1816 жылғы жазсыз жыл және жаһандық суыну

Кіріспе

1816 жылғы вулкандық қысқы климаттық құбылыс

1816 жыл «Жазы жоқ жыл» деп аталады, себебі климаттың күрт өзгеруінен әлемдік орташа температура төмендеді. Еуропадағы жазғы температура 1766 және 2000 жылдар аралығындағы ең суық кезең болды, нәтижесінде Солтүстік жарты шарда егіншілік өнімнің қысқаруы мен азық-түлік тапшылығы туды. Дәлелдер бұл аномалияның негізінен 1815 жылдың сәуір айында Голландиялық Шығыс Индияда (қазіргі Индонезия) Тамбора тауының болған зор жарылысынан туындаған вулкандық қысқы құбылыс екенін көрсетеді. Бұл жарылыс кем дегенде 1300 жыл ішіндегі ең ірі жарылыс болды (536 жылғы вулкандық қыстың себебі болған деп саналатын жарылыстан кейін); оның климатқа тигізген әсері 1814 жылы Филиппиндегі Майон тауының жарылысынан күшейген болуы мүмкін.

Африка

Сахель аймағындағы жағдайларға тікелей дәлелдер табылмады, бірақ төңіректегі аймақтардағы жағдайлар қалыптыдан артық жауын-шашынға нұсқау береді. Сахельдің оңтүстігіндегі Батыс Африканың жағалау аймақтарында жауын-шашын мөлшері қалыптыдан төмен болды. Оңтүстік жартышардың қысында Оңтүстік Африка жағалауында күшті дауылдар болды. 1816 жылғы 29-30 шілдеде Кейптаун маңында зор дауыл болды, солтүстіктен күшті жел соғып, ақ жауын (град) жауды, кемелерге ауыр зақым келді.

Азия

Қытайда муссондық маусым бұзылып, Янцзы аңғарында аса ауыр су тасқыны болды. Шуанчэн бекінісі егістіктердің мұздан зардап шегуі және соның салдарынан әскерге шақырылғандардың қашуы туралы хабарлады. Цзянси және Аньхой провинцияларының әртүрлі аймақтарында жазғы қар немесе аралас жауын-шашын жауғаны тіркелді. Тайваньда Синьчжу мен Мяолиде қар, Чанхуада аяз болды. Юньнаньде болған кең ауқымды аштық үстемдік еткен Цин әулетінің бағын өзгертуге көмектесті. Үндістанда жазғы муссонның кешігуі салдарынан кеш жауған, құйындай жаңбыр Бенгалиядағы Ганг өзені маңынан Мәскеуге дейін холераның таралуын күшейтті. Бенгалияда қысқы муссон кезінде суық пен қар жауғаны хабарланды.

Еуропа

1810 жылдары бірнеше жанартаудың атқандығының нәтижесінде бірнеше жыл бойы егін өнімі нашар болды; 1815 жылы Тамбора жанартауы атқаннан кейін жағдай ушықты. Наполеон соғыстарынан әлі толық қалпына келмеген Еуропа кең ауқымды азық-түлік тапшылығына ұшырады, бұл ғасырдың ең ауыр ашаршылығына әкеп соқты. Суық температура мен мол жаңбыр Ұлыбритания мен Ирландияда егін жинауға кедері келтірді. Ирландияның солтүстік және оңтүстік-батыс аймақтарында аштық кеңінен тарады, себебі бидай, сұлы және картоп егіні сәтсіз аяқталды. Азық-түлік бағасы Еуропа бойынша күрт өсті. Проблеманың себебі белгісіз болғандықтан, аштықтан зардап шеккен халық астық сауда орындары мен нан пісіретін орындарының алдында наразылық білдірді. Еуропаның көптеген қалаларында азық-түлік үшін дүрбелеңдер болды. Аштық шағында дүрбелеңдер жиі болатын, бірақ 1816 және 1817 жылдардағы азық-түлік көтерілістері француз революциясынан бері континенттегі ең зорлықты кезең болды. Оқиғаның салдарынан Еуропаның ірі өзендерінің көптеп тасығандығы және тамызда қыраудың түсуі де осыған байланысты делінеді. Венгрияда жанартау күлінен қоңыр қар жауды, ал Солтүстік Италияда жыл бойы қызыл қар жауды.

