Омали Ешителя: Американдық саяси белсенді және жазушы

Омали Ешителя – американдық саяси белсенді, Африка халықтарының социалистік партиясының төрағасы. АҚШ-тағы афроамерикандықтарға өтемақы талабын көтерген.

9 мин оқу

100%

Дереккөз: Omali Yeshitela — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Американдық саяси белсенді (1941 жылы туған)

Омали Ешитела (9 қазан 1941 жылы Джозеф Уоллер ретінде туған) – американдық саяси белсенді және жазушы. Ол 1972 жылы құрылған және Ухуру қозғалысын басқаратын Африка халықтарының социалистік партиясының негізін қалаушысы және қазіргі төрағасы. АҚШ үкіметі Ресей үкіметінің заңсыз адамы деп айыптаған Ешитела, АҚШ және бүкіл әлемде африкалықтарға өтемақы төлеу туралы талапты танымал етуге үлкен үлес қосты, сондай-ақ 1982 жылы Нью-Йорктегі Бруклинде өткен АҚШ-тағы қара нәсілділерге өтемақы төлеу жөніндегі бірінші халықаралық трибуналда халық адвокаты қызметін атқарды.

Бастапқы өмірі

Омали Ешитела 1941 жылдың 9 қазанында Флорида штатының Санкт-Петербург қаласында Джозеф Уоллер кіші ретінде дүниеге келген. Ешитела бұрын Газ зауыты ауданы деп аталған, Санкт-Петербургтің оңтүстік жағындағы африкалық қауымда өсті. Газ зауыты ауданы қазір жоқ, себебі ол «Тампа Бей Рэйс» командасының үйі – «Tropicana Field» стадионының құрылысы үшін бұзылды. Ешитела жас кезінде Джордан бастауыш мектебінде, Он алтыншы көшедегі жасөсперімдер мектебінде және Гиббс орта мектебінде оқыды. Тарихшы Донна Мурч «Қара күштің ұрпағы» деп атаған, 1955 жылы Эммет Тилдің линчтенуі мен 1965 жылы Малкольм Х-тің қазасы аралығында есейген қара жұмысшы табының белсенділеріне Ешитела жатады. Ешитела Тилден екі айға ғана кіші және 1955 жылдың 28 тамызында Миссисипи штатының Дрю қаласында 14 жастағы Тилл линчтенген кезде 13 жаста болған. Ешитела Тилдің линчтенуінің өзінің және АҚШ-тағы қара нәсілділердің дүниетанымына қатты әсер еткенін айтқан.

АҚШ әскеріндегі жылдары

1950 жылдардың аяғында заманауи азаматтық құқық қозғалысы мен Африка елдерінің отаршылдықтан азат болу күресі қарқынды жүріп жатты. Қара қоғамның барлық салалары осы мәселелерді талқылап жатты. Ешитела Гиббс орта мектебіндегі үздік оқушылардың бірі болды. 1959 жылы, Гиббс орта мектебінің соңғы сыныбында оқып жүргенде, сыныпта "африкалықтардың дамуы" тақырыбында пікір алмасу өтті. Осы пікір алмасу барысында бір мұғалім, қара нәсілді адамдар ақ нәсілділерге өздерін "дәлелдеуі" керек екенін айтты, әйтпесе бостандыққа ие бола алмайды. Сөйтіп, Ешитела мектепті тастап, АҚШ армиясына қосылуға шешім қабылдады. Армияда Ешитела империализм мен отаршылдықты, АҚШ-тағы африкалық адам ретіндегі өзіне қаратылған қатынаспен байланыстыра алды. Оңтүстік Флоридаға әскери колоннамен бара жатқанда, Кубалық зымырандық дағдарыс кезінде, ақ түсті мекеме иесіне Ешителаның қара терілі болғандықтан қызмет көрсетуден бас тартуға рұқсат берілді. Форт-Беннинг, Джорджияда Ешителаға бір әйелдің қолын ұстауға тырысқан деген айып тағылды, себебі ол оған ақшасын қолына тастаудан бас тартты (бұл ақ нәсілді адамдардың қара нәсілді адамдардың терісіне тигізбеу үшін қолданатын әдеттік тәжірибе еді). АҚШ-тың отаршылдық саясатына наразылық білдіре отырып, Ешитела АҚШ президенті Джон Кеннедиге 12 беттік хат жазып, "Джордж Уоллес сияқты адамдарды және африкалықтарды қанау дәстүрін қорғаған" армияда қызмет ете алмайтынын мәлімдеді. Ешитела өзінің "наразылыққа шыққанын" және іс жүзінде армиядан кеткенін айтады. Ешитела АҚШ-та және АҚШ армиясында африкалықтардың жағдайына қарсы үгіт насихаты жүргізе бастады. Армия Ешителаны психиатрға жіберді. Психиатр оның ешқандай психикалық бұзылысы жоқ екенін айтты, "Сіз жай ғана Гарвейшілсіз" деді, бұл Маркус Гарвей мен оның 20 ғасырдың басындағы африкалықтардың өзін-өзі анықтау қозғалысына сілтеме еді. Содан кейін армия Ешителаға әскери сот отырысын ұйымдастыруға тырысты. Ешитела әскери сотта өзін-өзі қорғап, жеңіске жетті. Бірнеше күннен кейін ол армиядан құрметті түрде босатылды. Орталық Флоридаға оралғаннан кейін Ешитела Азаматтық құқық қозғалысының белсенді мүшесі және жаңадан пайда болған Қара күш қозғалысының жетекшісіне айналды.

