Кіріспе
Корапут ауданы – Одиша штатының оңтүстігіндегі аудан. Штаб-квартирасы Корапут қаласында орналасқан. Аудан Шығыс Гаттарда жатыр және төбелі ландшафтымен, бай әрі алуан түрлі минералды қорларымен, сондай-ақ тайпалық мәдениеті мен дәстүрлерімен әйгілі. Аудан орталығы Корапут қаласы және оның ең ірі қаласы Джейпур Оңтүстік Одишаның маңызды сауда және коммерциялық орталықтары болып табылады, және Вишахапатнам мен Райпурды байланыстыратын маңызды жолдың бойында орналасқан.
Koraput district is a district of India in southern Odisha, with headquarters at Koraput. The district is located in the Eastern Ghats and is known for its hilly terrain, rich and diverse types of mineral deposits and its tribal culture and traditions. The district headquarters town of Koraput and its largest city, Jeypore are major centres of trade and commerce for South Odisha and fall on an important road connecting Visakhapatnam to Raipur.
Этимология
Корапут ауданы атауын өз орталығы, қазіргі Корапут қаласынан алған. Р.С.С. Белл мырзаның сөзінше, қаланың аты Кора Путти, яғни "струхна тұқымының кенті" деген мағынаны білдіреді. Кейбір пікірлер бойынша, бұл сөз "Хора" тайпасынан шыққан, олар әлі де жақын ауылдарда тұрып жатыр. Екінші теорияға сәйкес, Корапут – "Карака Пентхо" сөзінің бұрмаланған түрі. "Карака" сөзі тікелей "ақ жаңбыр" дегенді білдіреді. Тағы бір пікір бойынша, "Кора" атауы ежелгі заманда жергілікті тайпалар құдай санайтын Күн құдайының есімі болған. Сондықтан қала осылай аталған. Сондай-ақ, Нандапур патшалары тұсында "Хора Найко" деген кісі ауылға негіз салған делінеді. Ол, мүмкін, Ранпурдан келген және Нандапур патшаларының әскерінде қызмет еткен. Адал және еңбегімен көзге түскені үшін оған осы ауылды құруға рұқсат берілді, ол оның атымен Хора Путу деп аталды, ал кейіннен аты "Корапут" деп қысқартылды.
География
Корапут ауданы 18°13’ және 19°10’ солтүстік ендік және 82°5’ және 83°23’ шығыс бойлық аралығында орналасқан. Ол солтүстікте Раягада, Набарангпур, Каланханди аудандарымен, батыста Чхаттисгарх штатының Бастар ауданымен, оңтүстікте Малкангири ауданымен және шығыста Андхра-Прадеш штатының Аллури Ситарама Раджу және Парватипурам Маням аудандарымен шектеседі. Оның ауданы 8 807 км² құрайды, бұл Одиша штатындағы Майурбхандж және Сундаргарх аудандарынан кейін үшінші орындағы ең үлкен аудан. Котия селолық округіндегі шамамен жиырма бір ауыл Андхра-Прадеш штатымен аймақтық даудың ұзаққа созылған мәселесі болып табылады.
