Кіріспе

Колобжег () – Польшаның солтүстік-батысындағы Батыс Померания воеводіндегі портовый қала, онда шамамен 47 000 тұрғын (2014 жылғы мәлімет бойынша) тұрады. Колобжег Парсета өзенінің бойында, Балтық теңізінің оңтүстік жағалауында (Одер және Висла өзендерімен бөлінетін бөліктің ортасында) орналасқан. Ол Колобжег округінің орталығы. Ерте орта ғасырларда Померания тайпалары қазіргі Будзистово орнында қоныс салған. Мерзебургтік Тьетмар бұл жерді Salsa Cholbergiensis деп бірінші рет атаған. Шамамен 1000 жылы, қала Польшаның құрамына кірген кезде, ол Польшаның ең көне бес діни орталығының бірі – Колобжег діни орталығының орталығы болды. Жоғары орта ғасырларда қала бекіністен бірнеше шақырым солтүстікке қарай неміс қоныстанғандар мекендеген қосымша қоныспен кеңейтілді және Любек заңымен құрылды, бұл қоныс ақырында бастапқы Померания қонысын басып озды. Кейіннен қала Ганза одағына қосылды. Померания герцогтігінде қала Каммин князь-епископтарының билігіндегі қалалық орталық және олардың Жоғары және Кейінгі орта ғасырлар бойындағы резиденциясы болды. Ерте заманауи дәуірде Бранденбург Помераниясының құрамына кірген кезде, ол Польша және Наполеон әскерлерінің Колберг қамалында қарсы тұрды. 1815 жылдан бастап ол Пруссияның Померания провинциясының құрамына кірді. XIX ғасырдың соңында Колберг Балтық теңізіндегі танымал курортты қалаға айналды. 1945 жылы поляк және совет әскерлері қаланы басып алды, ал алға жылжып келе жатқан Қызыл Армиядан қашпаған неміс халқының қалдығы Потсдам келісіміне сәйкес қуылды. Коломбжег, енді соғыстан кейінгі Польшаның бөлігі және Колберг шайқасында қираған, қайта құрылды, бірақ жақын орналасқан Козалин қаласына аймақтық орталық мәртебесін жоғалтты.

Этимология

"Колобжег" поляк тілінде "жағада" дегенді білдіреді; "koło" сөзі "жағасында" деп аударылады, ал "brzeg" сөзі "жаға" немесе "құрлық жағасы" деген мағынаны білдіреді. Осыған ұқсас этимология бар. 19 және 20 ғасырлардағы поляк және кашуб тіл білімі мамандары Чолбергтің бастапқы атауын қайта жаңарту үшін пайдаланған. Неміс қоныстануынан кейін Чолбергтің бастапқы атауы link=no болып дамыды.

Қазіргі Будзистоводағы Померания бекінісі

Пискорскийдің (1999) және Кемпкедің (2001) сөздерінше, славян және лехиттік көші-қон 7 ғасырда Алғы Померанияға жеткен. Колобжег маңындағы алғашқы славян қоныстары жақын жердегі тұз кендерінің маңында пайда болған және 6-шы және 7-ші ғасырларға жатады. 9-шы ғасырдың соңында Померания тайпалары қазіргі Колобжег ауданындағы Будзистово деп аталатын жерде бекінілген елді мекен салған, бұл орын қазіргі Колобжегтің бір бөлігі болып табылады. Олар бұл аймақтың орталығы ретінде, көп ұлтты сауда орталығы болған Барди Свиэлюбиенің орнын басты. Парсета өзенінің аңғары, сауда орталығы мен бекініс орналасқан жер, Помераниялықтардың негізгі қоныс алабының бірі болды. Бекініс қалашықтан және оның маңындағы елді мекендерден тұрды. Помераниялықтар тұз өндірді, сондай-ақ балық аулаумен айналысты және тұзды азық-түлік, әсіресе шабақ, сақтауға және саудаға пайдаланды. Маңызды кәсіптердің ішінде металлургия және теміршілік, жергілікті темір кен қорына негізделген, мүйізден тарақ сияқты қолөнерлер, ал айналасындағы аудандарда – егіншілік болды. Елді мекендегі маңызды орындар – уақыттық базарлар мен таверналар, 1140 жылы forum et taberna деп аталып келді.

