Кіріспе

Ричард Браутиганның романы, Гарри Стайлз әні

«Сулы қарбыздағы қант» – Ричард Браутиганның 1964 жылы жазылып, 1968 жылы жарық көрген американдық постмодернистік, пост-апокалиптикалық романы. Роман құлаған өркениеттен кейінгі оқиғаларды қамтиды және «iDEATH» деп аталатын орталық үйдің айналасында құрылған коммунаға назар аударады. Осы ортада көптеген нәрселер қарбыздағы қанттан жасалған (бірақ тұрғындар құрылыс материалы ретінде қарағай ағашы мен тас, ал отын ретінде форель майын да пайдаланады). Романның ландшафты үнемі өзгеріп тұрады; аптаның әр күні әртүрлі түсті күн шығып, осыған байланысты әртүрлі түсті қарбыздар өседі, сондай-ақ орталық ғимарат та жиі өзгеріске ұшырайды. Романның есімдері аталмаған баяндаушысы iDEATH-тағы өмірлік тәжірибесі туралы зерттеу кітабы жазып жатыр екенін айтады. Оның бірінші тұлғадағы баяны аз сөзді және минималистік болып келеді, бұл романға сырттай және жат сезім тудырады.

Сюжет

Баяндаушының бірінші тұлғалық есебі арқылы біз iDEATH халқы мен оқиғалары туралы білеміз. Орталық шиеленісті Маргарет, бір кездері баяндаушының сүйіктісі, және inBOIL тудырады, ол iDEATH-ты тастап, «ұмытылған жұмыстар» деп аталатын, бұрынғы өркениеттің қалдықтары зор үймелерде тасталған үлкен қоқыс жинағының жанында өмір сүруге кеткен көтерілісшіл адам. Маргарет, мұндай «ұмытылған заттарды» жинаушы, inBOIL мен оның ізбасарларымен достық қарым-қатынаста болады, олар сол жерді зерттейді және виски дайындайды. inBOIL-дің топтан бөлінуіне себеп, көп жыл бұрын адамдар өлтірген жолбарыстардың қырылуы болуы мүмкін. Оқырманға жолбарыстардың нағыз жолбарыстар, адамдар немесе бір түрлі антропоморфты жандар екені белгісіз: олар адамдарды, соның ішінде баяндаушының ата-анасын өлтіріп жеген, бірақ сонымен қатар сөйлей де, ән айта да, музыкалық аспаптарда ойнай да білген, тіпті арифметикамен санаса білген. Екі жолбарыс кейін «тастап кетілген» көпір деп аталған көпірде өлтірілді. Ал соңғы жолбарыс кейіннен форель шаруашылығы орналасқан жерде қырылды. Романның шиеленісті соңында, оқиғадан кейін еске түсіріледі, inBOIL бірнеше ізбасарларымен бірге қалаға оралады, ол тұрғындарға iDEATH-тың шынайы бетін көрсетуді жоспарлап отыр дейді. Тұрғындар бірдеңе болып жатқанын ғана сезеді. Қоғамның белгілі бір мүшелерін форель шаруашылығына жеткізгеннен кейін, inBOIL және оның ізбасарлары өз-өзіне қол жұмсайды, жүздерін қамшатпен кесіп тастайды. Маргарет қауіп-қатерлерге немқұрайлы болып көрінеді және отбасы мен достарының қауіпсіздігі үшін алаңдамайды. Көптеген адамдар Маргарет inBOIL-дің нақты жоспарын білгенін, бірақ оның ешқандай егжей-тегжейлі мәліметін жарияламағанын, осылайша зұлымдармен «құлық жасағанын» күдіктенеді. Ол iDEATH-тан жартылай шеттетілген. Романның басында баяндаушы осы оқиғаларға байланысты олардың қарым-қатынасын аяқтағанын айтады.

