Кіріспе

Козалин (айтылуы: ; ; Кёслин) – Польшаның солтүстік-батысындағы қала, Батыс Померания аймағында орналасқан. Балтық теңізі жағасының оңтүстігінде және Дзержецинка өзенімен кесіліседі. Козалин округтік мәртебелі қала болып табылады және Батыс Померания воеводтығының Козалин округінің орталығы. 2010 жылы Пьотр Едлинский Козалиннің он бірінші мэрі болып сайланды және 2023 жылға дейін осы қызметін атқарып келеді.

Тарих

Козалин қаласында адамдар тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған. Археологиялық қазбалар барысында қондырғы жасаушылардың, шар тәрізді құмыралар және Лузациан мәдениеттерінің, сондай-ақ ежелгі Рим және ерте орта ғасырларға қатысты іздері табылды.

Орта ғасырлар

Аумақ 967 жылы Миешко I басқаруымен құрылған жаңа Польша мемлекетінің құрамына кірді. Ортағасырлық Ұлы Польша жылнамасы (Kronika Wielkopolska) бойынша, Козалин Помераниядағы қалалардың бірі болды, оны 1107 жылы Польшаның герцогы Болеслав III Вримутый басып алып, қаратуға бағындырды (басқа қалалар: Колобжег, Камень және Волин). Кейін, 12 ғасырда, аймақ Грифон әулеті басқарған Померания герцогтығының бөлігіне айналды. Польшаның ұсақ герцогтықтарға бөлінуінен кейін Польшадан тәуелсіздік алып, 1185 жылы Данияның, ал 1227 жылдан бастап Киелі Рим империясының вассалы болды. 1214 жылы Померания герцогы Богислав II, Коззалице/Коссалиц деп аталатын ауылды, Колобжег жеріндегі Хелмска төбесінің жанындағы Тржебятков маңындағы Белобокидегі Норбертин монастырына сыйға берді. Ауылға негізінен неміс тілінде сөйлейтін, Помераниядан тыс жерлерден келген жаңа қоныс аударушылар шақырылды. 1248 жылы герцог Барним I, Колобжег жерінің шығыс бөлігін, оның ішіндегі ауылды Каммин Рим-католик дінбасылығына тапсырды. 1266 жылдың 23 мамырында Каммин дінбасы Герман фон Глайхен ауылға Любек заңын, жергілікті басқаруды, автономияны және батыстан неміс қоныс аударушыларын тарту үшін көптеген жеңілдіктер берген жарлық берді. 1276 жылы дінбасылар көршілес Колобжегте билік құрғанда, олар резиденцияларын сонда көшірді, ал дінбасылықтың басқару орталығы Козалинге орналасты. 1475 жылы Козалин қаласы мен Померания герцогы Богислав X арасында қақтығыс болды, нәтижесінде герцог Козалинде ұрланып, уақытша тұтқынға алынды. Сондай-ақ, жергілікті славяндарды қолөнер гильдияларына қабылдауға тыйым салынды, бұл этникалық кемсітушілікке дәлел. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кёслин В-2 зымырандарын жобалау және дамыту бағдарламасын басқарған Уолтер Дорнбергердің бұйрығымен құрылған "ракеталық әскерлер" мектебінің алғашқы орны болды. Польша қарсыласы неміс әрекеттерін тыңдап, қаладағы польша астыртпа баспасөздерін таратумен айналысты. Нацистер қалаға көптеген әскери тұтқындар мен мәжбүрлі жұмысшыларды әкелді, олардың көп бөлігі поляктар, сондай-ақ итальяндықтар мен француздықтар еді, оның ішінде Сталаг II B тұтқын лагерінің бөлімшесі де болды. Соғыс кезінде поляк мәжбүрлі жұмысшылары қала халқының 10% құрады. Варшава көтерілісін басып жаншудан кейін немістер Варшавадан қалаға, негізінен әйелдер мен балалардан тұратын бірнеше топтарды әкелді.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