Солтүстік Америка

1816 жылдың көктемі мен жазында АҚШ-тың шығыс бөлігінде тұрақты "құрғақ тұман" байқалды. Бұл тұман қызыл түске боялып, күн сәулесін әлсіретіп, күн дақтарын қалың көзбен көруге мүмкіндік берді. Клайв Оппенгеймер "стратосфералық сульфатты аэрозоль пәрдесі" деп сипаттаған бұл "тұманды" жел де, жаңбыр да таратып жібермеді. Ұзақ қысқа дағдыланған адамдар үшін ауа райының өзі қиындық тудырмады. Қиындықтар егінге тигізген әсерінен, соның салдарынан азық-түлік пен отынның жетіспеушілігінен туды. Бұл қиындықтар биік жерлерде ең күшті сезілді, себебі тіпті жақсы жылдары да ондағы егін шаруашылығы қиын болатын. 1816 жылдың мамыр айында Массачусетс, Нью-Гэмпшир, Вермонт және Нью-Йорк штатының жоталарындағы егіннің көп бөлігі аязға шалдығып қалды. 6 маусымда Нью-Йорк штатының Олбани және Мэн штатының Деннисвилл қалаларында қар жауды. Нью-Джерси штатының Кейп-Мэй қаласында маусымның соңында бес түн қатарынан аяз болды, бұл егінге зор зиян келтірді. Жаңа Англияда жеміс-жидек пен көкөніс өсірілсе де, жүгері нашар пісіп, оның тек төрттен бір бөлігі ғана тамаққа жарамды болды, ал қалғаны көмескіленіп, тіпті малға да беруге жарамсыз болды. Нью-Либанға жақын жердегі Шейкерлердің қауымында Николас Беннет 1816 жылдың мамырында "барлығы мұздай қатып қалды" және төбелер "қыс сияқты шөлге айналды" деп жазды. Мамыр айында температура күнделікті нөлден төмен түсті. Жер 9 маусымда қатып қалды, ал 12 маусымда Шейкерлер суықтан зардап шеккен егінді қайта отырғызуға мәжбүр болды. 7 шілдеде ауа қатты суығандықтан, егіндер өсуін тоқтатты. 23 тамызда Беркширлерде, Жаңа Англияның көп бөлігінде және Нью-Йорк штатының солтүстігінде қайтадан аяз болды. Массачусетс тарихшысы Уильям Г. Аткинс осы апатты былай деп қорытындылады: Әр айда қатты аяз болды; 7 және 8 маусымда қар жауды, және ауа соншалықты суық болды, егіндер кесілді, тіпті тамырлары да қатып қалды. Нанның бағасы өсті, ал кедейлер азық-түлікпен қамтамасыз етілмеді. Батыстың астық қоймалары теміржол байланысы арқылы бізге әлі ашылмағанын естен шығармау керек, сондықтан адамдар өздерінің ресурстарына немесе жақын жердегі басқаларға сүйенуге мәжбүр болды. Шілде мен тамыз айларында көлдер мен өзендердегі мұз Пенсильванияның солтүстік-батысына дейін байқалды. 20 және 21 тамызда Вирджинияда аяз болғаны туралы хабарланды. Температураның жылдам, күрт өзгеруі жиі кездесетін, кейде температура бірнеше сағаттың ішінде жазғы қалыпты немесе одан да жоғары температурадан мұзға дейін төмендеп кетті. Томас Джефферсон бұл кезде саясаттан зейнетке шығып, Монтиселлодағы меншігіне қоныстанған болатын, ол оны одан әрі қарызға батырып жіберген егін сәтсіздігін бастан кешірді. 13 қыркүйекте Вирджиниядағы газет жүгері өнімінің жартысынан екі үшін бір бөлігіне дейін кеміп қалуы мүмкін екенін және "суық пен құрғақшылық үміттің гүлдерін қырып тастағанын" жазды. Вирджиния штатының Норфолк қаласындағы газетте былай деп жазылған: "Қазір шілде айының ортасы, бірақ әлі де жаз деп аталатын уақыт болған жоқ. Шығыс желдері үш айға жуық уақыт бойы басым болды, ал күн сол уақыт ішінде көбінесе қараңғы болды және аспан бұлттармен жабылған. Ауа ылғалды және ыңғайсыз болды, және көбінесе от жағасы қолайлы болатын суық болды. Аймақтық фермерлер кейбір дақылдарды пісіп-жетілуге жеткізді, бірақ жүгері мен басқа астықтардың бағасы күрт өсті. Мысалы, 1815 жылы сұлының бағасы бір бушельге 12 цент болса, 1816 жылы 92 центке дейін өсті. Егіннің нашарлауына көлік инфрақұрылымының жеткіліксіздігі себеп болды. Жолдар мен кеме жүретін ішкі су жолдары аз болғандықтан және теміржол болмағандықтан, елдің көп бөлігінде азық-түлікті импорттау өте қымбат болды. Мэрилендте сәуір мен мамыр айларында атмосферадағы жанартау күлінен қоңыр, көкшіл және сары түсті қар жауды, бұл күн мен айдың жарығында да қараңғы, мұңды көріністерді бейнеледі. Каспар Дэвид Фридрихтің "Теңіз жағасындағы монах" (шамамен 1808–1810) және "Теңіз жағасындағы екі адам" (1817) суреттері көңіл-күйдің өзгеруін көрсетеді. "Жазсыз жылдың" егін сәтсіздігі АҚШ-тың орта батысындағы қоныстануға әсер еткен болуы мүмкін, өйткені мыңдаған адамдар Нью-Англиядан Нью-Йорк пен Солтүстік-Батыс аумағына жақсы климат, топырақ және өсіру жағдайларын іздеп кетті. Индиана 1816 жылдың желтоқсанында штат...

