Кіріспе

Халықаралық есірткілерді бақылау жөніндегі кеңес (INCB) – тәуелсіз келісім шарты бойынша құрылған орган, халықаралық есірткілерді бақылау құқығына сәйкес, төрт келісім шартымен бекітілген органның бірі (Есірткілер жөніндегі комиссиямен, Бас хатшының өкілі ретінде БҰҰ Есірткілер мен қылмыс жөніндегі басқармасы және Дүниежүзілік денсаулық ұйымымен бірге). 1946 жылы Ұлттар Лигасы таратылғаннан кейін, Лейк-Саксес протоколы, есірткілерге қатысты келісімдер, конвенциялар мен протоколдарды өзгертуге байланысты, Тұрақты орталық опиум кеңесі мен Есірткілерді қадағалау кеңесінің өкілеттіктері мен мандатын есірткінің мөлшерін бағалау жүйесін басқару үшін арнайы құрылған бірлескен органға берді. Екі органның функциялары 1961 жылы Есірткілер жөніндегі бірыңғай конвенция қабылдануымен қазіргі INCB-ге біріктірілді, бірақ INCB 1968 жылы, Бірыңғай конвенция күшіне енген кезде ғана жұмысын бастады. Бастапқыда, Бірыңғай конвенция бойынша INCB-нің құрамы 1946 жылғы протоколға күшті әсер етті. Ол Ұлттар Лигасы мен Халықаралық гигиена бюросынан тағайындау механизмдерін мұра етті. INCB-нің мандаттары мен функциялары 1971 жылы Психотроптық заттар жөніндегі конвенция және 1988 жылы Есірткі және психотроптық заттардың заңсыз айналымына қарсы күрес жөніндегі БҰҰ конвенциясы қабылдануымен толықтырылды. Халықаралық есірткілерді бақылау ұйымдық құрылымындағы INCB-нің алдыңғы ұйымдармен салыстырылуы Үкіметаралық есірткілерді бақылау ұйымдық кестесі (1935 жылғы жағдай бойынша) Үкіметаралық есірткілерді бақылау ұйымдық кестесі (2022 жылғы жағдай бойынша)

Шарт мандаттары

Есірткіге қарсы күрес туралы келісімдер төрт халықаралық органды міндеттейді: Басқарманы, Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымын, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысын (қазіргі уақытта Біріккен Ұлттар Ұйымының Есірткі және қылмыс жөніндегі кеңсесі) және Наркотикалық дәрі-дәрмектер жөніндегі комиссияны. Комиссия басқа органдарға кеңес беру және түрлі заттардың қалай бақыланатынын шешу арқылы есірткіге қарсы саясатқа әсер ете алады. Орындау құқығы Конвенцияға қатысушы әрбір мемлекеттің міндеттерінде жатыр. Басқарманың негізгі қызметі – бақылау және қадағалау.

Медициналық мақсатта қолданылатын бақылаудағы дәрі-дәрмектердің қол жетімділігі мен болуы

INCB 1989 және 1995 жылдар аралығында медициналық мақсаттағы опиаттардың қолжетімділігі туралы бірнеше арнайы баяндама жариялады және жағдайды шешу үшін шұғыл жаһандық іс-қимылға бірнеше рет шақырды. 2008 жылғы баяндамасында әлемде миллиондаған адам қатеу және созылмалы ауырсынудан зардап шегетінін атап, INCB үкіметтерді Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) осы дәрілерге қолжетімділікті жақсартуға бағытталған жаңа бағдарламасын қолдауға шақырады. Бірақ, Senlis кеңесі сияқты азаматтық қоғамның бірқатар өкілдері INCB дәрi-дәрмекке деген жаһандық қажеттіліктерге қатысты өз жауапкершілігін жете бағаламай отыр деген пікір білдірді. INCB медициналық қолдану үшін қажетті дәрілердің жеткілікті мөлшерін қамтамасыз етуге жауапты. Қазіргі уақытта миллиондаған адам, әсіресе дамушы елдерде, морфин мен кодеин сияқты опиумға негізделген ауырсық басушы дәрілердің өсіп келе жатқан жетіспеушілігінен зардап шегуде. INCB осы дәрілердің қажетті мөлшерін есептеуге қолданатын әдістері кемшіліктері бар және қайта қарастырылуы керек. 2020 жылғы зерттеуде "50 жыл бойы INCB негізінен заңсыз қолдануларға баса назар беріп, терапиялық қолдануларға аз көңіл бөлген. Жылдық қажеттіліктерді бағалау жүйесіне азая түскен назар қарастырылып, осы аяқта әлемде опиоидтарға қолжетімділік жеткіліксіз деп танылды" делінген.

Адам құқықтары мен ашықтық

2019 жылы бақылаушылар «соңғы жылдары Басқарма жылдық есебі арқылы адам құқықтары мәселесіне көбірек назар аудара бастағанын» байқады. Дегенмен, мәселелер толық шешілген жоқ.

Іс жүргізудің ашықтығы

Көптеген бақылаушылар мен мүдделі тараптар БҰҰ жүйесіндегі басқа ұйымдармен салыстырғанда, ИНКБ жұмысында ашықтық, есеп беру және қатысу тетіктерінің жетіспеушілігін сынады. 2010 жылы Лондон экономика мектебінің баяндамасында былай делінген: "ИНКБ, БҰҰ қолдауымен жұмыс істейтін ұйымдардың ішінде ең жабық және ең аз ашық ұйым болып қалуы мүмкін. ИНКБ отырыстарының хаттамалары мен жария есептері жоқ. ИНКБ-нің іс-қимылдары үкіметтік емес ұйымдар ғана емес, мүше мемлекеттер үшін де жабық." Баяндамада БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің ашықтық, есеп беру және қатысу механизмдері ИНКБ-ге қарағанда көбірек ашық екені айтылды. Бақылаушылар 2021 жылдың желтоқсанына дейін жағдайдың жақсармағанын атап өтті.