In the late 1950s, the Modern Civil Rights Movement and African decolonization struggles were advancing. All sectors of black society discussed these topics. Yeshitela was a standout student at Gibbs High School. In 1959, during his senior year at Gibbs High School, a class discussion was held on "the advancement of African people." In this discussion, a teacher declared that black people would have to "prove" themselves to white people if they wanted to be free. That is when Yeshitela decided to leave school and join the United States Army. In the army, Yeshitela was able to connect imperialism and colonialism to his treatment as an African person in the United States. While in a military convoy to South Florida, during the Cuban Missile Crisis, a white restaurant owner was allowed to deny Yeshitela service because Yeshitela was black. In Fort Benning, Georgia, Yeshitela was accused of attempting to hold the hand of a white woman at a snack bar because he refused to drop money in her hand (a common practice that prevented white people from having to touch the skin of black people). In protest of the colonial policy of the United States, Yeshitela wrote a 12 page letter to US President John F. Kennedy declaring his inability to serve in an army "that protected the likes of George Wallace and a tradition of oppression of African people." Yeshitela notes that he "went on strike" and basically quit the army. Yeshitela began a leafleting campaign that opposed the conditions of African people in the US and in the US military. The army sent Yeshitela to a psychiatrist. The psychiatrist declared that nothing was wrong with him, "You're just a Garveyite" which was a reference to Marcus Garvey and his early 20th century movement for African self determination. The army subsequently attempted to court martial Yeshitela. Yeshitela defended himself in the court martial and won. He received an honorable discharge from the army days later. Yeshitela became an active member in the Civil Rights Movement and budding Black Power Movement upon his return to Central Florida.

Азаматтық құқық қозғалысына және Қара билік қозғалысына кіру

1963 жылы АҚШ армиясынан босатылғаннан кейін Ешитела Флорида штатының Санкт-Петербург қаласына қайтып келді. Ол кілем сату және орнату қоймасында жұмысшы, "көшірме бала", "Санкт-Петербург Таймс" газетінде корректор және баспагер шәкірті сияқты түрлі салаларда еңбек етті. Ешитела сонымен қатар Гиббс колледжінде оқыды. Ешитела Флорида штатының Санкт-Петербург қаласында Джим Кроу саясатына қарсы ұйымдасқан басқа колледж студенттерімен байланыс жасады. Ешитела түрлі қозғалыстар мен ұйымдарды зерттеді. Ол Ұлттық түсті адамдар қауымдастығының (NAACP) ұйымдастырған жиналыстарына қатысып, кейбір шараларына атсалысты, бірақ олардың тактикасы мен мақсаттарымен келіспеді. Малкольм Х-ке деген құрметінің арқасында Ешитела Ислам ұлтын зерттеді, бірақ оларға қосылуды жөн көрмеді. Ешитела Нәсілдік теңдік конгресімен (CORE) байланыс орнатты. Ол Солтүстік Флоридадағы африкалық қауымдастықтарда сайлаушыларды тіркеу және білім беру жобасын ұйымдастырды. CORE-дегі жұмысынан кейін Ешитела Студенттік зорлықсыз үйлестіру комитетіне қосылды.

Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитеті

Ешителла 1950-1960 жылдары Студенттік зорлық-зомбылықсыз үйлестіру комитетінің мүшесі ретінде жастығынан Азаматтық құқық қозғалысына қатысты. SNCC маңызды ұйым болды. 1960 жылы құрылған SNCC Оңтүстік Христиандық Көшбасшылық Конференциясының (SCLC) саясатынан өзгеше бағыт ұстанды. SNCC 1960 жылы құрылды. 1960 жылдан бері SNCC Оңтүстіктегі халықтың қатарында ұйымдастыру жұмысына белсенділік танытты. SNCC халықаралық қарым-қатынастарды дамытуға кірісті. SNCC ұйымдастырушылары Гвинеяның Ахмет Секу Туре және басқа да Африка елдерінің тәуелсіздік көшбасшыларымен кездесті. SNCC Малкольм Х-пен жақын байланыс орнатты. Ешителла 1966 жылы SNCC-ге қосылды. Осы жылы Стокли Кармайкл (кейін Кваме Туре ретінде танылды) SNCC төрағасы болып сайланды. Ешитела Кармайклдың "Қара күш" ұранын айтқанда әлемнің назарын өзіне аударғанын атап өтті. SNCC Алабама штатындағы Лоундес округінің бостандық ұйымын да ұйымдастырды. 1966 жылы Омали Ешитела алғашқы мүшелік негіздегі SNCC бөлімін құрды. SNCC бастапқыда штаттық қызметкерлерге және еріктілерге негізделген ұйым болып жұмыс істеді. Мүшелік негіздегі құрылым Флорида штатының Санкт-Петербург қаласындағы SNCC бөліміне Калифорния штатының Окленд қаласында бір уақытта құрылған Өзін-өзі қорғау үшін қара пантералар партиясы сияқты мінез берді. SNCC Флорида штатының Санкт-Петербург қаласындағы Африка қауымдастығын қорғау үшін ұйымдастырды (олар басқа да жерлерде де осылай істеді). Омали Ешитела олардың назар аударған мәселелерінің бірі – Санкт-Петербург қаласының орталығын "әдемілеу" үшін қала әкімдігі таңдаған 50 миллион долларлық федералдық грант екенін айтты. Ешитела мен SNCC бұл қаражатты Санкт-Петербургтегі қара қауым үшін жұмыс орындарын ашуға, экономикалық дамуға және басқа да жақсартулар жасауға пайдаланудың тиімдірек боларын сендірді. Ешителаның сөзіне göre, экономикалық даму үшін болған күрес – Санкт-Петербург қалалық әкімшілігінде ілінген Джордж Сноу Хиллдің нәсілшіл суретін Ешителаның әйгілі түрде бұзуының негізгі себебі болды.