Польшадағы пиасты және қайта құру

10-ғасырдың соңында поляк үкімдігі кезінде Мерзебургтің Тьетмар (975–1018) жылнамасында сальса Чолбергиенси 1000 жылғы Гнезнен құрылтайында құрылған және Гнезнен архиепископтығына бағынған Колобжег епископтығының орталығы ретінде айтылады. 1013 жылы Болеслав Хробрий әскерін Помераниядан Рим императоры Генрих III-ке қарсы соғысқа байланысты шығарды. Бұрынғы поляк қоршауы сәтсіз аяқталды; герцог қашқанмен, поляк әскері бекіністерді және екі қақпаны бұза алмады. Дегенмен, әскер қала шетін тонап, өртеп жіберді, ол нашар немесе еш қорғалмаған еді. 12-ғасырлық Gesta principum Polonorum поляк жылнамасында Колобжег маңызды және танымал қала деп еске алынады. Болеславтың бұйрығымен Бамбергтің Оттосы аймақты христиандастырған кезде Әулие Мария шіркеуі салынды. Герцогтар 12-ғасырдың соңында Дания мен Киелі Рим империясының қарауында болғанға дейін. Әулие Мариядан басқа, Әулие Иоанн шіркеуі мен Әулие Петри капелласы да салынды. 13-ғасырға қатысты Колобжег қаласының суреті қаладағы Польша қару-жарақ мұражайында сақталады.

Орта ғасырдың аяғынан отыз жылдық соғысқа дейін

Остсиедлунг кезінде славян және лехтік елді мекеннен бірнеше шақырым қашықтықта неміс қоныс аударушылары қоныс құрды. Ол қазіргі Коломбжег қаласының орталық аймағының шегінде орналасқан, ал поляк қаласының бір бөлігі тұрғындары жаңа қонысқа көшіп келді. Герцогтың шақыруымен одан да көп қоныс аударушылар келді. Камминнің неміс епископы Герман фон Глайхен де аймақты неміс отарлауын қолдады. Ал бұрынғы Померания бекінісі болған Сент-Мари шіркеуі әйелдер монастыріне айналдырылды. 1248 жылы Каммин епископтары мен Померания герцогтары Старгард және Колберг жерлерін алмастырды, нәтижесінде епископтар соңғысының басқаруына ие болды. 1345 жылы епископтар өздерінің дүниелік билігіндегі кезеңде Империяның тікелей басқаратын герцогтары болды. 1534 жылы протестанттық реформация кезінде Каммин епископтығының мүлігі секуляризацияланғанда, олардың дүниелік билігі, Колберг аймағын қоса, Померания үйінің екінші ұлының иелігіне айналғанға дейін лютеран титулды епископының уақытша басқаруында болды. Отыз жылдық соғыс кезінде Колберг 1627-1630 жылдары императорлық әскерлер, содан кейін швед әскерлерімен басылып алынды.

