Польшаның тарихи Ва́рмия аймағы

Кіріспе

Польшаның тарихи аймағы

Вармия (Warmia; латын тілінде: Varmia, Warmia; вармия тілінде: Warńija; ежелгі пруссия тілінде: Wārmi) – Польшаның солтүстігіндегі тарихи және этнографиялық аймақ, тарихи Пруссияның бір бөлігін құрайды. Оның тарихи астаналары Фромборк және Лиджбарк Вармински, ал ең ірі қаласы – Олштын. Қазіргі уақытта Вармия Вармия-Мазур воеводиясының (облыстың) ядросы болып табылады. Аймақ аумағы шамамен құрайды және шамамен 350 000 тұрғыны бар. Маңызды ескерткіштерге Фромборктегі Кафедральдық төбе, Олштын мен Лиджбарктегі епископтардың қамалдары, ортағасырлық Резель қаласы және Гитцвальдтағы киелі орын – Марияның көрінулерінің орны жатады. Географиялық тұрғыдан алғанда, бұл көптеген көлдерге толы аймақ, ол Лина өзенінің жоғарғы ағысында және Паслеканың оң жағалауында орналасқан, солтүстік-батысқа қарай Висла шығанағына дейін созылады. Вармияда готика, Ренессанс, барокко, классицизм, историзм және модерн стильдеріндегі сәулеттік ескерткіштер көптеп сақталған. Вармия Пруссия деп аталатын үлкен тарихи аймақтың бір бөлігі болып табылады, онда ежелгі пруссалықтар тұрған, ал кейін негізінен немістер мен поляктар қоныстанды. Вармия көршілес Мазуриямен дәстүрлі түрде тығыз байланыста болған, бірақ католик дінін сақтап, 1454/1466 және 1772 жылдар аралығында тікелей Польшаға қарасты болды, ал Мазурия Тевтон ордені мен Пруссия герцогтығының вассалдықтары ретінде Польшаның құрамында болды, және негізінен протестанттық болды. Вармия тарихы барысында әртүрлі мемлекеттердің, ең бастысы – ежелгі пруссалықтардың, Тевтон орденінің, Польша Корольдігінің және Пруссия Корольдігінің билігінде болды. Аймақтың тарихы Вармия архиепископтығымен (бұрынғы Вармия князь-епископтығымен) тығыз байланысты. Бұл аймақ шамамен осы жерге қоныстанған прус тайпасы – вармиялықтармен байланысты. Халықтық этимология бойынша, Вармия аты легендарлық прус басшысы Вармоның есімінен шыққан, ал Эрмланд оның әйелі Эрманың есімінен туындаған. Вармия батыста Повисле, оңтүстікте және шығыста Мазуриямен, солтүстікте Бартия және Натангіямен шектеседі.

Warmia (Warmia; Latin: Varmia, Warmia; ; Warmian: Warńija; Old Prussian: Wārmi) is both a historical and an ethnographic region in northern Poland, forming part of historical Prussia. Its historic capitals were Frombork and Lidzbark Warmiński and the largest city is Olsztyn. Warmia is currently the core of the Warmian Masurian Voivodeship (province). The region covers an area of around and has approximately 350,000 inhabitants. Important landmarks include the Cathedral Hill in Frombork, the bishops' castles at Olsztyn and Lidzbark, the medieval town of Reszel and the sanctuary in Gietrzwałd, a site of Marian apparitions. Geographically, it is an area of many lakes and lies at the upper Łyna river and on the right bank of Pasłęka, stretching in the northwest to the Vistula Bay. Warmia has a number of architectural monuments ranging from Gothic, Renaissance and Baroque to Classicism, Historicism and Art Nouveau. Warmia is part of a larger historical region called Prussia, which was inhabited by the Old Prussians and later on was populated mainly by Germans and Poles. Warmia has traditionally strong connections with neighbouring Masuria, but it remained Catholic and belonged directly to Poland between 1454/1466 and 1772, whereas Masuria was a part of Poland as a fief held by the Teutonic Order and Ducal Prussia, which became predominantly Protestant. Warmia has been under the dominion of various states over the course of its history, most notably the Old Prussians, the Teutonic Knights, the Kingdom of Poland and the Kingdom of Prussia. The history of the region is closely connected to that of the Archbishopric of Warmia (formerly Prince Bishopric of Warmia). The region is associated with the Prussian tribe, the Warmians, who settled in an approximate area. According to folk etymology, Warmia is named after the legendary Prussian chief Warmo, and Ermland derives from his widow Erma. Warmia is bordered by Powiśle in the west, Masuria in the south and east, and Bartia and Natangia in the north.