Тарих
Ауданның ерте тарихы жазбалардың жоқтығынан туындаған тұмандылықтан белгісіз. Оның таулы жерде орналасуы, байланыс жолдарынан шалқаулығы және айналасындағы тығыз орман ауданды екі жақтағы жазықтардан саяси жағынан оқшау ұстауға мүмкіндік берді. Нақты белгілі болған ең ерте оқиға – 15 ғасырда Жейпур Корольдігінің бұл аймақты иеленуі. Бұрын, бұл жерді Силавамси әулеті билеген болуы мүмкін. Аудан ішіндегі 10 ғасырға жататын джайнистер ғибадатханаларының қираған қалдықтары олардың да болғанын көрсетеді. 1580 жылға қарай Жейпур раджалары Хайдарабадтың Құтб Шахи әулетіне бағынышты болды. Бұл үстемдік кейін Моғолдарға, Хайдарабад низамына және, ақырында, 1765 жылы император Шах Алам Солтүстік Циркарларды оларға табыс еткенде Шығыс Үндістан компаниясына көшті. Табыс еткеннен кейін аудан Мадрас президенттігінің бір бөлігі болды, бірақ шалқау орналасқан жеріне байланысты көбінесе жергілікті заминдарлардың билігінде қалды. Әкімшілік мақсаттармен, Шығыс Гаттар тауының етегінен бастап Бастар мемлекетінің шекарасына дейінгі барлық аймақ Вишахапатнам ауданына қосылды. Бұл қазіргі Раягада, Малкангири және Набарангпур аудандарын да қамтыды. Аудандық коллектор бұл аймақта Мадрас губернаторының өкілі ретінде қосымша қызмет атқарды және қылмыстық сот, кірістер және азаматтық құқық салаларында маңызды өкілеттіктерге ие болды. Британдық Үндістанның әдеттегі азаматтық және қылмыстық процедура кодекстері қолданылмады және бұл аймақ «Агенттік» деп белгілі болды. 1863 жылы агенттің міндеттерін орындауға көмектесу үшін Джейпур және Парватипурамда екі көмекші агент тағайындалды. 1920 жылы Ганжам, Шығыс Годавари ауданы және Вишахапатнамның Агенттік аймақтарын бір комиссардың басшылығымен біріктіруге жасалған қысқа мерзімді әрекеттен басқа, әкімшілік жүйе 1936 жылдың 1 сәуіріне дейін өзгеріссіз қалды. Осы күні Вишахапатнам ауданының барлық Агенттік аймақтары және олармен байланысты заминдарлар біріктіріліп, бөлінбеген Корапут ауданы құрылды. Бұл аудан Самбалпур ауданымен және Ганджам, Баласор, Пури, Каттак және Ангулдың жағалау аудандарымен бірге Британдық Үндістанның жаңа Одиша провинциясын құрады. Бұл Үндістанның алғашқы тілдік провинциясы болды және Корапут оның ең үлкен ауданы болды. Аудандық судья тағайындалды, оған Раягада және штаб-пәтерде екі төменгі дивизия судьясы көмектесті. Ауданның барлығы 8 талукасы болды, кейіннен олар Тахсилдермен және Блоктармен ауыстырылды. Набарангпур бөлімшесі 1941 жылы құрылды, содан кейін 1962 жылы Гунупур және Малкангири бөлімшелері, ал кейінірек Джейпур құрылды. Ақырында, аудан 1992 жылы төрт жаңа ауданға бөлінді – Жейпур және Корапут бөлімшелері бірігіп Корапуттың жаңа қысқартылған ауданын құрады. 2000 жылдан кейін аудан накшалиттердің (экстремистер) әсеріне ұшырады, бірақ 2014 жылдан кейін зорлық-зомбылық оқиғалары азайды. Қазіргі уақытта ол «Қызыл дәліздің» бір бөлігі болып табылады және сезімтал жерлерде полиция мен жартылай әскери күштердің кеңінен орналастырылуын қамтиды.