Түсіндірме

iDEATH ұғымы әр түрлі интерпретацияға түседі. Оны апокалиптикалық әлемдегі жаңа Едем ретінде қарастыруға болады, ал ескі, құлаған әлемді Ұмытылған туындылар бейнелейді, бұл баяндаушы мен оның жаңа жарының Адам мен Хауаға байланысын көрсетеді. Роман 1960 жылдардағы табиғат пен технологияның қиылысуына қатысты жасалған қоғамдық тәжірибелерге сілтеме жасайды. Мысалы, iDEATH ғимараты табиғатты ығыстырудың орнына, оның айналасына салынғандай көрінеді; ғимаратта көптеген ағаштар, тастар, өзен және форель шабақтың орны бар. Браутиганның өзі кітапты Болинастағы өміріне негіздегенін айтты, ондағы тұрғындар сол кезде жартылай қоғамдық және оқшауланған өмір салтымен белгілі болған. 1992 жылы романды бағалаған әдеби сыншы Патрик Морроу былай деп жазды: "Суқұйғыштағы қант" романын ирониялық тұрғыдан қарастыруға болады, бірақ бұл аңыздың психологиялық интерпретациясын қажет етеді, ал аңыздар дәстүрлі түрде қара және ақ болып бөлінеді – олар мәселеге, емес мотивация мен кейіпкерге бағытталған". Роман постмодернистік көркем әдебиеттің туындысы саналады. Әдеби сыншы Каролин Келли романның ортасы туралы былай деп жазды: Шындығында, бұл романдағы жетілген әлем жұмыс істемейді. Браутиганның үнсіздігі пасторальдің пародиясы сияқты көрінетін нәрсені ұсынғанда қатты естіледі. Бұл қоғам қазіргі адамның өмір сүріп жатқан механикалық, пайда табуға ұмтылатын, адамгершілікке жат, әлеуметтік және моральдық құлдырау әлеміне жауап немесе орынбасары болуы мүмкін, бірақ жаңа қоғамдағы бұрмалау да айқын және соншалықты тартымды емес. Осы кітапты пасторальдің пародиясы ретінде қарастыра отырып, адам үнсіздіктің білдіретін идеяларын қарастырып, Браутиганның осы "жетілген" қоғамға деген көзқарасын анықтауға тырысуы мүмкін.

Басқа шығармалардағы сілтемелер

In Watermelon Sugar - Рей Мунгоның Вермонт штатындағы Total Loss Farm коммунасын құру және басқару тәжірибесі туралы кітабында еске алынады. Ол iDEATH туралы бірнеше рет айтады. Стивен Гаскин, кітапта "ерекше әсер" және "жайсыз мифология" сезінгенін жазған, Теннесси штатының Саммертаундағы The Farm коммунасының кейбір аспектілерін iDEATH-ке негіздеген болуы мүмкін. Атаулар мен кейіпкерлер сонымен қатар жаңа рейв-тобы Klaxons-тың "Forgotten Works" әнінде мәтін ретінде пайдаланылады, бұл ән олардың Myths of the Near Future альбомында бар. Неко Кейс осы кітапты "Fox Confessor Brings the Flood" альбомындағы "Margaret versus Pauline" әніне шабыт көзі ретінде атайды. Романның оқиғасы Goodbye Kumiko тобының "The Tigers" әнінде де еске алынады. iDEATH сондай-ақ "The League of Extraordinary Gentlemen" кітабының 2-ші томының "Жаңа саяхатшының альманахы" бөлімінде қысқаша айтылады. In Watermelon Sugar Диан Кунцтың "One Door Away from Heaven" романында бірнеше рет еске алынады, онда маңызды екінші рөлдегі кейіпкер, шамадан тыс есірткіге тойып, осы кітапты толық түсіне алса, ғаламның құпиясын ашатынына сенеді. 1998 жылғы Уолли Лэмбтің "I Know This Much Is True" романының басты кейіпкері кітаптың бойымен In Watermelon Sugar туралы оқиды және сілтеме жасайды. Гарри Стайлз 2020 жылдың ақпан айындағы Tiny Desk концертінде кітаптың бір данасы оның "Watermelon Sugar" әнінің атауын шабыттандырғанын айтты.