Ерте заман

Орта ғасырдың басында бұл аймақты вармиандар – ежелгі пруссиялық тайпа мекендеген.

Солтүстік крест жорықтарының басталуы

13 ғасырда бұл аймақ Солтүстік крест жорықтарының шайқас алаңына айналды. Палестинаға қарсы жорық ұйымдастыруға күш жібергенімен нәтижеге қол жеткізе алмаған Рим папасы Иннокентий III 1207 жылы жаңа крест жорығын ұйымдастыруға шешім қабылдады; 1209 жылдан бастап ол Альбигендерге, Испанияның Альмохад әулетіне (1213) және сол кезде Пруссияның язычниктарына қарсы крест жорықтарын жариялады. Пруссияның алғашқы епископы Кристиан Олива 1209 жылы Мазовияның Конрад I (1194-1247 жылдар аралығында герцог) өтінішімен пруссиялықтарды дінге көшіруге кірісті.

Тевтондық орден

1226 жылы Мазовияның герцогы Конрад I пруссиялықтарды христиандыққа айналдыру үшін Тевтон орденін шақырды. Ол Тевтон орденін жабдықтап, Chełmno Land (Culmerland) жерін рыцарьлардың базасы ретінде пайдалануға рұқсат берді. Олардың міндеті Мазовия мен Пруссия арасындағы қауіпсіз шекараны орнату болды, сондай-ақ жаулап алынған аумақтар Мазовияның құрамына қосылатыны күтілді. Орден Империядан ресми рұқсат күтті, оны император Фридрих II 1226 жылғы наурызда Римини алтын бұқасын шығару арқылы берді. 1234 жылы Папа Григорий IX-тың Риетидегі алтын бұқасы осы үлесті растады, бірақ Мазовияның Конрады Пруссияны басқаруға орденнің құқығын мойындамады. Кейіннен орден осы жер үлесін жасау арқылы айыпталып, жалған құжаттар жасады деген күдік туды. 13 ғасырдың соңына қарай Тевтон ордені Вармияны қоса алғанда, Пруссия аймағының көп бөлігін басып алып, христиандыққа айналдырды. Тевтон ордені негізінен жерді дамыту үшін неміс тілді қоныс аударушыларды тартты. Жаңа үкімет көптеген жергілікті пруссиялықтарды жекебасқа айналдырып, оларды бірте-бірте германизациялады. Жергілікті пруссиялықтардың да жер иелері ретінде тіркелгендері белгілі болды. Бірнеше ғасыр бойы қоныс аударушылар, жергілікті пруссиялықтар және иммигранттар араласып кетті. 13 ғасырдың басына дейін Вармияның оңтүстік бөліктерінде де неміс тілінде сөйлейтіндер болды. Поляк қоныс аударушылары кейінірек, әсіресе 1410 жылдан кейін, негізінен оңтүстік Вармияға келді, соның салдарынан неміс тілі осы аймақта поляк тілімен алмастырылды. 1242 жылы Папаның өкілі Вильгельм Модена төрт дінге бөлінген аудандарды құрды, оның ішінде Вармия архиепископтығы да болды. Епископтық босатылып, император Карл IV бекіткен епископ-принц басқарды. Вармия епископтары көбінесе неміс немесе поляк болды, бірақ кейін Папа Пий II болған Энея Сильвио Пиколомини осы дінге бөлінген ауданның итальяндық епископы болды. 1410 жылғы Грунвальд шайқасынан кейін Вармия епискобы Генрих Фогельсанг Польша королі Владыслав II Ягеллоға бас иді, ал кейіннен Самбия епискобы Генрихпен бірге Мариенбург (Мальборк) қамалының қоршауында поляк лагерінде Польша короліне құрмет көрсетті. Польша әскері Вармиядан шыққаннан кейін Тевтон орденінің жаңа бас шебері Генрих фон Плауэн ескі епископты опасыздық жасады деп айыптап, аймақты қайта басып алды.

