Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикада сандық білімнің жетіспеуі
Lack of quantifiable knowledge in economics
Экономикада Найттың белгісіздігі – бұл кейбір мүмкін болатын оқиғалар туралы сандық білімнің болмауы, ал оған қарсы сандық тәуекелдің болуы (мысалы, статистикалық шу немесе параметрдің сенімділік интервалы). Бұл тұжырым кейбір негізгі білімсіздікті, білімнің шектеуін және болашақ оқиғалардың болжау мүмкін еместігін мойындайды. Найттың белгісіздігі Чикаго университетінің экономисі Фрэнк Найтқа (1885–1972) есім берілген, ол 1921 жылғы «Тәуекел, белгісіздік және пайда» еңбегінде тәуекел мен белгісіздікті ажыратқан.
In economics, Knightian uncertainty is a lack of any quantifiable knowledge about some possible occurrence, as opposed to the presence of quantifiable risk (e. g., that in statistical noise or a parameter's confidence interval). The concept acknowledges some fundamental degree of ignorance, a limit to knowledge, and an essential unpredictability of future events. Knightian uncertainty is named after University of Chicago economist Frank Knight (1885–1972), who distinguished risk and uncertainty in his 1921 work Risk, Uncertainty, and Profit:
«Белгісіздік, тәуекел туралы жақсы білінетін түсініктерден түбірінен өзгеше мағынада қарастырылуы керек, себебі олар ешқашан дұрыс бөлініп келмеген. Ең маңыздысы, «тәуекел» кейбір жағдайларда өлшеуге болатын шаманы білдіреді, ал басқа жағдайларда мүлдем басқа сипатқа ие; және осы құбылыстардың маңызы, олардың ішінде қайсысы шын мәнінде бар және әрекет етеді, соған байланысты айқын және маңызды айырмашылықтар бар. Өлшенетін белгісіздік, яғни біздің терминологиямыздағы «тәуекел», өлшенбейтін белгісіздіктен соншалықты өзгеше, оны белгісіздік деп санауға болмайды». Осы мәселеде Найттың пікірлерін 1920-1930 жылдардағы тәуекелдің әсерін белгісіздіктен ажыратуда маңызды рөл атқарған негізгі экономистер кеңінен қолдады. Олар, әсіресе, экономикалық агенттер ретінде адамның мінез-құлқына әртүрлі әсер ететініне алаңдады. Кәсіпкерлер сандық тәуекел мен кіріске инвестиция жасайды; жинақтаушылар болашақтағы инфляцияға күмәнмен қарауы мүмкін. Франк Найттың маңызды кітабында бұл мәселе жан-жақты қарастырылса да, оның назары нақты белгісіздіктің нарық құрылымын қалай бұрмалайтынына және нақты пайданы қалай түсіндіретініне аударған. Белгісіздікті бағалау және азайту жұмысын кейіннен Потенциалдық тосынсыр теориясымен дамытқан Г. Л. С. Шекл жалғастырды. Дегенмен, бұл тұжырымдама көбінесе ресми емес және Найттың белгісіздігін бейнелеу үшін ең жақсы ресми ықтималдық және сенім жүйесі жоқ. Экономистер мен басқару ғылымының мамандары әр түрлі белгісіздік жағдайында шешім қабылдаудың практикалық әдістерін іздеуді жалғастыруда.
"Uncertainty must be taken in a sense radically distinct from the familiar notion of Risk, from which it has never been properly separated The essential fact is that 'risk' means in some cases a quantity susceptible of measurement, while at other times it is something distinctly not of this character; and there are far reaching and crucial differences in the bearings of the phenomena depending on which of the two is really present and operating It will appear that a measurable uncertainty, or 'risk' proper, as we shall use the term, is so far different from an unmeasurable one that it is not in effect an uncertainty at all." In this matter Knight's own views were widely shared by key economists in the 1920s and 1930s who played a key role distinguishing the effects of risk from uncertainty. They were particularly concerned with the different impact on human behavior as economic agents. Entrepreneurs invest for quantifiable risk and return; savers may mistrust potential future inflation. Whilst Frank Knight's seminal book elaborated the problem, his focus was on how uncertainty generates imperfect market structures and explains actual profits. Work on estimating and mitigating uncertainty was continued by G. L. S. Shackle who later followed up with Potential Surprise Theory. However, the concept is largely informal and there is no single best formal system of probability and belief to represent Knightian uncertainty. Economists and management scientists continue to look at practical methodologies for decision under different types of uncertainty.
Ортақ себеп және ерекше себеп
Болжамды өзгеріс пен болжамсыз өзгеріс арасындағы айырмашылық – ықтималдық философиясының негізгі мәселелерінің бірі, және әртүрлі ықтималдық түсіндірулер болжамды және болжамсыз өзгеріске әртүрлі қарайды. Осы айырмашылық туралы пікірсайыс ұзақ тарихқа ие.
The difference between predictable variation and unpredictable variation is one of the fundamental issues in the philosophy of probability, and different probability interpretations treat predictable and unpredictable variation differently. The debate about the distinction has a long history.
Эллсберг парадоксы
Эллсберг парадоксы осы екі түрлі толық емес білімнің айырмашылығына негізделген, және ол пайдалылық теориясы үшін туындататын мәселелерге байланысты. Сіз 30 қызыл доп және 60 доптан тұратын ыдыс алдыңызға қоясыз, олардың барлығы сары немесе барлығы қара болады, содан кейін ыдыстан доп тартасыз. Бұл, қызыл емес доптардың барлығы сары ма, әлде қара ма екендігін анықтау қиындығын, сондай-ақ доптың қызыл немесе қызыл емес болуының ықтималдығын (1/3 және 2/3) тудырады. Осы жағдайға тап болғандағы таңдаулар адамдардың осы толық емес білім түрлеріне бірдей қатысқанын көрсетеді. Осы айырмашылықты "белгісіздіктен қашу" деп те атайды.
The Ellsberg paradox is based on the difference between these two types of imperfect knowledge, and the problems it poses for utility theory – one is faced with an urn that contains 30 red balls and 60 balls that are either all yellow or all black, and one then draws a ball from the urn. This poses both uncertaintywhether the non red balls are all yellow or all blackand probabilitywhether the ball is red or non red, which is vs. Expressed preferences in choices faced with this situation reveal that people do not treat these types of imperfect knowledge the same. This difference in treatment is also termed "ambiguity aversion".
Қара қарға оқиғалары
Нассим Николас Талеб талдағандай, қара құзғын оқиғасы – маңызды және табиғаты бойынша болжауға келмейтін құбылыс, ол орын алғаннан кейін, кейіннен ақылға қонымды түсіндіріледі. Қара құзғын теориясының тағы бір қағидасы – осындай оқиғаларға тиісті дайындық көбінесе барлық тәуекелдерді білу туралы сылтаумен қиындыққа ұшырайды; яғни, күнделікті өмірде Найттың белгісіздігі жоқ деп есептеледі, бұл көбінесе апатқа алып келеді. Талеб Найт тәуекелінің нақты әлемде жоқ екенін айтады және оның орнына есептеуге болатын тәуекелдің түрлерін анықтайды.
A black swan event, as analyzed by Nassim Nicholas Taleb, is an important and inherently unpredictable event that, once occurred, is rationalized with the benefit of hindsight. Another position of the black swan theory is that appropriate preparation for these events is frequently hindered by the pretense of knowledge of all the risks; in other words, Knightian uncertainty is presumed to not exist in day to day affairs, often with disastrous consequences. Taleb asserts that Knightian risk does not exist in the real world, and instead finds gradations of computable risk.