Қазіргі заман: Пруссияда

Колберг, алыс Померанияның көп бөлігімен бірге, 1648 жылы Вестфалия келісімшарты бойынша Бранденбург-Пруссияға берілді. 1653 жылғы Штеттин келісімшартына қол қойылғаннан кейін және Гримниц келісімшартына сәйкес, ол Померания провинциясының бір бөлігі болды. 1701 жылы Пруссия Корольдігінің құрамына кірді. 18 ғасырда Польшамен сауда төмендеді, ал тоқыма өндірісі дамыды. Босатылғаннан кейін ол Колбергтегі көптеген поляк әскерлері үшін пасторлық қызмет ұйымдастыруға тырысты. 19 ғасырда қалада шағын, бірақ белсенді поляк халқы болды, ол ғасыр бойы өсіп, 1905 жылға қарай халықтың 1,5% құрады. Польша қауымы католик мектебі мен Сент-Марцин шіркеуін қаржылады, онда поляк тілінде миссалар өткізілді (бастапқыда маусым бойы, ал 1890 жылдан кейін жыл бойы). 1261 жылға дейін тарихы бар Колбергтегі еврей халқы 1887 жылы 528 адамды құрады, екі жылдан кейін 580-ге дейін өсті. Көптегендер Берлинге көшкенімен, 19 ғасырдың соңында олардың саны 500-ге жуық болды. 1924 және 1935 жылдар аралығында Штаттлиц Баухауста оқытушы болған американдық неміс суретшісі Лионель Файнингер Колбергке бірнеше рет келіп, собор мен қаланың айналасын суреттеді. 1933 жылғы мамыр сайлауында нацистік партия 19 607 дауыстан 9 842 дауыс алды. 1933 жылы нацистер Германияда билікті басып алған кезде Колбергтегі еврей қауымы 200 адамнан тұрды, ал Германияның үкіметтік партиясының антисемиттік репрессиясы олардың біразын елден қашуға мәжбүр етті. Нацистік газет, "Колбергер Беобахтер", бойкотталуы керек еврей дүкендері мен кәсіпорындарының тізімін жариялады. Нацистер еврей заңгерлеріне, дәрігерлеріне және шеберлеріне қарсы жек көру насихатын жүргізді. 1935 жылдың соңында еврейлерге қаланың денсаулық курорттарында жұмыс істеуге тыйым салынды. 1938 жылы Колбергтегі барлық еврейлер, Германиядағыдай, ресми неміс құжаттарында еркектерге "Исраил", ал әйелдерге "Сара" деп қайта аталды. 1939 жылдың басында еврейлерге неміс мектептеріне баруға тыйым салынды және барлық ересектердің жүргізуші куәліктері алынды. 1944 жылы қала бекініс ретінде таңдалды – Festung Kolberg. 1807 жылғы қоршау Жозеф Геббельс соғыстың соңына жақын уақытта түсірген соңғы нацистік пропагандалық фильм, "Колберг" үшін пайдаланылды. Ол Наполеон соғыстары кезіндегі пруссиялықтардың батыл қорғанысын бейнелеу арқылы немістерге шабыт беруді мақсат етті. Бұл эпикалық фильмді түсіруге зор қаражат жұмсалды, тіпті ондаған мың сарбаздар майданнан алынып, соғыс көріністерінде массовка ретінде жұмыс істеді. Айырықшасы, фильм нацистік Германияның соңғы апталарында, көптеген кинотеатрлар қираған кезде шықты. 1945 жылдың 10 ақпанында неміс торпедалық кемесі Т 196 советтік С 13 су тоғысы батырған "Колберг" кемесінен 300-ге жуық құтқарылғандарды Колбергке жеткізді. Қызыл Армия Колбергке жақындағанда, қала тұрғындарының көпшілігі және айналасындағы аудандардан ондаған мың босқындар (Колберг қалтасында 70 000-ға жуық адам тұтқынға түсті), сондай-ақ 40 000 неміс сарбазы, Ганнибал операциясы аясында неміс теңіз күштерімен қоршалған қаладан эвакуацияланды. 17 наурызда соңғы теңіз тасымалдарын қамтамасыз ету үшін шамамен екі мың сарбаз қалды. 1945 жылдың 4 және 18 наурызы аралығында Кеңес және Польша күштері мен неміс армиясы арасында ауыр шайқастар болды. Танкіге қарсы қарудың жетіспеуіне байланысты неміс эсминдері Колбергтің қорғаушыларын қолдау үшін өздерінің қаруларын пайдаланды. Шайқас кезінде поляк сарбаздары 1013 қаза тапты, 142 жоғалып кетті және 2652 жарақат алды.

Демография

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін қалада негізінен неміс протестанттары, аздаған поляк және еврей азшылықтары болды. Соғысқа дейінгі неміс халқының көбі қашып кетті немесе қуылды, сондықтан 1945 жылдан бастап поляк католиктері халықтың басым бөлігін құрайды. 18-19 ғасырлардың тоғысында католиктердің санының өсуі байқалды, себебі Батыс Пруссиядан қалаға әскери қызметкерлер жеткізілді. + Жылдар бойынша тұрғындар саны Жыл Тұрғындар 1740 5,027 1782 4,006 1794 4,319 1812 5,597 1816 5,210 1831 6,221 1843 7,528 1852 8,658 1861 10,082 1900 20,200 1925 30,115 1940 36,800 1945 шамамен 3,000 1950 6,800 1960 16,700 1975 31,800 1990 45,400 2002 47,500 2004 45,500 2014 46,830

Туристік бағыт

Колобжег қазір поляктар, немістер және Борнхольмға паромдық байланыс болғандықтан, даниялықтар үшін танымал туристік орынға айналды. Ол теңіз жағалауындағы курорт, денсаулық сақтау орталығы, тарихи ескерткіштерге толы ескі қала және туристерге арналған ойын-сауықтардың (мысалы, көптеген "сыра бақтары") ерекше үйлесімін ұсынады.

