әрекеттерін тыңдап, қаладағы польша астыртпа баспасөздерін таратумен айналысты. Нацистер қалаға көптеген әскери тұтқындар мен мәжбүрлі жұмысшыларды әкелді, олардың көп бөлігі поляктар, сондай-ақ итальяндықтар мен француздықтар еді, оның ішінде Сталаг II B тұтқын лагерінің бөлімшесі де болды. Соғыс кезінде поляк мәжбүрлі жұмысшылары қала халқының 10% құрады. Варшава көтерілісін басып жаншудан кейін немістер Варшавадан қалаға, негізінен әйелдер мен балалардан тұратын бірнеше топтарды әкелді.
The territory became part of the emerging Polish state under Mieszko I around 967. According to the Medieval Chronicle of Greater Poland (Kronika Wielkopolska) Koszalin was one of the Pomeranian cities captured and subjugated by Duke Bolesław III Wrymouth of Poland in 1107 (other towns included Kołobrzeg, Kamień and Wolin). Afterwards, in the 12th century the area became part of the Griffin ruled Duchy of Pomerania, a vassal state of Poland, which separated from Poland after the fragmentation of Poland into smaller duchies, and became a vassal of Denmark in 1185 and a part of the Holy Roman Empire from 1227. In 1214, Bogislaw II, Duke of Pomerania, made a donation of a village known as Koszalice/Cossalitz by Chełmska Hill in Kołobrzeg Land to the Norbertine monastery in Białoboki near Trzebiatów. New, mostly German, settlers from outside of Pomerania were invited to settle the territory. In 1248, the eastern part of Kołobrzeg Land, including the village, was transferred by Duke Barnim I to the Roman Catholic Diocese of Kammin. On 23 May 1266, Kammin bishop Hermann von Gleichen granted a charter to the village, granting it Lübeck law, local government, autonomy and multiple privileges to attract German settlers from the west. When in 1276 the bishops became the sovereign in neighboring Kołobrzeg, they moved their residence there, while the administration of the diocese was done from Koszalin. In 1475 a conflict between the city of Koszalin and the Pomeranian duke Bogislaw X broke out, resulting in the kidnapping and temporary imprisonment of the duke in Koszalin. It was also forbidden to accept native Slavs to craft guilds, which indicates ethnic discrimination. During the Second World War Köslin was the site of the first school for the "rocket troops" created on orders of Walter Dornberger, the Wehrmacht's head of the V 2 design and development program. The Polish resistance conducted espionage of German activity and distributed Polish underground press in the city. The Nazis brought many prisoners of war and forced labourers to the city, mainly Poles, but also Italians and French. including a subcamp of the Stalag II B POW camp. Polish forced labourers constituted up to 10% of the city's population during the war. After crushing the Warsaw Uprising, the Germans brought several transports of Poles from Warsaw to the city, mainly women and children.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
1945 жылғы 4 наурызда қала Қызыл Армия тарапынан басып алынды. Соғыстан кейінгі Потсдам келісімінде Кеңес Одағының күштеп жүзеге асырған шекара өзгерістеріне сәйкес, Козалин Польшаның «Қайтарылған территориялар» деп аталатын бөлігіне қосылды. Қаланың әлі қашпаған неміс халқы Потсдам келісіміне сәйкес соғыстан кейінгі Германияның қалған бөлігіне жер аударылды. Қалаға поляктар мен кашубтар қоныстанды, олардың көпшілігі Кеңес Одағы басып алған Польша территориясынан қуылған еді. 1945 жылдың наурыз айында бұрынғы мәжбүрлі еңбекшілер мен соғыс тұтқындарынан құралған поляк полиция бөлімі құрылды, бірақ қалада әлі де болған кеңес әскерлері сәуір айында жергілікті өнеркәсіптік зауыттарды тонады. 1945 жылдың мамыр айынан бастап қираған қаладағы өмір ұйымдастырыла бастады, соғыстан кейінгі алғашқы мектептер, дүкендер мен қызмет көрсету орындары ашылды. 1946 жылдың наурыз айында Козалинде коммунистерге қарсы «Үй армиясының» 5-ші Вильно бригадасы белсенділік танытты. Оның сапарының бесінші жылдығына орай қала орталығында оның ескерткіші ашылды. Козалиннің ең танымал нысаны – 14 ғасырдың басына қатысты готикалық Сент-Мария соборы. Собордың алдында Иоанн Павел II-нің қалаға келгенін еске түсіретін ескерткіш орнатылған. Қаланың басқа да танымал орындарына Померания герцогтарының саябағы (Park Książąt Pomorskich), Козалин мұражайы, бас пошта ғимараты, 16 ғасырлық Той сарайы және «105» Мәдениет орталығы (Centrum Kultury 105) кіреді. Қалада сондай-ақ поляк ұлттық батырларына арналған ескерткіштер бар: Юзеф Пилсудский, Владислав Андерс, Казимеж Пуласки, Владислав Сикорский, сонымен қатар 19 ғасырдың поляк ақындары Циприан Норвид пен Адам Мицкевичке арналған ескерткіштер де орнатылған.
