Кіріспе

Құстардың бір түрі – тропикалық патша құс (Tyrannus melancholicus) – ірі тиран-ұшқыш. Бұл құс АҚШ-тың оңтүстік Аризонасы мен Техас штатының төменгі Рио-Гранде аңғарысынан бастап Орталық Америка, Оңтүстік Америка арқылы Аргентинаның орталық бөлігіне және Перудің шығысына дейін, сондай-ақ Тринидад және Тобаго аралдарында көбейеді. Көбею маусымынан кейін, ең солтүстік және оңтүстік ареалдардағы құстар жылырақ жерлерге қоныс аударады.

Сипаттама

Ересекті тропикалық патшақұс ұзын, салмағы шамалы және қанаттарының ені 38–41 см аралығында болады. Басы ашық сұр, қараңғы көз маскасы, қызғылт сары таж жолағы және ірі сұр мүсігі бар. Арқасы сұрғылт жасыл, ал қанаттары мен шанышқылы құйрығы қоңыр. Жұмбағы ашық сұр, кеудесі зәйтүн түсті, ал қалған астыңғы жағы сары. Екі жыныс та бірдей, бірақ жас құстардың қанат жапқыштарында ақшыл сары жиектері болады.

Өсіру

Тропиктік патшақұстар моногамды болып көрінеді. Түрдің таралу аймағының көп бөлігінде олар тұрақты мекендейді және жыл бойы жұп болып бірге қалады. Олардың дауысы – жоғары перделі, жылдам тілсіздік, «три-и-и-и-и-и», ал еркегі таңертең оны күрделірек нұсқада орындайды. Олардың көбею ортасы – ағаштар мен бұталар бар жартылай ашық кеңістіктер, соның ішінде бақшалар мен жол жиектері. Тропиктік патшақұстар айналасын қарау үшін биік ағаштағы ашық тұғырдан ұзақ уақытқа ұшып, шыбықтарды аулауды ұнатады (аэробатикалық аулау), кейде өсімдіктерден тамақ іздеу үшін тоқталып тұрады (тамақ жинау). Олардың жемірілетін жәндіктеріне мыналар кіреді: қоңыздар, аралар, егеуқұйрықтар, құмырсқалар, көбелектер, мольдар, шұбарлар және шоқырлар. Олар сондай-ақ таманкеиро (Alchornea glandulosa), жалпы гуава (Psidium guajava), Annonaceae, Cymbopetalum mayanum және гумбо лимбо (Bursera simaruba) сияқты әртүрлі түрлердің кейбір жидектері мен жемістерін жейді; тіпті бұзылған ортада да оларды іздейді. Олар көбінесе ағаштардың жоғарғы қабаттарында болатындықтан, төменгі жағындағы аралас түрлердің топтарын ұстап, көп пайда таппайды. Апломадолық сұңқарлар ересек тропиктік патшақұстарды аулайтыны белгілі, ал жұмыртқалары мен жас құстарға құйрықты желкендер мен каштанатты жамбаслы тукандар шабуыл жасайды. Еркек және аналық құстар ұя салуға жарамды жерді таңдамас бұрын, бірге тексеріп бағалайды, әдетте ағаштағы биік шанышқыда (бірнеше метрге дейін), бірақ кейде судан бірнеше метр биіктікте. Аналық құс жүзімдер, тамырлар, бұтақтар, арамшөптер және шөптерден тұратын үлкен, шалаң ұя салады; ол астарланбаған немесе шашпен астарланған. Ұялардың орташа ені және биіктігі алшақтығы, ал ішкі бөлігінің диаметрі және тереңдігі шамамен. Аналық құс әдетте екі-төрт жұмыртқаны шамамен 16 күндей басып шығарады, ал балалар шамамен 18-19 күннен кейін ұядан ұшып кетеді. Жұмыртқалар ақшыл немесе ашық қызғылт түсті, қара дақтары әртүрлі мөлшерде болады.

Мәртебе

Тропикалық патша құсы – АҚШ-тың оңтүстік-батысынан Аргентинаға дейінгі ашық орман, орман шеті, бұталы жерлер және егістік алқаптарының ең көп тараған және көзге түсетін тұрғындарының бірі (Jahn, Stouffer, & Chesser, 2013). Осының салдарынан, құс IUCN бойынша ең аз қорғауға алыну қажеттігі бар түрлерге жатқызылады және олардың саны артып келеді. Partners in Flight мәліметінше, тропикалық патша құсының бүкіл әлемдегі көбелекке шығуға дайын популяциясы шамамен 200 миллионға жетеді. Олар осы түрді континенттік алаңдаушылық шкаласында 20-дан 4-ке бағалап, оның сақталу мәселесі бойынша алаңдаушылық деңгейі төмен екенін көрсетеді.