Подчелеге дейінгі велосипед жолы

Қала Еуропалық кірпіш готикасы желісінің құрамына кіреді. 2004 жылдың 14 шілдесінде теңіз жағалауымен салынған "Подчелеге" велосипед жолы пайдалануға берілді. Жол Коłобжегтен Подчелеге дейін созылады. Жолды Еуропалық Одақ қаржыландырды, және ол Балтық теңізінің айналасын толық айналатын бірегей велосипед жолының бөлігі болуы тиіс. 2010 жылдың 24 наурызында, іргелес орналасқан бірегей Экопарк батпақты аймағының кептірілуіне байланысты теңіздің жақындауы салдарынан жолда үзіліс пайда болды. Польша үкіметі бұл үзілісті жөндеуге 90 000 PLN қаражат бөлді, және жол бір жыл ішінде қайта ашылды. 2011 жылы ол шығысқа қарай Устроние Морскоемен қосылды.

Ең көне емен

Багичтің оңтүстігінде, Колыбжегтен шамалы қашықтықта, 806 жылдық емен ағашы бар (2008). 2000 жылы Польшадағы ең ескі емен деп саналды және патша Болеслав Батылдың құрметіне оған Болеслав есімі берілді.

Мәдениет орталығы

Колобжег сонымен қатар аймақтық мәдени орталық болып табылады. Жазда танымал әншілердің, музыканттардың және кабарелердің көптеген концерттері өтеді. Қалалық мәдениет орталығы Театр саябағында орналасқан. Онда көркем өнер, театр және би салалары қамтылған. Жастар командалары мен вокалдық хордың демеушісі. Интерфолк жыл сайын фольклордың халықаралық фестивалін және басқа да мәдени шараларды ұйымдастырады. Кинотеатр Пиаст талқылау кино клубының кездесулеріне арналған орын. Колобжегте көркемдік және тарихи қызығушылық тудыратын көптеген тұрақты және уақытша көрмелер бар. Колобжег қалалық әкімшілігінде Заманауи өнер галереясы орналасқан, онда Колобжег суретшілерінің және жергілікті суретшілер шеңберінен тыс өнер туындылары көрмеге қойылған. Галерея сонымен қатар білім беру шараларын жүзеге асырады, оның ішінде мектеп оқушылары үшін сурет сабақтарын ұйымдастырады.

Кемежай

Колобжег айлағы қазіргі уақытта Батыс Померания воеводтығындағы Миędzyздроє айлағынан кейін екінші ең ұзын айлақ болып табылады. Айлақтың соңында орналасқан молк жағасы шағын кемелерге экскурсиялық саяхаттар жасауға мүмкіндік береді.

Мұражайлар

Қалада Польша қару-жарағы мұражайы (Muzeum Oręża Polskiego) бар, онда ерте орта ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі әскери жинақтарында қарулар ұсынылған. Брауншвейг сарайының бір бөлігі қала тарихына арналған мұражайды қамтиды. Олардың коллекцияларында сирек және көп қолданылатын өлшеу құралдарының жинағы, сондай-ақ шеберхананың нақты өлшемдері көрсетілген. Жергілікті мұражайда 1964 жылы салынған және қызметтен шыққаннан кейін мұражайға айналдырылған ORP Fala атты теңіз күзет кемесі де орналасқан.

Пойыз байланыстары

Колобжег, басқа қалалармен қатар, Щецин, "Солидарность" Щецин–Голенов әуежайы, Гданьск, Познань, Варшава, Краков және Люблинмен байланысқа ие.

Кеме

Данияның Борнхольм аралындағы Nexø қаласына маусымдық паром қызметін Jantar катамараны жүзеге асырады. Сапар 4,5 сағатқа созылады және тек жолаушыларды тасымалдайды, көліктерге рұқсат жоқ.