1961 жылғы есірткі құралдарын реттеу туралы халықаралық конвенция

Кіріспе

1961 жылғы есірткі заттарын реттеу туралы халықаралық шарт

1961 жылғы есірткі заттарын реттеу туралы бірыңғай конвенция (Бірыңғай конвенция, 1961 жылғы конвенция немесе C61) – белгілі бір есірткі заттарының қызметін (өсіру, өндіру, жеткізу, сауда, тасымалдау) бақылайтын және медициналық және ғылыми мақсаттарда пайдалану үшін регламенттер жүйесін (лицензиялар, емдеу, зерттеу шаралары және т.б.) белгілейтін халықаралық шарт; сонымен қатар Халықаралық есірткілерді бақылау жөніндегі кеңесті құрады. Бірыңғай конвенция 1961 жылы қабылданды және 1972 жылы өзгертілді. 2022 жылға қарай өзгертілген Бірыңғай конвенцияны 186 ел ратификациялады, кокаин, опиум және олардың туындылары сияқты құнарлылық тудыратын есірткілерге бірыңғай бақылауды нақтылайды. Дегенмен, бақыланатын заттардың тізімі конвенция мәтінінде бекітілді. Осы себепті химия саласындағы жетістіктермен қадамдасу үшін жаңа конвенцияларды енгізу арқылы конвенцияларды мерзімді түрде өзгерту немесе алмастыру қажет болды. 1954 жылы АҚШ-тың есірткі заттары жөніндегі комиссары Гарри Дж. Анслингермен жасалған сұхбатта, конференция және мемлекеттік ратификация процесі ондаған жылдарға созылуы мүмкін екені айтылды. Канада Сенатының комитеті: "Есірткіге қарсы халықаралық шарттарды біріктіру жұмысы 1948 жылы басталды, бірақ үшінші нұсқа 1961 жылға дейін дайын болған жоқ" деп хабарлады. Сол жылы БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесі 73 елдің өкілеттілік конференциясын шақырып, есірткіге қарсы бірыңғай конвенцияны қабылдады. Бұл кездесу Біріккен Ұлттар Ұйымының есірткіге қарсы конференциясы ретінде танылды. Қатысушы мемлекеттер бес жекелеген топқа бірікті.

Бірыңғай конвенция бақыланатын заттардың төрт тізімін және конвенцияны өзгертусіз тізімдерге жаңа заттарды қосу процедурасын құрды. Бұл тізімдер алдыңғы конвенциялардағы есірткіге қатысты екі топқа қарағанда әлдеқайда қатаң регламенттерге ие болды. Алғаш рет, канабис халықаралық бақылауға алынған есірткілер тізіміне енгізілді. Шындығында, канабис өсімдігіне, сондай-ақ опиум мақтарына, кока бұтасына, мақ тамырына және канабис гүлдеріне қатысты ережелер конвенция мәтініне енгізілді, бұл оларды стандартты тізімдеу процесі арқылы реттеуден шығаруды мүмкінсіз етті. 1962 жылы Есірткі заттары жөніндегі комиссияның "Наркотиктер туралы бюллетеньінде" былай делінген: "белгілі бір кезеңнен кейін, есірткі заттарының медициналық емес қолданысы, мысалы, опиумды шегу, опиумды жеу, марихуананы (хашиш, марихуана) тұтыну және кока жапырақтарын шайнау барлық жерде тыйым салынады. Бұл – бүкіл әлемдегі халықаралық есірткіге қарсы күресшілердің жарты ғасыр бойы жетістікке жетуге тырысқан мақсаты". Заңдық түсіндірмелерді БҰҰ Бас хатшысының қызметкері, Тұрақты орталық есірткі және есірткі бақылау органының бұрынғы хатшысы Адольф Ланде жазды, ол "конвенцияның ережелерін конференция материалдары мен басқа да деректер негізінде түсіндіру" міндетімен жұмыс істеді. Түсіндірмеде Бірыңғай конвенцияның заңнамалық тарихы қамтылған және конвенцияны түсіндіруде құнды көмек болып табылады. Бірыңғай конвенция 1964 жылдың 13 желтоқсанында күшіне енді, 41-баптың 40 ратификация талабын орындады. 2005 жылдың 1 қаңтарына қарай 180 мемлекет конвенцияға қатысушы болды. Камбоджа сияқты басқалары да тарап болуға міндеттенді. 1971 жылдың 21 мамырында БҰҰ Экономикалық және әлеуметтік кеңесі Бірыңғай конвенцияға түзетулерді қарастыру үшін өкілетті өкілдердің конференциясын шақырды. Конференция 1972 жылдың 6-24 наурызы аралығында БҰҰ-ның Женевадағы кеңсесінде өткізіліп, 1972 жылғы Есірткі заттарын реттеу туралы бірыңғай конвенцияны өзгерту туралы хаттаманы жасады. Түзетулер 1975 жылдың 8 тамызында күшіне енді.

