Кіріспе

Оңтүстік Үндістандағы жабайы табиғат қорығы

Билигирирангана таулары немесе Билигириранга таулары (биология және геология салаларында осылай аталады) – Тамил Надудың (Эроде ауданы) шекарасында, Карнатаканың оңтүстік-батысындағы Чамараджанагар ауданында орналасқан таулы аймақ. Бұл аймақ Билигири Ранганатта Свами ғибадатханасының жабайы табиғат қорығы немесе жай ғана BRT жабайы табиғат қорығы деп аталады. Ол 1972 жылғы «Жабайы табиғатты қорғау туралы» заңға сәйкес қорғалатын қорық болып табылады. Шығыс Гат және Батыс Гатқа жақын орналасқандықтан, қорықтағы өсімдік және жануарлар әлемі екі аймақпен де байланысты. 2011 жылдың қаңтарында Үндістанның Ұлттық жолбарыс сақтау басқармасының келісімінен кейін Карнатака үкіметі бұл жерді жолбарыс қорығы деп жариялады.

Орналасқан жері

Таулар Батыс Гаттардың солтүстік-батысында және Шығыс Гаттардың батыс шетінде орналасқан. Осылайша, бұл аймақта әртүрлі тіршілік орталарының болуына байланысты әртүрлі флора мен фауна кездеседі. 1974 жылғы 27 маусымда ғибадатхананың төңірегінде жабайы табиғат қорығы құрылды және 1987 жылғы 14 қаңтарда кеңейтілді. Қорыққа Билигири (каннада тілінде "ақ төбе") деген ат, Иеміз Ранганатасвами (Иеміз Вишну) ғибадатханасы орналасқан негізгі төбені құрайтын ақ тау бетінен немесе жылдың көп бөлігінде осы төбелерді жабатын ақ тұман мен күміс бұлттардан байланыстырылған. Апрель айында жыл сайын өткізілетін Иеміз Вишну мерекесі алыс-жақын жерлерден қажыларды шақырады. Екі жылда бір рет Солига тайпасы Билигириранга тауындағы құдайға 1 фут 9 дюймдық теріден жасалған аяқкиім сыйлайды. Таулар Карнатака штатының Чамаражанагар ауданындағы Йеландур, Коллегал және Чамаражанагар талукаларында орналасқан. Олар оңтүстіктегі Тамил Наду штатының Эроде ауданындағы Сатьямангалам жабайы табиғат қорығындағы таулармен жалғасады. Жолмен жүргенде Майсур қаласынан шамамен келеді, ал Бангалордан келеді. Тау басына апаратын жолға Елендур немесе Чамаражанагар қалаларынан үлкен қиындықсыз жете аласыз. Кьятадевара Гуди немесе К Гуди BR тауларына жақын орналасқан, онда сафари ұйымдастырылады.

География

BR төбелері Шығыс Гаттардың бастау нүктесі болып табылады және Батыс Гаттардың шекарасымен жанасады, бұл жануарлардың олардың арасында қозғалуына мүмкіндік береді және осы аймақтардағы түрлердің популяциялары арасында гендер ағынын жеңілдетеді. Осылайша, бұл қорық бүкіл Декан үстіртінің флорасы мен фаунасы үшін маңызды биологиялық көпір қызметін атқарады. BR төбелері Мале Махадешвара тауларымен (MM Hills) бірге Бангалор (~900 м), Майсур (~800 м) және Кришнагири (~450 м) жазықтары арасында солтүстік-оңтүстік бағытта созылатын ерекше жота құрайды. Бұл таулардың шыңдары (BR төбелері; MM Hills) биіктігіне жетеді. Ең биік төбе – Каттари Бетта, 1800 метр биіктікте. Әртүрлі байқаулар BR төбелері мен Нилгири таулары арасындағы биогеографиялық байланысқа нұсқау береді. Биогеографиялық тұрғыдан алғанда, бұл қорық ерекше. Ол 11° және 12° солтүстік ендігі арасында орналасқан, ал төбелердегі жоталар солтүстік-оңтүстік бағытта созылады. Бұл Батыс Гаттардың солтүстік-шығысқа қарай созылған бөлігі және 78° шығыс бойында Шығыс Гаттардың шашыраңқы төбелерімен кездеседі. Батыс Гаттардың осы ерекше тармағы Шығыс және Батыс Гаттар арасында тірі көпір құрастырады, ал қорық осы көпірдің шамамен ортасында орналасқан. Осылайша, BRT қорығының флорасы мен фаунасы негізінен Батыс Гаттарға тән болады деп күтілуде, сонымен қатар шығыс элементтерінің де маңызды үлесі болуы мүмкін.