География және климат
Корапут Шығыс Гаттың жоғарғы аймақтық-агроклиматтық аймағына жатады. Ол екі жеке платодан тұрады, олардың орташа биіктігі 3000 және 2000 фут, олар бір-бірінен және айналасындағы жазықтардан дөңгелек таулар сақинасымен бөлінген. 3000 футтық плато ауданның Андхра-Прадеш және Раягада ауданының бір бөлігімен шекарасын құрайды. Оның шығыс шекарасын 5486 фут биіктікке жететін таулардың қатары белгілейді. Одишаның ең биік шыңы – Деомали, Потангиге жақын және Андхра-Прадеш шекарасындағы Аракуға жақын Синкарам Гуттада 5316 футқа жетеді. Таулардың көп бөлігі ұрпақтан-ұрпаққа көшіп-қоныс аударудың салдарынан орманнан айырылған және ірі жануарлар дүниесі жоқ. Жауын-шашын мөлшері шамамен 160 см және шілде-тамыз айларындағы муссон маусымында жауады. Платоның өзінде толқындар мен аңғарлар бар, олар арқылы көптеген өзендер ағып, солтүстіктегі Индравати және оңтүстіктегі Годавариның салаларына қосылады. Жердің көп бөлігі күріш, раги және зығыр егісіне берілген. Нараянапатна және Бандугаон аудандарының блоктары жоғарыда айтылғандай, таулар сақинасының алдында орналасқан және географиялық тұрғыдан Нагавали өзенінің аңғарының бір бөлігін құрайды, олар айтарлықтай төмен биіктікте орналасқан. Аудан орталығы Корапут осы платода орналасқан, сондай-ақ ауданның көптеген өнеркәсіптік аймақтары да осында. Жейпур бөлімшесі 2000 футтық платоның бір бөлігі болып табылады және ауданның батыс үштен бір бөлігін құрайды. Ол Малкангириден Индравати өзеніне дейінгі таулар тізбегімен 3000 футтық платодан бөлінген. Бұл платоны кейбіреулері 3000 футқа жететін төменгі таулар белгілейді. Олар кейде орманмен жабылған, бірақ жердің көп бөлігі күріш егісіне берілген. Плато Бастарға қарай батысқа қарай біртіндеп еңкейеді және тағы бір таулар сақинасы арқылы оңтүстікке қарай Малкангиридің төменгі жазықтарына түседі. Жауын-шашын мөлшері біршама жоғары, орташа есеппен жылына 190 см. Жалпы ауданның климаты жылы және ылғалды, бірақ Одишаның қалған бөлігінен әлдеқайда жағымды. Жазғы орташа ең жоғары температура 34,1°C, ал қысқы орташа ең төменгі температура 10,4°C. 3000 футтық платодағы температура көбінесе әлдеқайда төмен және кейбір жерлерде қыстың ең суық кезінде нөлге жуық болуы мүмкін. Корапут ауданы арқылы үш үлкен өзен ағады. Индравати өзені Калаханди ауданында басталып, дереу содан кейін бөгетіліп, үлкен су қоймасын құрайды, оның арғы жағындағы сулар Корапуттың Дасмантапур ауданындағы кейбір ауылдарды бөліп тастаған. Содан кейін өзен Чхаттисгархқа кірмес бұрын, Нагарнарға жақын, Джейпур-Жағдалпур жолының солтүстігінде орналасқан. Колаб өзені (кейінірек Сабари өзені деп аталады) Андхра-Прадеш шекарасына жақын Синкарамда басталады. Содан кейін ол солтүстік-батысқа қарай иректелген бағытта ағып, Корапут қаласының оңтүстігіндегі Колаб бөгетіне жетеді. Үлкен су қоймасының су жиналатын алабы 1630 шаршы километрді құрайды және ауданның Садар, Семилигуда және Нандапур аудандарына таралады. Бөгеттен кейін өзен Баградағы 2000 футтық платоға төмендеп, Жейпурге жақын жерде кішкентай сарқырама арқылы ағып түседі. Содан кейін ол Бастар ауданына кіреді, кейін шығысқа бұрылып, Корапутпен шекараны құрайды. Ақырында Малкангириге құяды және одан әрі Годавари өзеніне құяды. Мачккунд (көбінесе Силеру өзені деп аталады) Аракю жолындағы Чатваға жақын ауданға кіреді. Ол Жалапут бөгетіне дейін Одиша мен Андхра-Прадеш арасындағы шекараны көптеген шақырым бойы құрайды. Содан кейін ол ауданның оңтүстік шекарасымен ағып, Дудума сарқырамасында 540 футқа төмен түседі. Өзеннің суы Маччкунд электр стансасын іске қосу үшін пайдаланылады. Содан кейін ол Малкангири арқылы тар шатқалдан ағып, Сабари өзеніне қосылады.