The Single Convention created four Schedules of controlled substances and a process for adding new substances to the Schedules without amending the treaty. The Schedules were designed to have significantly stricter regulations than the two drug "Groups" established by predecessor treaties. For the first time, cannabis was added to the list of internationally controlled drugs. In fact, regulations on the cannabis plant – as well as the opium poppy, the coca bush, poppy straw and cannabis tops – were embedded in the text of the treaty, making it impossible to deregulate them through the normal Scheduling process. A 1962 issue of the Commission on Narcotic Drugs' Bulletin on Narcotics proudly announced that "after a definite transitional period, all non medical use of narcotic drugs, such as opium smoking, opium eating, consumption of cannabis (hashish, marijuana) and chewing of coca leaves, will be outlawed everywhere. This is a goal which workers in international narcotics control all over the world have striven to achieve for half a century." The legal commentary was written by the United Nations Secretary General staff member Adolf Lande, the former Secretary of the Permanent Central Narcotics Board and Drug Supervisory Body, operating under a mandate to give "an interpretation of the provisions of the Convention in the light of the relevant conference proceedings and other material." The Commentary contains the Single Convention's legislative history and is an invaluable aid to interpreting the treaty. The Single Convention entered into force on 13 December 1964, having met Article 41's requirement of 40 ratifications. As of 1 January 2005, 180 states were Parties to the treaty. Others, such as Cambodia, have committed to becoming Parties. On 21 May 1971, the UN Economic and Social Council called a conference of plenipotentiaries to consider amendments to the Single Convention. The conference met at the United Nations Office at Geneva from 6 to 24 March 1972, producing the 1972 Protocol Amending the Single Convention on Narcotic Drugs. The amendments entered into force on 8 August 1975.

Медициналық емес және ғылыми емес мақсаттар

Бірыңғай конвенцияда "медициналық және ғылыми мақсаттардан басқа" мақсаттар 4 (c) бапта белгіленген жалпы құқықтық базаға бағынбастан, 4 (c) бапта аталған бірқатар ережелермен босатылған. Кейбір сарапшылар есірткінің "демалыс мақсатында қолданылуы" "медициналық және ғылыми мақсаттардан басқа" мақсаттарға жатады және демек, Конвенцияның бақылау шараларынан босатылады деп санайды, ал олар "медициналық және ғылыми мақсаттармен" шектеледі; Мальта Бірыңғай конвенцияның 2-бабы 9-тармағына сәйкес әрекет еткен сияқты, ол өнеркәсіп саласында медициналық және ғылыми мақсаттардан басқа дәрі-дәрмектерді қолдануға рұқсат береді.