1945 жылғы 4 наурызда қала Қызыл Армия тарапынан басып алынды. Соғыстан кейінгі Потсдам келісімінде Кеңес Одағының күштеп жүзеге асырған шекара өзгерістеріне сәйкес, Козалин Польшаның «Қайтарылған территориялар» деп аталатын бөлігіне қосылды. Қаланың әлі қашпаған неміс халқы Потсдам келісіміне сәйкес соғыстан кейінгі Германияның қалған бөлігіне жер аударылды. Қалаға поляктар мен кашубтар қоныстанды, олардың көпшілігі Кеңес Одағы басып алған Польша территориясынан қуылған еді. 1945 жылдың наурыз айында бұрынғы мәжбүрлі еңбекшілер мен соғыс тұтқындарынан құралған поляк полиция бөлімі құрылды, бірақ қалада әлі де болған кеңес әскерлері сәуір айында жергілікті өнеркәсіптік зауыттарды тонады. 1945 жылдың мамыр айынан бастап қираған қаладағы өмір ұйымдастырыла бастады, соғыстан кейінгі алғашқы мектептер, дүкендер мен қызмет көрсету орындары ашылды. 1946 жылдың наурыз айында Козалинде коммунистерге қарсы «Үй армиясының» 5-ші Вильно бригадасы белсенділік танытты. Оның сапарының бесінші жылдығына орай қала орталығында оның ескерткіші ашылды. Козалиннің ең танымал нысаны – 14 ғасырдың басына қатысты готикалық Сент-Мария соборы. Собордың алдында Иоанн Павел II-нің қалаға келгенін еске түсіретін ескерткіш орнатылған. Қаланың басқа да танымал орындарына Померания герцогтарының саябағы (Park Książąt Pomorskich), Козалин мұражайы, бас пошта ғимараты, 16 ғасырлық Той сарайы және «105» Мәдениет орталығы (Centrum Kultury 105) кіреді. Қалада сондай-ақ поляк ұлттық батырларына арналған ескерткіштер бар: Юзеф Пилсудский, Владислав Андерс, Казимеж Пуласки, Владислав Сикорский, сонымен қатар 19 ғасырдың поляк ақындары Циприан Норвид пен Адам Мицкевичке арналған ескерткіштер де орнатылған.

Климат

Климат мұхиттық (Köppen: Cfb), бірақ ылғалды континенттік ерекшеліктерімен де сипатталады (Dfb), әдетте 0 °C изотермиясы қолданылғанда осылай жіктеледі (сол классификация үшін). Батыс Померанияда және Балтық теңізіне жақын орналасқандықтан, бұл қала Польшаның басқа ірі қалаларына қарағанда әлдеқайда қоңыржай климатқа ие. Жазда ыстық болмайды, оңтүстіктегідей, бірақ жылы, ал қысы көбінесе солтүстік-шығыс және шығысқа қарағанда қоңыржайрақ, әлі де суық болғанымен, Батыс Еуропа сияқты жұмсақ емес. Қаңтар және ақпан айларында күндізгі орташа температура нөлден төмен түседі, ал жазда 15-16 °C аралығында болады, бұл салыстырмалы түрде салқын. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 704 мм және ол жыл бойына біркелді таралады. Косалин елдегі ең күннөл қалалардың бірі.

Кино фестивалі

Қала 1973 жылдан бері жыл сайын "Косзалин кино дебюттерінің фестивалі" ("Жастар және кино") деп аталатын кинофестиваль ұйымдастырып келеді (полякша: Koszaliński Festiwal Debiutów Filmowych "Młodzi i Film"). Оның мақсаты – жас кинорежиссерлерді қолдау. 2007 жылдан бері фестиваль поляк киносының дебюттік туындыларын (толық метражды және қысқаметражды фильмдер, деректі фильмдер мен анимация) көрсететін байқауға айналды. Байқаудан бөлек, "Адалдыққа адалдық" (полякша: Szczerość za szczerość) атты жас кино туралы ретроспективалар, шеберлік сабақтары және талқылаулар өтеді. Фестиваль Польшадағы жас киноның ең алғашқы және тұрақты өткізіліп келе жатқан фестивалі болып есептеледі. Кшиштоф Занусси, Кшиштоф Кисловский, Агнешка Холланд, Филип Бажон және Барбара Сасс сияқты режиссерлер осы фестивальде алғашқы фильмдерімен танысты.