In the spring and summer of 1816, a persistent "dry fog" was observed in parts of the eastern United States. The fog reddened and dimmed sunlight such that sunspots were visible to the naked eye. Neither wind nor rainfall dispersed the "fog", retrospectively characterized by Clive Oppenheimer as a "stratospheric sulfate aerosol veil". The weather was not in itself a hardship for those accustomed to long winters. Hardship came from the weather's effect on crops and thus on the supply of food and firewood. The consequences were felt most strongly at higher elevations, where farming was already difficult even in good years. In May 1816, frost killed off most crops in the higher elevations of Massachusetts, New Hampshire, Vermont, and upstate New York. On June 6, snow fell in Albany, New York, and Dennysville, Maine. In Cape May, New Jersey, frost was reported five nights in a row in late June, causing extensive crop damage. Though fruit and vegetable crops survived in New England, corn was reported to have ripened so poorly that no more than a quarter of it was usable for food, and much of it was moldy and not even fit for animal feed. At the Church Family of Shakers near New Lebanon, New York, Nicholas Bennet wrote in May 1816 that "all was froze" and the hills were "barren like winter". Temperatures fell below freezing almost every day in May. The ground froze on June 9; on June 12, the Shakers had to replant crops destroyed by the cold. On July 7, it was so cold that all of their crops had stopped growing. The Berkshires saw frost again on August 23, as did much of New England and upstate New York. Massachusetts historian William G. Atkins summed up the disaster:

Severe frosts occurred every month; June 7th and 8th snow fell, and it was so cold that crops were cut down, even freezing the roots In the early Autumn when corn was in the milk [the endosperm inside the kernel was still liquid] it was so thoroughly frozen that it never ripened and was scarcely worth harvesting. Breadstuffs were scarce and prices high and the poorer class of people were often in straits for want of food. It must be remembered that the granaries of the great west had not then been opened to us by railroad communication, and people were obliged to rely upon their own resources or upon others in their immediate locality. In July and August, lake and river ice was observed as far south as northwestern Pennsylvania. Frost was reported in Virginia on August 20 and 21. Rapid, dramatic temperature swings were common, with temperatures sometimes reverting from normal or above normal summer temperatures as high as to near freezing within hours. Thomas Jefferson, by then retired from politics to his estate at Monticello, sustained crop failures that sent him further into debt. On September 13, a Virginia newspaper reported that corn crops would be one half to two thirds short and lamented that "the cold as well as the drought has nipt the buds of hope". A Norfolk, Virginia, newspaper reported:

It is now the middle of July, and we have not yet had what could properly be called summer. Easterly winds have prevailed for nearly three months past the sun during that time has generally been obscured and the sky overcast with clouds; the air has been damp and uncomfortable, and frequently so chilling as to render the fireside a desirable retreat. Regional farmers succeeded in bringing some crops to maturity, but corn and other grain prices rose dramatically. The price of oats, for example, rose from 12¢ per bushel in 1815 to 92¢ per bushel in 1816. Crop failures were aggravated by inadequate transportation infrastructure; with few roads or navigable inland waterways and no railroads, it was prohibitively expensive to import food in most of the country. Maryland experienced brown, bluish, and yellow snowfall in April and May, colored by volcanic ash in the atmosphere. and depict moodier, darker scenes, even in the light of both the sun and the moon. Caspar David Friedrich's The Monk by the Sea (ca. 1808–1810) and Two Men by the Sea (1817) indicate this shift of mood. The crop failures of the "Year without a Summer" may have shaped the settlement of the Midwestern United States, as many thousands of people left New England for western New York and the Northwest Territory in search of a more hospitable climate, richer soil, and better growing conditions. Indiana became a state in December 1816, and Illinois did two years later. British historian Lawrence Goldman has suggested that migration into the burned over district of upstate New York was responsible for centering the abolitionist movement in that region. According to historian L. D. Stillwell, Vermont alone experienced a decrease in population of between 10,000 and 15,000 in 1816 and 1817, erasing seven previous years of population growth. This move precipitated the series of events that culminated in Smith founding the Church of Jesus Christ of Latter day Saints. – a precursor to Dracula. These days inside Villa Diodati, remembered fondly by Mary Shelley, After listening intently to one of these conversations, she awoke with the image of Victor Frankenstein kneeling over his monstrous creation, and thus was inspired to write Frankenstein. Justus von Liebig, a chemist who had experienced the famine as a child in Darmstadt, later studied plant nutrition and introduced mineral fertilizers.