Қылмыстық жазалар

Ғалымдардың айтуынша: "Формальды түрде міндетті болғанымен, жазалау ережелері өте жұмсақ" және "Біртұтас конвенцияға түсіндірмеде" көрсетілгендей, олар "құрылымы жағынан түсініксіз, тіпті мұндай түсініксіз нормаларға келіспейтін үкіметтерге арналған құтылу шарттарын да қамтиды". Мемлекеттерге көптеген міндеттемелерді орындауға мүмкіндік беретін құтылу шарттары мен шарттылықтар әрқашан бар. 36-бап Тараптарды "осы Конвенцияның ережелеріне қайшы келетін тәсілмен есірткіні өсіру, өндіру, дайындау, алу, ұстау, ұсыну, сатуға ұсыну, тарату, сатып алу, сату, кез келген шарттармен жеткізу, делдалдық, жөнелту, транзитпен жөнелту, тасымалдау, импорттау және экспорттау", сондай-ақ "осындай қылмыстарға қасақана қатысу, оларды жасауға сөз байласу және оларды жасауға тырысу, сондай-ақ осы бапта көрсетілген қылмыстарға байланысты дайындық әрекеттері мен қаржылық операциялар" бойынша шаралар қабылдауға міндеттейді, бірақ жоғарыда аталғандардың барлығын тікелей қылмыстық жазалауды талап етпейді; тек (нақты белгіленбеген) ауыр қылмыстар үшін ғана олар "әсіресе бас бостандығынан айыру немесе басқа да бостандықтан айыру шараларымен жазаланады" делінеді. Бұл бапта есірткі қылмыскерлерін экстрадициялау ережесі де бар, бірақ егер "компетентті органдар қылмыстың ауырлығы жеткіліксіз деп санаса", Тарап күдіктіні экстрадициялаудан бас тартуға құқылы. 1972 жылғы түзетулер егер қылмыскер есірткіге тәуелді болса, қылмыстық жазаларды "емдеу, білім беру, оңалту, қайта бейімдеу және әлеуметтік интеграция" арқылы алмастыруға мүмкіндік береді. Біртұтас конвенцияның бір кемшілігі – ол Тараптардан есірткіге қарсы заңдарды қабылдауды талап етеді, бірақ оларды орындауды міндетті етпейді. Есірткіге қатысты заңдарды орындау елдер арасында кеңінен өзгереді. Еуропаның көптеген елдері, соның ішінде Ұлыбритания, Германия және ең танымал Нидерланды, есірткіге қатысты ұсақ қылмыстардың барлығын қудаламайды. Нидерландтағы кофешоптарға тұтынушыларға шағын мөлшерде марихуана сатуға рұқсат беріледі. Алайда Денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру және спорт министрлігінің "Нидерландтағы есірткі саясаты" есебінде "Ірі көлемдегі өндіріс және саудаға Біртұтас конвенцияға сәйкес қылмыстық заң бойынша қатаң шаралар қолданылады. Прокуратура жыл сайын Опиум туралы заңның бұзылуына байланысты орташа есеппен 10 000 істі қарастырады". Баңгизат саудасына қатысты ең қатаң жазалар Малайзия сияқты Азия елдерінде қолданылады, олар белгілі бір мөлшерден асатын қылмыстар үшін өлім жазасын қарастырады. Сингапур 15 грамм героин, 30 грамм кокаин немесе 500 грамм марихуана сату үшін өлім жазасын қарастырады. Франция және АҚШ сияқты көптеген елдер есірткі қылмыстары үшін түрмеге кесуден бастап өмір бойына бас бостандығынан айыруға дейінгі түрлі жазалар қолданады. Біртұтас конвенцияның қылмыстық ережелері көбінесе "Әрбір Тарап конституциялық шектеулерін сақтай отырып..." деген сияқты ережелермен басталады. Осылайша, егер елдің конституциясы Біртұтас конвенцияда көзделген қылмыстық жазаларды енгізуге тыйым салса, олар сол ел үшін міндетті болмайды.