In 1226 Duke Konrad I of Masovia invited the Teutonic Knights to Christianize the pagan Prussians. He supplied the Teutonic Order and allowed the usage of Chełmno Land (Culmerland) as a base for the knights. They had the task of establishing secure borders between Masovia and the Prussians, with the assumption that conquered territories would become part of Masovia. The Order waited until they received official authorisation from the Empire, which Emperor Frederick II granted by issuing the Golden Bull of Rimini (March 1226). The papal Golden Bull of Rieti from Pope Gregory IX in 1234 confirmed the grant, although Konrad of Masovia never recognized the rights of the Order to rule Prussia. Later, the Knights were accused of forging these land grants. By the end of the 13th century the Teutonic Order had conquered and Christianized most of the Prussian region, including Warmia. The Teutonic Order recruited mostly German speaking settlers to develop the land. The new régime reduced many of the native Prussians to the status of serfs and gradually Germanized them. Native Prussians were also reported as holders of estates. Over several centuries the colonists, native Prussians and immigrants gradually intermingled. Until the early 13th century, also the southern parts of Warmia were German speaking. Polish settlers arrived later, particularly after 1410, mainly to southern Warmia, so that German was replaced by Polish in this area. In 1242 the papal legate William of Modena set up four dioceses, including the Archbishopric of Warmia. The bishopric was exempt and was governed by a prince bishop, confirmed by Emperor Charles IV. The Bishops of Warmia were usually Germans or Poles, although Enea Silvio Piccolomini, the later Pope Pius II, served as an Italian bishop of the diocese. After the 1410 Battle of Grunwald, Bishop Heinrich Vogelsang of Warmia surrendered to King Władysław II Jagiełło of Poland, and later with Bishop Henry of Sambia paid homage to the Polish king at the Polish camp during the siege of Marienburg Castle (Malbork). After the Polish army moved out of Warmia, the new Grand Master of the Teutonic Knights, Heinrich von Plauen the Elder, accused the bishop of treachery and reconquered the region.