Демография
2011 жылғы санақ бойынша Корапут ауданында 1,379,647 адам тұрады, бұл Эсватини еліне немесе АҚШ-тың Гавайи штатына шамамен тең. Бұл көрсеткіш бойынша Үндістанда 356-шы орынды иеленеді (барлығы 640 ауданның ішінде). Қазіргі аудандағы ең ірі тайпа – Парожалар, сөзбе-сөз "бағынышты" дегенді білдіреді, бұл Корапут ауданындағы көптеген тайпалық қауымдастықтарды білдіретін жалпы термин. Олар оңтүстік және батыстағы жоғары жазықтарда көптеп қоныстанған. Олардың көпшілігі ана тілі ретінде одия диалектісінде сөйлейді. Бұл қауымдастықта шамамен 2,2 лакх адам бар. Екінші ең ірі қауым – Хондтар, олар негізінен шығыс тауларында тұрады және 2 лакх халқы бар. Басқа да ірі қауымдарға Бхоттада, Гадаба және Бхумия жатады. Тайпалық емес халықтың көп бөлігі Одишаның қалған бөлігіндегідей касталар мен қауымдардан тұрады, ал жоспарланған касталар тобының көп бөлігі Домба қауымынан шыққан. Сонымен қатар, маңызды телугу тілді халық та бар. Телугулар маңызды сауда тобын құрайды және мемлекеттік қызметте де жұмыс істейді.
Дін
2011 жылғы халық санағы бойынша, аудан тұрғындарының 93,8% астамы индуист ретінде тіркелген. Дегенмен, іс жүзінде, дәстүрлі индуизммен өзін-өзі анықтауда маңызды айырмашылықтар бар. Көбінесе барлық тайпалардың арасында индуизмнің қағидалары мен рәсімдерін сақтайтын топ пен, жергілікті құдайларға құлшылық ететін және діннің жалпы практикасынан өзгеше ғибадат ережелерін ұстанатын топ арасында ерекшелік бар. Бұл топтардың арасын ажырататын негізгі белгілер – аралас некелер мен бірге тамақтану. Осы құдайлардың ішінде Жакари мен Такурани бар, оларға басқа халықтық діндердегідей мал құрбандығы арқылы табынады. Көптеген ауылдарда ауылдың құдайының мекендейтіні саналатын тас немесе ағаш кездеседі.
Ауыл шаруашылығы
Аудан экономикасы негізінен ауыл шаруашылығына тәуелді, ал ауыл шаруашылығы көбінесе жаңбырға тәуелді. Жаңбырдың мөлшері оңтүстік-батыс муссонына байланысты. Корапут ауданындағы 296 000 гектар егіс алқабының ішінде Хариф маусымында суғаруға жарамды жер 30,71%, ал Раби маусымында 21,51% құрайды. Раби маусымында өсірілетін күріш, бидай, жүгері, раги, мұң, бири, жер жаңғағы, горчица, дала бұршағы, күнбағыс сияқты егістерге міндетті түрде суару қажет. Ғибадатхана кешеніндегі төрт қолды Тараның (жайн якши) бейнесі де ерекше назар аударуға лайық. Ғибадатхана басшылығы жыл сайын Параб фестивалін ұйымдастырады. 2020 жылы қазба жұмыстары барысында 4 фут (1 метр) биіктігіндегі жайн мүсіні табылды.