As scholars note: "although formally binding, the penal provisions prove remarkably soft" and, as explained in the Commentary on the Single Convention, they are "rather vague, and [admit] escape clauses for the benefit of those Governments to which even such vague norms would be unacceptable." There are always escape clause and conditionalities that allow States to adjust to most obligations. Article 36 requires Parties to adopt measures against "cultivation, production, manufacture, extraction, preparation, possession, offering, offering for sale, distribution, purchase, sale, delivery on any terms whatsoever, brokerage, dispatch, dispatch in transit, transport, importation and exportation of drugs contrary to the provisions of this Convention," as well as "[i]ntentional participation in, conspiracy to commit and attempts to commit, any of such offences, and preparatory acts and financial operations in connexion with the offences referred to in this article", but it does not directly require criminalization of all the above; it states only in the cases of (unspecified) serious offences that they "shall be liable to adequate punishment particularly by imprisonment or other penalties of deprivation of liberty." The Article also provides for extradition of drug offenders, although a Party has a right to refuse to extradite a suspect if "competent authorities consider that the offense is not sufficiently serious." A 1972 amendment to the Article grants nations the discretion to substitute "treatment, education, after care, rehabilitation and social reintegration" for criminal penalties if the offender is a drug abuser. A loophole in the Single Convention is that it requires Parties to place anti drug laws on the books, but does not clearly mandate their enforcement. Drug enforcement varies widely between nations. Many European countries, including the United Kingdom, Germany, and, most famously, the Netherlands, do not prosecute all petty drug offenses. Dutch coffee shops are allowed to sell small amounts of cannabis to consumers. However, the Ministry of Health, Welfare and Sport's report, Drugs Policy in the Netherlands, notes that large scale "[p]roduction and trafficking are dealt with severely under the criminal law, in accordance with the UN Single Convention. Each year the Public Prosecutions Department deals with an average of 10,000 cases involving infringements of the Opium Act." Some of the most severe penalties for drug trafficking are handed down in certain Asian countries, such as Malaysia, which mandate capital punishment for offenses involving amounts over a certain threshold. Singapore mandates the death penalty for trafficking in 15 g (half an ounce) of heroin, 30 g of cocaine or 500 g of cannabis. Most nations, such as France and the United States, find a middle ground, imposing a spectrum of sanctions ranging from probation to life imprisonment for drug offenses. The Single Convention's penal provisions frequently begin with clauses such as "Subject to its constitutional limitations, each Party shall " Thus, if a nation's constitution prohibited instituting the criminal penalties called for by the Single Convention, those provisions would not be binding on that country.

Канопля мен қымыз өсіруді реттеу

Бірыңғай конвенция канабис өсіруге, жалпы алғанда, опий өсіруге қойылған шектеулермен ұқсас шектеулерді енгізеді, бірақ канабиске қатысты ерекше ережелер де бар. Сол сияқты, 2000 жылы Prairie Plant Systems компаниясы Канаданың Денсаулық сақтау министрлігі үшін Flin Flon кенішінде канабис өсіруге бес жылдық келісімшарт алды, бұл елдің заңды канабис өсіруге уәкілетті органы. 28-бап өнеркәсіптік қымыз өсіруді осы ережелерден ерекше босатады, онда мынадай делінген: "Бұл конвенция өнеркәсіптік мақсаттарда (талшық және тұқым) немесе гүл шаруашылығы мақсатында канабис өсімдігін өсіруге қолданылмайды." Сонымен қатар, 2-баптың 9-тармағы 28-бапқа сәйкес өсірілген қымыздан алынған канабис гүлдері мен шайырына қатысты босатуды көздейді. Бір кезде оны қысқарту жолында болған елдердің саны бүкіл әлем бойынша артып келеді және Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясының мәліметінше, олар әлемнің әртүрлі аймақтарында дәстүрлі түрде өсірілген қымыз өсіруге қайта оралуда.

Бақылаудағы дәрі-дәрмектер мен препараттар

Келісім 1931 жылғы 13 шілдедегі Париж конвенциясын жаңартып, соңғы 30 жылда ойлап табылған көптеген синтетикалық опиоидтарды қамтыды және жаңаларын оңай қосу механизмін енгізді. 1931-1961 жылдары синтетикалық опиоидтардың көптеген түрлері жасалды, оның ішінде метадон, петидин (меперидин/Демерол), морфинандар және декстроморамид (Пальфиум, Пальфиум, Джетриум, Диморлин, тек Нидерландыда сатылатын) сияқты препараттар да болды. Фентанилдер мен пиритрамид (R 3365, Pirium, Dipidolor, Piridolan, және тағы басқалары) бойынша зерттеулер де сол кезде аяқталуға жақын болды. Алдыңғы келісімдерде тек опиум, кока және морфин, героин, кокаин сияқты олардан алынған заттар ғана бақыланатын. 1961 жылы қабылданған Бірыңғай конвенция бұл келісімдерді біріктіріп, канабис пен бұрын бақыланатын препараттарға ұқсас әсер ететін басқа да заттарды қамтыды. Наркотикалық заттар жөніндегі комиссия мен Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымына конвенцияның бақыланатын заттардың төрт тізіміне препараттарды қосу, алып тастау және ауыстыру өкілеттігі берілді. Халықаралық есірткі бақылау кеңесі есірткі өндірісін, халықаралық сауданы және таратуды толық бақылауға алды. Біріккен Ұлттар Ұйымының есірткі және қылмыспен күрес жөніндегі басқармасы (UNODC) әр елдің күнделікті мониторингін жүргізуге және Бірыңғай конвенцияның орындалуын қамтамасыз ету үшін ұлттық органдармен жұмыс істеуге міндеттелді. Бұл келісім LSD, MDMA және басқа да психоактивті фармацевтикалық препараттарды бақылайтын Психотроптық заттар жөніндегі конвенциямен, сондай-ақ ақшаны жылыстау және есірткіге байланысты басқа да қылмыстарға қарсы шараларды күшейтетін есірткі және психотроптық заттардың заңсыз айналымына қарсы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясымен толықтырылды.

