Кіріспе

1938 жылғы театрлық қойылым

"Абе Линкольн Иллинойста" – американдық драматург Роберт Э. Шервудтың 1938 жылы жазған пьесасы. Ол негізінен Карл Сандбургтің 1926 жылғы "Абрахам Линкольн: Далалық жылдары" атты өмірбаянына негізделген. Үш актіден тұратын пьеса президент Авраам Линкольннің өмірін бала кезінен бастап, Вашингтонға аттану алдындағы Иллинойстағы соңғы сөйлеген сөзіне дейін қамтиды. Пьесада Мэри Тоддпен болған махаббаты мен Стивен А. Дугласпен болған дебаттары да көрсетіледі, ал кейбір сахналарда Линкольннің өзінің сөздері қолданылады. Шервуд 1939 жылы бұл еңбегі үшін драматургия саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды.

Өндірістер

Пьесаның премьерасы 1938 жылдың 15 қазанында Бродвейдегі Плимут театрында өтті және 472 қойылымнан кейін 1939 жылдың желтоқсанында жабылды. Режиссері – Элмер Райс, Линкольн рөлінде – Реймонд Масси, Мэри Тодд рөлінде – Мюриэл Киркланд, Энн Ратледж рөлінде – Адель Лонгмайр, ал Стивен А. Дуглас рөлінде – Альберт Филлипс ойнады. Кейіннен пьеса Чикагодағы Гранд Опера үйіне көшірілді, онда 8 қаңтардан 30 наурызға дейін 12 апта бойы көрсетілді. Массидің осы пьесадағы рөлі алты жыл бұрын Шервудқа берген уәдесінің орындалуы нәтижесінде туындады – «маған қажет болғанда мен боламын» деген уәде. 1993 жылы Вивиан Бомонт театрында екінші қойылым өтті, онда Линкольн рөлін Сэм Уотерстон ойнады, ал режиссерлік жұмысын Джеральд Гутьеррес жүзеге асырды. Актерлік құрамында Роберт Вестенберг (Ниниан Эдвардс), Марисса Чибас (Энн Ратледж), Дэвид Хаддлстон (Судья Боулинг Грин), Роберт Джой (Джошуа Спид), Лизбет МакКей (Мэри Тодд) және Брайан Редди (Стивен А. Дуглас) болды. Қайта қойылым 1993 жылдың 29 қарашасынан 1994 жылдың 2 қаңтарына дейін жалғасты.

Жалпы түсінік және қысқаша мазмұны

Ойын 1830 жылдары Нью-Салемде және оның төңірегінде, содан кейін 1840 жылдары Спрингфилдте, ал үшінші актіде 1858-1861 жылдар аралығында Спрингфилдте өтеді. Ол негізінен Карл Сэндбургтің 1926 жылғы «Абрахам Линкольн: Далалық жылдары» атты өмірбаянына негізделген, ол Линкольннің президенттікке сайлануына дейінгі өмірін қамтиды. Пьеса Линкольннің амбициясыз далалық адамнан бостандық үшін күрескенге айналу жолын көрсетеді және оның кейінгі өмірі туралы көрермендердің біліміне сүйене отырып, кейіпкерін бейнелейді. Шервуд осы пьесаны Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін АҚШ-тағы оқшауланғандық көзқарасына қарсы жауап ретінде жазды; ол Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысқан, бірақ соғыстан кейінгі әлемнің қалыптасуына көңілі толмады. Оның бас рөлдегі ойнаған актері Реймонд Мэйси айтқандай, «Шервудтың сценарийінде құлдық сөзін диктатура сөзімен ауыстырсаңыз, ол біздің заманымыз үшін маңызы бар, қуатты мәнге ие болады». Диалогтың көп бөлігі Шервудтың туындысы болғанымен, пьесада Линкольннің өзінің кейбір сөздері де қолданылады. Линкольн қасиетті немесе даналықтың көзі ретінде емес, өзін және өзгеріс жасау мүмкіндігін үнемі сұраққа салушы, қарапайым ойлы адам ретінде бейнеленеді. Ол Америка Азамат соғысының қанды оқиғаларын және өз өлімін болжайтын, өлім мен апаттың алдын ала сезінулерімен мазаланады. Энн Ратледж, оның өміріндегі алғашқы махаббаты, Линкольн оны өзіндік емес, бірақ сонымен қатар қол жеткізуге болмайтын, әйелдік қасиеттердің бейнесі ретінде көреді. Ал оның әйелі Мэри, керісінше, оның ақыл-есінен айырылуына әкелетін, күшейе түсетін өткірлікпен суреттеледі. Стивен А. Дуглас, Линкольннің 1858 жылғы саяси қарсыласы, жаман адам ретінде емес, шебер саясаткер ретінде бейнеленеді.

Бірінші акт

Пьесаның алғашқы көрінісінде Нью-Салемнің мектеп мұғалімі Линкольнге грамматиканы үйретіп, оны поэзия мен шешендік өнерді бағалауға ынталандырады. Линкольн өмірінен, іскерліктегі сәтсіздіктерінен, қала халқына деген қорқынышынан және анасының қазасынан әңгімелейді, сондай-ақ Джон Китстің «Өлім туралы» өлеңіне ризашылығын білдіреді. Той 6-шы сахнада өтуге тиіс, бірақ Линкольн ойлана бастайды. Досы оны тойды өткізуге көндіруге тырысады, ал Мэридің құдайы Линкольнге президент болу ниетіне «қатаң бақылау жасауды» кеңес береді. Линкольннің кеңсе қызметкері оның құлдардың азаттығы үшін күресуге жетелейтін әйелге үйленуіне қуанды. Линкольн өзінің мақсаты басқаша екенін түсініп, тойды тоқтатады және Спрингфилдтен кетеді. 1860 жылғы президенттік сайлау 11-ші сахнаның негізгі тақырыбы болып табылады, онда Линкольн мен Мэри сайлау қорытындыларын күтеді. Олар енді ашық түрде дауласады. Ол оған, тіпті жеңіске жетсе де, «Мен үшін бәрі құлдырады. Кеш болды» дейді. Линкольн жеңіске жетеді, бірақ «сыбайлас жемқорлық тарихындағы ең ұятты науқан» болғанына өкінеді. Ол үйден күзетпен бірге шығып бара жатқанда, жауапкершіліктің салмағын сезінеді. Барлығы алты теледидарлық бейімделу болды: 1945, 1950, 1951, 1957, 1963 және 1964 жылдар. Масси 1950 және 1951 жылғы бейімделулерде сахнадағы рөлін қайталады. 1964 жылғы Hallmark Hall of Fame сериясында Джейсон Робардс басты рөлде, ал Кейт Рид Мэри Тодд рөлінде ойнады. 1946 жылы Австралия радиосы үшін Питэр Финч Линкольн рөлінде ойнаған пьесаның бейімделуі жасалды.