Польша Корольдігі

1440 жылдың ақпан айында Вармия дворяндары мен Браниево (Браунсберг) қаласы Пруссия конфедерациясын құрды, ол Тевтон үкімшілігіне қарсы шықты, ал Вармияның көптеген қалалары 1440 жылдың мамырында осы ұйымға қосылды. 1454 жылдың ақпан айында ұйым Польша королі Казимир IV Ягеллоннан аймақты Польша Корольдігіне қосуды сұрады, король келісімін берді және 1454 жылдың 6 наурызында Краковта қосылу туралы актіге қол қойды, содан кейін он үш жылдық соғыс (1454–1466) басталды. Соғыс барысында Вармия Тевтон рыцарларының бақылауына қайта келді, бірақ 1464 жылы епископ Павел Легендорф (Мговский) Польша жағына шықты, ал князь-епископтық Польша королінің билігіне қайта бағынды. Екінші Торн бейбіт шартында (1466) Тевтон рыцарлары Вармияға қатысты барлық талаптарынан бас тарды және аймақтағы Польшаның егемендігін мойындады, бұл Польшаның құрамындағы мәртебесін растады. Әкімшілік тұрғысынан ол бірнеше артықшылықтары бар князь-епископтық мәртебесін сақтап, Корольдік Пруссия мен Үлкен Польша провинцияларының құрамына кірді. Көп ұзамай, 1467 жылы соборлық тарап Польша королінің қалауына қайшы келіп, Николас фон Тюнгенді сайлады. Корольдік Пруссияның өкілдері соборлық тарапты қолдамады. Николас фон Тюнген Тевтон орденімен және Венгрия королі Матиас Корвинмен одақтасты. Діни қызметкерлер соғысы деп аталатын қақтығыс, негізінен Вармияға әсер еткен, шағын масштабты оқиға болды. 1478 жылы Браньево (Браунсберг) поляктардың қоршауына төтеп берді, нәтижесінде Польша королі фон Тюнгенді епископ ретінде мойындады және соборлық тараптың болашақ епископтарды сайлау құқығын растады, бірақ олардың сайлауын король бекітуі керек еді, ал епископ пен соборлық тарап Польша короліне адалдық серт берді. Кейін Пётрков Трибуналский шартында (1512 жылдың 7 желтоқсаны) Польша короліне Корольдік Пруссиядан төрт үміткерді таңдап, епископтарды сайлау құқығы берілді. Аймақ өзін-өзі басқару құқығын, өз заңдарын, әдет-ғұрыптарын, құқықтарын және неміс тілін сақтап қалды. Вармияға 1519–1521 жылдардағы поляк-тевтон соғысы кезінде Тевтон рыцарлары шабуыл жасады, бірақ атақты астроном Николас Коперник басқаратын поляк әскері 1521 жылы Ольштындағы Тевтон қоршауын талқандады. Коперник өмірінің жартысынан астамын Вармияда өткізді, онда ол өзінің маңызды еңбектерін жазып, астрономиялық байқаулар мен математикалық есептеулер жүргізді, олар ғаламның гелиоцентрлік моделінің негізі болды. 1519–1521 жылдардағы соғыстан кейін ол қираған оңтүстік Вармияны қайта құру және қоныстандыру жұмыстарын үйлестірді. Польша халқы қарқынды германизация саясатына ұшырады. Вармия төрт округке (Kreise) бөлінді: Алленштейн (Ольштын), Рёссель (Рессел), Хайлсберг (Лидзбарк Варминьский) және Браунсберг (Браниево). Алленштейн қаласы 1910 жылы Алленштейн округінен бөлініп, тәуелсіз қалаға айналды. 1863 жылдың 6 мамырында Брединки ауылында поляк тұрғындарына жасалған қырғын орын алды. Жергілікті шаруалар көлді ауылдан алып, жергілікті диірменшіге беруіне наразылық білдірді. Пруссия әскерлері жиналған халыққа оқ атты, нәтижесінде оннан астам адам, соның ішінде әйелдер қаза тапты, ал 30-ы жараланды. + Оңтүстік Вармия округтерінің этнолингвистикалық құрылымы (1825, 1910) ЖылОкругХалқыНемісПоляк / Екі тілдіСанПайызСанПайыз1825Allenstein (қала)2,6371,37152.0%1,26648.0%Allenstein (округ)27,8203,55612.8%24,26487.2%Rössel30,70523,92777.9%6,77822.1%Барлығы61,16228,85447.2%32,30852.8%1910Allenstein (қала)33,07729,34488.7%3,68311.1%Allenstein (округ)57,91922,82539.4%35,07960.6%Rössel50,47243,18985.6%7,28314.4%Барлығы141,46895,35867.4%46,04532.5% 1871 жылы Шығыс Пруссиямен бірге Вармия Германия империясының құрамына кірді. 1873 жылы Германия империясы үкіметінің ережесіне сәйкес Германиядағы мемлекеттік мектептерде сабақтар неміс тілінде өтуі керек болды, нәтижесінде Вармиядағы барлық мектептерде, соның ішінде XVI ғасырда құрылған поляк мектептерінде поляк тіліне тыйым салынды. 1900 жылы Вармия халқы 240 000 адамды құрады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жағдайда Вармия поляктары неміс үкіметінің қуғын-сүргініне ұшырады. Польша тілінде сөйлейтін поляк балаларына мектепте жаза қолданылып, жиі "полак" деген қорлау есімдері жазылған жазулар тағылып, киюге мәжбүр болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Польша тәуелсіздігін қайта алды, Вармияның болашағын анықтау үшін плебисцит өткізілді. 1920 жылдың ақпанында Польша 1920 жылы Ольштында консулдығын ашты, бірақ поляктарды неміс қуғын-сүргінінен және 1920 жылы поляк-совет соғысында Қызыл Армияның Варшаваға қарай жылжуынан кейін плебисцит неміс жеңісімен аяқталды, аймақ соғыс аралық кезеңде Германия құрамында қалды. Неміс жауынгерлігіне қарамастан, поляктар соғыс аралық кезеңде Вармияда көптеген поляк ұйымдарын құрды. Поляктарға жасалған қуғын-сүргін Германияда наци партия билікке келгеннен кейін күшейді. Ауыр қуғын-сүргін салдарынан 1936 жылдан бастап поляк ұйымдары өз қызметтерін жасырын түрде жүргізді. Поляк ұйымдарына Германияның қауіпсіздік полициясы (Sicherheitspolizei) өзінің жасырын агенттері (Vertrauensmänner) арқылы қатаң бақылау жасады. Олардың берген мәліметтері негізінде Германия полициясы поляктардың тізімдерін жасады, олардың немесе түрмеге қамалуы керек болды. 1939 жылдың жазында поляктарға жасалған неміс террор 1920 жылғы плебисцит кезеңінен де асып түсті. Поляктар депортацияға және тұтқындауға ұшырады, поляк ұйымдары мен мектептеріне террористик шабуылдар жасалды, поляк кітапханалары тоналанды немесе жойылды, поляк баспасөздерінің барлық томдары тәркіленді. 1939 жылдың тамызы мен қыркүйегінде немістер поляк белсенділері, мұғалімдер, мектеп директорлары, банк қызметкерлері, газет редакторлары, кәсіпкерлер, дін қызметкерлері, скаут жетекшілері, сондай-ақ Ольштындағы Польша консулдығының қызметкерлерін тұтқындады, поляк газеттерін және кітапханаларын жапты немесе тәркіледі. Тұтқындалған поляктар көбінесе концентрациялық лагерлерге депортацияланды, соның ішінде KZ Hohenbruch, Soldau, Stutthof, Sachsenhausen, Gusen және Ravensbrück. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аймақтың көптеген поляктарын Wehrmacht қатарына мәжбүрлеп алынды. Немістер Варшава (Wartenburg) қаласында бірнеше мәжбүрлеу еңбек лагерлері бар маңызды наци түрмесін ұстады. Польша қарсыласу қозғалысы аймақта белсенді болды және поляк астыртпа баспасөзі таратылды.