Жоспарлар

Бірыңғай конвенцияның есірткілік заттар тізімдері ең шектеулісінен ең аз шектеулісіне дейін мына ретпен орналасқан: IV тізім, I тізім, II тізім, III тізім. Бақылауға алынған дәрі-дәрмектердің алғашқы тізімі шартқа қосымша ретінде келтірілген. 3-бапта есірткіні тізімге енгізу үшін Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы сол тізімге қажетті талаптарды орындауы керек екені айтылған, атап айтқанда: I тізім – Зат I немесе II тізімдегі есірткілерге ұқсас түрде қолданылуға бейім және сондай-ақ зиянды әсерлерге алып келеді немесе есірткіге айналдырылуы мүмкін. II тізім – Зат I немесе II тізімдегі есірткілерге ұқсас түрде қолданылуға бейім және сондай-ақ зиянды әсерлерге алып келеді немесе есірткіге айналдырылуы мүмкін. III тізім – Препараттың құрамындағы заттардың салдарынан қолданылуға бейім емес және зиянды әсерлер тудырмайды; сондай-ақ, ондағы дәрі-дәрмекті қайта алу қиын. IV тізім – Бұл дәрі-дәрмек I тізімге енген және оны қолдануға бейімділік және зиянды әсерлерге ұшырау жоғары, ал мұндай зиянды әсерлер айқын терапиялық артықшылықтармен толықтырылмайды.

Марихуананы қайта жоспарлау

Көптен бері марихуананың "әсіресе қолдануға бейімділігі және зиянды әсерлер тудыруы" және бұл "белгілі бір зияндылығы айқын терапиялық артықшылықтармен толыққанды өтелмейді" деген мәселе бойынша пікір таласы болып келеді, бұл IV кестедегі талаптарға сәйкес келуі керек. 1973 жылы БҰҰ Бас хатшысының редакциялаған "Бірыңғай конвенцияға түсіндірмесінде" "[канопля мен канопля шайырларының] әсеріне қатысты қазіргі уақытта жүргізіліп жатқан қарқынды зерттеулердің нәтижелері осыны растаса, оларды IV кестеден алып тастауға болады, ал бұл екі препарат, сондай-ақ каноплядан алынған экстракттер мен теңіздер I кестеден II кестеге көшірілуі мүмкін" деп көрсетілген. 1980-ші жылдардың соңында эндоканнабиноидты рецептор жүйесінің ашылуы, бұл канопляның психофармакологиялық әсерін ғылыми тұрғыдан түсінуде революция жасады, және өсімдіктің медициналық қолданылуына қатысты зерттеулердегі маңызды прогресс, канопля мен канопля шайырларын IV кестеге орналастырудың дұрыстығына қатысты сұрақтарды күшейтті. 1991 жылы дельта-9 ТГК 1971 жылғы психотроптық заттар жөніндегі конвенцияның I кестесінен II кестесіне төмендетілді. 2000-ші және 2010-шы жылдардағы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымындағы көптеген талқылаулардан кейін, 2020 жылдың 2 желтоқсанында Наркотикалық заттар жөніндегі комиссия 63/17 шешімін қабылдады. Бұл шешім 2021 жылдың сәуір айында күшіне енді.