Қалалық әкімдіктің қабырға кескіндемесін бұзу

Ешителла отаршылдық пен расизмді ажырату арқылы радикалды ой-пікірлерге араласты. Ешитела, расизм – капиталистік империализмнің идеологиялық негізі дейді. Ешителаның сөзіне қарағанда, расизмнің буржуазиялық идеологиясы ақтардың басым көпшілігін және тіпті кейбір африкалықтарды империалистік күн тәртібін қолдауға біріктіреді. Бұл қабырға суретіне қатысты оқиғаға түсінік береді. 1966 жылдың 29 желтоқсанында Санкт-Петербургтегі SNCC түскі уақытта Санкт-Петербург қалалық әкімшілігі алдында демонстрация мен баспасөз конференциясын ұйымдастырды. Демонстрацияның мақсаты – қабырға суреті мәселесін пайдаланып, SNCC-нің ұмтылысын қолдайтын өзгерістерге қоғамдық пікірді бағытту болды. Бұл арсыз қабырға суреті Джим Кроу кезеңінде американдық БАҚ-та кең таралған «минстрель» мәдениетін бейнеледі. Джордж Сноу Хиллдің «Грильге пікникке» суреті 1945 жылдан бері Санкт-Петербург қалалық әкімшілігінде ілініп тұрған екі суреттің бірі болды. «Грильге пікникке» суретінде қаралаған музыканттардың шамадан тыс бейнеленген ерекшеліктері және аузының айналасына жағылған ақ бояумен бейнеленгені көрсетілген, олар ақ пляжға демалысқа келгендерге ойын-сауық көрсетуде. Оның серігі «Пирсте балық аулау» суретінде ақ отбасылардың қалыпты сырт көрінісімен бейнеленген, олар балық аулаудың демалыс күнін ләззаттап өткізуде. Санкт-Петербург Таймстің бұрынғы тілшісі Билл ДеЯнг, бұл қабырға суреттері Санкт-Петербургтегі «күнделікті өмірді» бейнелеу үшін ұсынылғанын атап өтті. Санкт-Петербургтегі африкалық қауым қабырға суретіне орнатылғаннан бері жиырма жылдан бері қарсы болды. Санкт-Петербургтегі африкалық қауым үшін «Бұл қабырға суреті қара нәсілділердің осы қаладағы орынсыз жағдайы мен мәртебесін ащы көрсетеді, мұнда африкалықтар ақ туристік индустрия мен зейнеткер ақтарға қанаушылық қызметкерлер ретінде жұмыс істеуге мәжбүр болды».

Ешителла мен SNCC белсенділері қабырға суретін қиратуға ниеттенбеді. Оқиғаға себеп – 1966 жылдың 29 желтоқсанында Санкт-Петербург қалалық әкімшілігінде өткен демонстрацияда сөйлеген қарт африкалық әйелге ақ журналистер мен полицейлердің күлгені болды. Үйінің жанынан өткен шеруге қарт әйел қосылды. Ол Флорида штатының Санкт-Петербург қаласында африкалық жұмысшы табының төтеп беруге мәжбүр болған қанаушылық сақтандыру туралы айтты. Ешитела, қарт әйелдің «бұзық ағылшынша сөйлегенін», «қос теріс және бөлінген инфинитивтерді қолданғанын» және бұқаралық ақпарат құралдары мен полиция қызметкерлерінің оны күлкілі деп тапқанын, оны ойын-сауық ретінде қарағанын жазды. Ешитела дереу қалалық әкімдікке кіріп, 7x10 фут көлемдес қабырға суретін жыртып тастады. Ешитела қабырға суретіне қатысты оқиға үшін бес жылға бас бостандығынан айырылды. Түрмеде тұрып, Омали Ешитела «Жауынгерлік ұйымдар хунтасын» (JOMO) құрды.

Африка халықтық социалистік партиясының құрылуы

Ешитела 1972 жылы мамыр айында Флорида штатындағы үш ұйымның бірігуі арқылы Африка халықтық социалистік партиясын құрды: Флорида штатының Санкт-Петербург қаласында орналасқан, Ешитела басқарған, Флорида штатының Форт-Майерс қаласында орналасқан, Лоуренс Манн басқарған «Қара құқықтары үшін күресушілер» және Флорида штатының Гейнсвилл қаласында орналасқан, Катура Кэри басқарған «Қара зерттеу тобы». Сол жылы APSP, JOMO газетін – «Жанар найза» – АҚШ-тағы ең ұзақ уақыт шығып тұрған «Қара күш» газетін өзінің ресми басылымы ретінде қабылдады. Ешитела APSP-ның миссиясы «1960-шы жылдардағы Қара революцияны аяқтау» екенін айтты, бұл АҚШ үкіметінің 1960-шы жылдардағы «Қара күш» қозғалысына қарсы жүргізген қарсы көтеріліс соғысынан туындаған жеңіліс кезеңін сипаттады. ФБР-дің COINTELPRO сияқты қарсы барлау бағдарламалары арқылы АҚШ үкіметінің 1960-шы жылдардағы Қара революциясына қарсы күресі Малкольм Х, Мартин Лютер Кинг, Бобби Хаттон және Фред Хэмптон сияқты көшбасшыларды өлтіруді және олардың ұйымдарын жоюды қамтыды. Ешитела да бірнеше рет тұтқындалып, түрмеге қамалды. APSP өзінің Конституциясын 1981 жылы Калифорния штатының Окленд қаласында өткен бірінші съезінде қабылдады.