In February 1440 the nobility of Warmia and the town of Braniewo (Braunsberg) co founded the Prussian Confederation, which opposed Teutonic rule, and most towns of the Warmia joined the organization in May 1440. In February 1454, the organization asked Polish King Casimir IV Jagiellon to incorporate the region to the Kingdom of Poland, to which the king agreed and signed the act of incorporation in Kraków on 6 March 1454, and the Thirteen Years' War (1454–1466) broke out. During the war Warmia was recaptured by the Teutonic Knights, however, in 1464 Bishop Paweł Legendorf vel Mgowski sided with Poland and the Prince Bishopric came again under the overlordship of the Polish King. In the Second Peace of Thorn (1466) the Teutonic Knights renounced any claims to Warmia, and recognized Polish sovereignty over the region, which was confirmed to be part of Poland. It was administratively remained a Prince Bishopric with several privileges, part of the larger provinces of Royal Prussia and Greater Poland Province. Soon after, in 1467, the Cathedral Chapter elected Nicolas von Tüngen against the wish of the Polish king. The Estates of Royal Prussia did not take the side of the Cathedral Chapter. Nicholas von Tüngen allied himself with the Teutonic Order and with King Matthias Corvinus of Hungary. The feud, known as the War of the Priests, was a low scale affair, affecting mainly Warmia. In 1478 Braniewo (Braunsberg) withstood a Polish siege which was ended in an agreement in which the Polish king recognized von Tüngen as bishop and the right of the Cathedral Chapter to elect future bishops, which however would have to be accepted by the king, and the bishop as well as Cathedral Chapter swore an oath to the Polish king. Later in the Treaty of Piotrków Trybunalski (7 December 1512), conceded to the king of Poland a limited right to determine the election of bishops by choosing four candidates from Royal Prussia. The region retained autonomy, governing itself and maintaining its own laws, customs, rights and German language. Warmia was invaded by the Teutonic Knights during the Polish–Teutonic War of 1519–1521, however, the Poles, led by renown astronomer Nicolaus Copernicus, repulsed the Teutonic siege of Olsztyn in 1521. Copernicus spent more than half of his life in Warmia, where he wrote many of his groundbreaking works and conducted astronomical observations and mathematical calculations, which became the basis for his heliocentric model of the universe. After the war of 1519–1521, he coordinated the reconstruction and resettlement of the devastated southern Warmia. The Polish population was subjected to intense Germanisation policies. Warmia was divided into four districts (Kreise) Allenstein (Olsztyn), Rössel (Reszel), Heilsberg (Lidzbark Warmiński) and Braunsberg (Braniewo). The city of Allenstein was separated from the Allenstein district in 1910 and became an independent city. On 6 May 1863, the village of Bredynki was the site of a massacre of Polish inhabitants. Local farmers protested the taking of the lake from the village and handing it over to a local miller. Prussian troops fired on the crowd, killing more than a dozen people, including women, and wounding 30. +Ethnolinguistic structure of Southern Warmian districts (1825, 1910) YearDistrictPopulationGermanPolish / BilingualNumberPercentNumberPercent1825Allenstein (city)2,6371,37152.0%1,26648.0%Allenstein (district)27,8203,55612.8%24,26487.2%Rössel30,70523,92777.9%6,77822.1%Total61,16228,85447.2%32,30852.8%1910Allenstein (city)33,07729,34488.7%3,68311.1%Allenstein (district)57,91922,82539.4%35,07960.6%Rössel50,47243,18985.6%7,28314.4%Total141,46895,35867.4%46,04532.5%