On 4 March 1945, the city was captured by the Red Army. Under the border changes forced by the Soviet Union in the post war Potsdam Agreement, Koszalin became part of Poland as part of the so called Recovered Territories. The city's German population that had not yet fled was expelled to the remainder of post war Germany in accordance to the Potsdam Agreement. The city was resettled by Poles and Kashubians, many of whom had been expelled from Polish territory annexed by the Soviets. As early as March 1945 a Polish police unit was established, consisting of former forced labourers and prisoners of war, however, the Soviets, still present in the city, plundered local industrial factories in April. From May 1945, life in the destroyed city was being organized, the first post war schools, shops and service premises were established. In March 1946, the anti communist Home Army 5th Wilno Brigade was active in Koszalin. On the fifth anniversary of his visit, his monument was unveiled in the city center. Koszalin's most distinctive landmark is the Gothic St. Mary's Cathedral, dating from the early 14th century. Positioned in front of the cathedral is a monument commemorating John Paul II's visit to the city. Other city landmarks include the Park of the Dukes of Pomerania (Park Książąt Pomorskich), the Koszalin Museum, the main post office, the 16th century Wedding Palace and the Culture Centre 105 (Centrum Kultury 105). The city also has monuments dedicated to Polish national heroes: Józef Piłsudski, Władysław Anders, Kazimierz Pułaski, Władysław Sikorski, as well monuments of the 19th century Polish poets Cyprian Norwid and Adam Mickiewicz.
Климат
Климат мұхиттық (Köppen: Cfb), бірақ ылғалды континенттік ерекшеліктерімен де сипатталады (Dfb), әдетте 0 °C изотермиясы қолданылғанда осылай жіктеледі (сол классификация үшін). Батыс Померанияда және Балтық теңізіне жақын орналасқандықтан, бұл қала Польшаның басқа ірі қалаларына қарағанда әлдеқайда қоңыржай климатқа ие. Жазда ыстық болмайды, оңтүстіктегідей, бірақ жылы, ал қысы көбінесе солтүстік-шығыс және шығысқа қарағанда қоңыржайрақ, әлі де суық болғанымен, Батыс Еуропа сияқты жұмсақ емес. Қаңтар және ақпан айларында күндізгі орташа температура нөлден төмен түседі, ал жазда 15-16 °C аралығында болады, бұл салыстырмалы түрде салқын. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 704 мм және ол жыл бойына біркелді таралады. Косалин елдегі ең күннөл қалалардың бірі.
The climate is oceanic (Köppen: Cfb) with some humid continental characteristics (Dfb), usually categorized if the 0 °C isotherm is used (for the same classification). Being in Western Pomerania and near the Baltic Sea, it has a much more moderate climate than the other large Polish cities. The summers are warm and practically never hot as in the south and the winters are often more moderate than the northeast and east, although still cold, yet it is not as mild as Western Europe. Daily averages below freezing point can be found in January and February, while in the summer they are between 15 and 16 °C, relatively cool. The average annual precipitation is 704 mm, distributed during the year. Koszalin is one of the sunniest cities in the country.
Кино фестивалі
Қала 1973 жылдан бері жыл сайын "Косзалин кино дебюттерінің фестивалі" ("Жастар және кино") деп аталатын кинофестиваль ұйымдастырып келеді (полякша: Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych "Młodzi i Film"). Оның мақсаты – жас кинорежиссерлерді қолдау. 2007 жылдан бері фестиваль поляк киносының дебюттік туындыларын (толық метражды және қысқаметражды фильмдер, деректі фильмдер мен анимация) көрсететін байқауға айналды. Байқаудан бөлек, "Адалдыққа адалдық" (полякша: Szczerość za szczerość) атты жас кино туралы ретроспективалар, шеберлік сабақтары және талқылаулар өтеді. Фестиваль Польшадағы жас киноның ең алғашқы және тұрақты өткізіліп келе жатқан фестивалі болып есептеледі. Кшиштоф Занусси, Кшиштоф Кисловский, Агнешка Холланд, Филип Бажон және Барбара Сасс сияқты режиссерлер осы фестивальде алғашқы фильмдерімен танысты.
The city has organised an annual film festival since 1973 titled Koszalin Festival of Film Debuts "The Youth and Film" (Polish: Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych "Młodzi i Film"). Its aim is to promote young filmmakers. Since 2007, the festival has been a competition review of Polish debuts (feature and short films, documentaries and animations). Besides the competition, there are retrospectives, workshops, and discussions about young cinema entitled "Honesty to Honesty" (Polish: Szczerość za szczerość). The festival is known to be the oldest festival of young cinema in Poland. Among the filmmakers who debuted with their films at the festival are Krzysztof Zanussi, Krzysztof Kieślowski, Agnieszka Holland, Filip Bajon and Barbara Sass.