1982 жылы Дүниежүзілік сот

Африка халықтық социалистік партиясының Жұмыс платформасы 1979 жылдың 23 қыркүйегінде қабылданды. Платформадағы 14 тармақтың ішінде АХСП өтемақы талабын көтерді. АХСП және Африка интернационалистері үшін өтемақы – революциялық талап ретінде қарастырылды. АХСП-нің өтемақы жөніндегі ұстанымы Жұмыс платформасының 11-тармағында қамтылған. Жұмыс платформасы қайта қаралып, 1981 жылғы қарашада Калифорния штатының Окленд қаласында өткен Африка халықтарының социалистік партиясының бірінші съезінде тағы да қабылданды. Съезстен кейін жүргізілген жұмыстардың ішінде өтемақы науқаны да болды. Омали Ешитела Африка халықтарының социалистік партиясының мақсаты туралы былай деп жазды: "[Өтемақы] сөзін әр үйге жеткізу – біздің мақсатымыз. Біздің партиямыздың араласуына дейін өтемақы мәселесі негізінен АҚШ соттарында немесе штаттық немесе федералдық үкіметтен заңдық мойындыру алуға бағытталған күш-жігерді қамтыды. Нағыз жаппай қатысу болған жоқ. Өтемақының маңызды саяси мәселе болуы үшін оны халыққа жеткізу қажет екенін біз түсіндік." Төраға Омали Ешитела және АХСП 1982 жылдың 13 және 14 қарашасында Бруклинде, Нью-Йоркте АҚШ-тағы африкалықтарға өтемақы төлеу жөніндегі бірінші Дүниежүзілік трибуналды ұйымдастырды. Трибунал АҚШ-ты африкалықтардың еңбек күшін ұрлауда кінәлі деп тапты. Кейбір түсініктерден өзгеше, АХСП және Дүниежүзілік трибунал талдауын отарлық құлдықпен шектемеді, оны қазіргі заманға дейін жеткізді. Трибунал АҚШ-тағы африкалықтарға 4,1 триллион доллар қарыз екенін анықтады. Дүниежүзілік трибуналдың отырыстары "Репарациялар қазір!" кітабында жарияланды: АҚШ-тағы қара нәсілділерге өтемақы төлеу жөніндегі халықаралық трибуналдың қысқартылған есебі.

Кейінгі қызметі

Өзінің туған Санкт-Петербург қаласындағы азаматтық белсенділігінде Ешитела саяси және экономикалық даму Африка құрлығындағы халықтардың қанауын аяқтайтынын баса айтты. 1981 жылы Калифорния штатының Окленд қаласына көшіп, онда тұрып, жұмыс істеді. Ешитела Санкт-Петербург қаласының әкімі Дэвид Фишердің «Challenge 2001» басқару комитетіне және Санкт-Петербург тұрғын үй басқармасының «Hope VI» кеңес комитетіне мүше болды – бұл екі жобаның мақсаты Оңтүстік Санкт-Петербургке жұмыс орындары мен инвестиция тарту еді. Ол сондай-ақ, аймақтағы бірнеше қара шіркеулер мен азаматтық құқықтар ұйымдарынан құралған Африкалық американдықтар көшбасшылығының коалициясының саяси әрекеттер комитетін басқарды және WMNF радиостанциясының директорлар кеңесінде қызмет етті. 2001 жылдың ақпанында Ешитела сегіз кандидатпен бірге қала әкімі лауазымына түсті. Ол екінші турға өте алмаса да, қаланың барлық афроамерикандық және аралас сайлау округтерінде, бір округті қоспағанда, жеңіске жетті. 2019 жылы Ешитела «Бұл үй Африка одағын одан да жақын қабылдайды» тақырыбында Оксфорд одағында өткен Африка пікірталасына қатысты.