Климат және өсімдіктер

Қасиетті аймақ солтүстік-оңтүстікке қарай ~35 км, ал шығыс-батысқа қарай ~15 км-ге созылып жатыр. Оның аумағы 540 км² құрайды, орташа температураның (ең төменгісі 9 °C-тан 16 °C-қа дейін, ең жоғарғысы 20 °C-тан 38 °C-қа дейін) және жылдық жауын-шашын мөлшерінің (негізде 600 мм, төбелерде 3000 мм) айырмашылығы зор. Аймақтың шағын аумағындағы климаттық жағдайлардың кең диапазоны мен биіктіктің өзгеруі оны түрлі-түрлі тіршілік орындарының мозаикасына айналдырды, сондықтан мұнда барлық негізгі орман өсімдік түрлерін – бұталық, жапырақты, су жағалауындағы, мәңгі жасыл, шолалар мен шабындықтарды кездестіруге болады. Орман әртүрлі отбасылардан 800-ге жуық өсімдік түріне мекендейді және Батыс Гатымен тығыз байланысты.

Флора мен фауна

Билигирилер – тропикалық құрғақ кең жапырақты орманмен жабылған шарнокиттік төбелер, Оңтүстік Декан жазығының құрғақ жапырақты орман экорегионының бір бөлігі. Орман төменгі биіктіктегі бұталы ормандардан басталып, шамадан тыс пайдаланудан зақымданған, экорегионға тән биік жапырақты ормандарға, содан кейін 1800 метрден жоғары биіктіктегі шола ормандары мен тау шалғындарына дейін өзгеріп отырады. Орман Батыс Гат және Шығыс Гат арасындағы маңызды жабайы табиғат дәлізін құрайды, Оңтүстік Үндістандағы Азия пілдері мен жолбарыстарының ірі популяцияларын байланыстырады. BR төбелеріндегі ең көп көрінетін сүтқоректілер – жабайы пілдердің топтары. BR төбелері Оңтүстік жарты аралындағы Батыс Гат тауларының шығысындағы осы пахидермдердің көптеп кездесетін жалғыз орман зонасы болып табылады. Бұл орман 1980-жылдардың басында аймақтағы пілдерді зерттеген ғалым Р. Сукумар үшін зерттеу алаңы болды. Жақында жүргізілген (2017) зерттеулер қорықта 62 жолбарыс бар екенін көрсетті. Орман ірі қара малдың – гаурдың көптеп таралған жері. BR төбелері көптеген ірі және ұсақ жануарларды көруге мүмкіндік беретін жақсы орын. Қорықта сүтқоректілердің 26 түрі тіркелген. Басқа сүтқоректілерге самбар, читал, ұялшақ бұлан, олардың мұнда көптеп кездесуі және сирек кездесетін төрт мүйізді антилопа жатады. Хищыларға жолбарыстар, барыстар, жабайы иттілер, кішкентай мысықтар және жалқау аюлар кіреді, ал ағаш сүтқоректілерінің арасында екі примат түрі және үш түрлі сораңғы, соның ішінде алып ұшқыш сораңғы тіркелген. Жақында (2017) жолбарыстардың ДНК-сын талдау нәтижесінде 62 жолбарыс анықталды, бірақ олардың саны одан да көп болуы мүмкін. BR төбелерінде 254 түрлі құс тіркелген. Олардың ішінде ақ қанатты титтің (Parus nuchalis) оңтүстік популяциясы бар, оның бір данасын Р.К. Моррис жинаған және қазір ол Трингтегі Табиғи тарих мұражайында сақтаулы. Жақында жаңадан ашылған түр – бұл Микрохила шолигари микрогилид бақасы, ол осы төбелерде тұратын Солига тайпасының құрметіне аталған.

Қауіптер

Таулардың шетіндегі тас карьерлері, қашқындыққа кеткен қорқынышты қарақшы Вираппан тұрған кездегі қысқа үзілістен кейін, кеңінен таралды. Оның өлімінен кейін тас карьерлері жаңа күшпен, күшті саяси қолдаумен қайта жанданды. Орман шаруашылығы департаменті мен жергілікті ҮЕҰ-лар қорықша ішінде пластик тастауға тыйым салуға белсенді түрде көмектесті. Жылқы қорғаушы Гиридхар Кулкарни жолбарыс қорығында заңсыз демалыс орындарының көбейіп жатқаны туралы NTCA-ға хабарлағаннан кейін, Карнатаканың бас жануарлар қорғаушысы BRT жолбарыс қорығындағы заңсыз демалыс орындары мен шатыр үйлерге қарсы бұйрық шығарды.