Наксалдар
Накшализм 2000 жылдан бері Оңтүстік Одишада, соның ішінде Корапут ауданында, маңызды мәселе болып табылады. Бұрын накшалиттік әрекеттер көршілес штаттармен шекаралас Малкангири сияқты аудандармен ғана шектеліп келген. Бірақ уақыт өте келе, накшалиттік белсенділік Корапутқа және Раягада, Набарангпур сияқты тайпалар көп шоғырланған басқа да аудандарға тарады. Оңтүстік Одишада солшыл экстремизмнің таралуына қиын қол жетімді таулы жерлер, тығыз орман, дамудың қалыптаспауы, тайпалар мен кедейлердің наразылықтары және әкімшіліктің әлсіздігі себеп болып табылады. Мәселенің өзектілігі 2004 жылдың 6 ақпанында Корапут ауданындағы аудандық бас кеңсесі мен қару-жарақ қоймасына жасалған үйлесімді накшалиттік шабуылмен көрсетілді. Тағы бір белгілі көшбасшы, Часия Мула Адиваси Сангх президенті Начика Линга, маоистік байланыстары бар, Нараянпатна ауданының тайпаларын жерлерін тартып алған несие берушілер мен жер иелеріне қарсы ұйымдастырды және 2009 жылы Нараянпатна полиция бөліміне шеру ұйымдастырды. «Халық соғыс тобы» (PWG) деп аталатын накшалиттік топ соңғы жылдары Корапут және оның көршілес аудандарында көптеген операцияларды (бай шаруаларға, полицияға, бюрократтарға және саясаткерлерге шабуылдар, қоймалардан тонау) жүргізді. Осы мақсатта CRPF-тің CoBRA жасағы жұмылдырылды, бұл накшалиттік белсенділікті едәуір азайтуға көмектесті.
Көлік
Таулы жері болғандықтан, Корапут қаласының көлігі Шығыс Гаттардағы өткелдермен өтетін негізгі тас жолдарға тәуелді. 26-шы ұлттық тас жол Визианагарам маңындағы 16-шы ұлттық тас жолдан басталады. Ол Сункиге дейін ауданға кіріп, Ралегадаға қарай бірнеше тік бұрылыстар арқылы шамамен 3500 футқа дейін көтеріледі. Содан кейін 3000 фут биіктіктегі жазыққа түсіп, Потанги мен Кундулиден өтіп, Симилигудада Араку арқылы Вишахапатнамға баруға мүмкіндік беретін балама жолмен қосылады. Бұдан кейін жол Корапуттан өтіп, Жейпурге дейін тік құздан төмен түседі. 63-ші ұлттық тас жол Боригуммадан басталып, Котпад арқылы Бастардағы Джагдалпурге дейін батысқа қарай жалғасады. Аудандық маңызды жолдар ауданның басқа бөліктеріне қосылады. Екінші деңгейдегі маңызды жолдарға Раягададан кіретін 326-шы ұлттық тас жол жатады. Ол Лакшмипур мен Какиригуммадан өтіп, 26-шы ұлттық тас жолға қосылады. Содан кейін ол тағы да Жейпурден Боипаригуда арқылы өтіп, Матилиге жақын Малкангири ауданына кіреді. Корапут теміржол станциясы – Кирандул-Висахапатнам теміржол желісіндегі түйіскен станция, ол басқа жақтан Раягада теміржол станциясына тармақталады. Басқа маңызды теміржол станциялары: Жейпур, Котпад станциясы, Даманжоди және Лакшмипур станциясы. Жейпур әуежайынан Бхубанешвар мен Вишахапатнамға күнделікті тікелей рейстер бар.
Жергілікті органдар
Панчайати Радж жүйесінің үш деңгейлі құрылымына сәйкес, аудан 29 округтен (немесе аймақтан) тұратын бір Зила Паришадтан құралды, ол әрі 14 Паншаят Самитисіндегі 240 Грама Паншаятқа бөлінген. Зила Паришадтың төрағасы осы органның басшысы болып табылады, ал Коллектор мен CDO тиісінше бас директор (CEO) және атқарушы директор (EO) қызметін атқарады. Әрбір Паншаят Самитисінің төрағасы бар, ал бас директор (CEO) ретінде BDO қызмет етеді, ал Паншаятты атқарушы қызметкері бар Сарпанш басқарады. Зила Паришад сияқты, осы екі органның да PS аймақтары немесе бөлімшелері бар. Осы органдардың әрқайсысы Қаржы комиссиясынан жылдық гранттар алады және жалпы отырыстарда өз бюджеттерін бекітуге жауапты.