In 1871, along with the rest of East Prussia, Warmia became part of the German Empire. In 1873, according to a regulation of the Imperial German government, school lessons at public schools inside Germany had to be held in German, as a result the Polish language was forbidden in all schools in Warmia, including Polish schools already founded in the sixteenth century. In 1900 Warmia's population was 240,000. In the jingoistic climate after World War I, Warmian Poles were subject to persecution by the German government. Polish children speaking their language were punished in schools and often had to wear signs with insulting names, such as "Pollack". After the First World War, Poland regained independence, and a plebiscite was held to determine the future of Warmia. In February 1920, Poland opened a consulate in Olsztyn in 1920, however, due to the German persecution of Poles and the advances of the Red Army towards Warsaw in the Polish–Soviet War in 1920, the plebiscite resulted in a German victory, and the region remained within Germany in the interbellum. Despite German hostility, the Poles founded numerous Polish organizations in Warmia in the interbellum. Persecution of Poles intensified after the Nazi Party rose to power in Germany. Due to severe persecution, from 1936 Polish organizations carried out their activities partly in conspiracy. Polish organizations were heavily invigilated by the Sicherheitspolizei (German security police) through its undercover agents, known as the Vertrauensmänner. Based on their information, the German police compiled files and lists of Poles who were supposed to be either executed or imprisoned in Nazi concentration camps. In summer 1939 the German terror against the Poles even exceeded the terror from the period of the 1920 plebiscite. Poles were subjected to expulsions and arrests, there were terrorist attacks on Polish organizations and schools, Polish libraries were looted or destroyed, and entire volumes of Polish press were confiscated. In August and September 1939, the Germans carried out mass arrests of Poles, including activists, teachers, school principals, bank employees, newspaper editors, entrepreneurs, priests, scout leaders, and the consul and employees of the Polish Consulate in Olsztyn, and shut down or seized Polish newspapers and libraries. Arrested Poles were mostly deported to concentration camps, incl. KZ Hohenbruch, Soldau, Stutthof, Sachsenhausen, Gusen and Ravensbrück. During World War II, many Poles from the region were forcibly conscripted into the Wehrmacht. The Germans operated a notable Nazi prison in the town of Barczewo (Wartenburg) with several forced labour subcamps in the region. The Polish resistance movement was active in the region and Polish underground press was distributed.

Польша Республикасы

Германияның Екінші дүниежүзілік соғыста жеңіліске ұшырағаннан кейін, 1945 жылғы Ялта және Потсдам конференцияларынан соң Вармия Польшаның құрамына қайта кірді, бұл "қайтарылған территориялар" деп аталды және Германиямен болатын бейбіт келісімге байланысты болды, бірақ ол келісім ешқашан өте қойған жоқ. Неміс халқы қашқан немесе Польшадағы Кеңес және коммунистік билік тарапынан Германияға күштеп орталықтандырылды. Ал қалған поляк халқына бұрынғы Шығыс Польшадан, Совет Одағына қосылған аймақтардан келген поляк қоныс жайлаушылары қосылды. Ольштын – Вармиядағы ең ірі қала және Вармия-Мазур воеводствосының орталығы. 1945-1946 жылдары Вармия Округ Мазурский (Мазур округі) құрамына кірді. 1946 жылы жаңа воеводство құрылып, Ольштын воеводствосы деп аталды, ол Вармия және Мазурия округтерін қамтыды. 1975 жылдан 1998 жылға дейін Вармия Ольштын және Эльблонг воеводстволары арасында бөлінді, ал 1999 жылы толығымен Вармия-Мазур воеводствосының құрамына енді. Вармияның католиктік мәдениеті ауылдар мен қалалардың архитектурасында, сондай-ақ халықтық салт-дәстүрлерде сақталған.

Әнұран

Вармияның ресми емес әнұраны – 1920 жылғы «О Вармио моя мила», жергілікті поляк композиторы Феликс Нововьескийдің музыкасы және Мария Парушевскаяның сөзіне жазылған. Бұл сонымен қатар аймақтың ең ірі қаласы Ольштындағы шаңыраудың үні де болып табылады.

Ас мәзірі

Дәстүрлі жалпыұлттық поляк тағамдарына қоса, Вармияның Польша Ауыл шаруашылығы және ауылдық даму министрлігі анықтаған өзінің өңірлік және жергілікті дәстүрлі тағамдары мен сусындары бар. Ерекше жергілікті тағамдардың бірі – Лорд стиліндегі түйеқұс қанаттары (Skrzydła indycze po pańsku). Игнатий Красицкий Вармияда түйеқұс етін тұтынуды бастаушылардың бірі саналады, себебі 1791 жылы ол ұйымдастырған тойда басқа тағамдармен бірге түйеқұс етін дастарқанға беруді бұйырды. Вармияның ресми түрде қорғалатын дәстүрлі алкогольдік сусындары – Вармиялық балдан жасалған және көлемі бойынша 42% алкоголь қамтитын Окувита миодова варминская, сондай-ақ вармиялық портер – польшалық сыраның жергілікті түрі.

Спорт

Вармияның ең табысты спорт командасы – AZS Olsztyn, бірнеше рет Польша волейбол чемпионатының жеңімпазы және Польша кубогының иегері. Хьюберт Йержи Вагнердің естелігіне арналған халықаралық волейбол турнирінің алғашқы бірнеше жарысы Вармияда өткізілді.

Қалалар мен қалалар

Қала халқы (2015) Қала құқықтары берілген мерзімі1. Олстын 174,675 13532. Браниево 17,385 12543. Лидзбарк Варминский 16,352 13084. Бискупец 10,626 13955. Добре Миасто 10,599 13296. Орнета 9,046 13137. Барчево 7,265 13648. Резель 4,817 13379. Езёраны 3,346 133810. Пеньенжно 2,949 131211. Бистынек 2,492 138512. Фромборк 2,475 1310