Кіріспе

Раипур, Чхаттисгарх штатының астанасы

Раипур (/ˈraɪpʊər/) – Үндістанның Чхаттисгарх штатының астанасы. Раипур сонымен қатар Раипур ауданының және Раипур бөлімінің әкімшілік орталығы және штаттың ең ірі қаласы. 2000 жылдың 1 қарашасында Чхаттисгарх штаты құрылғанға дейін ол Мадхья-Прадеш штатының бір бөлігі болды. Бұл аймақтағы сауда және коммерцияның маңызды орталығы болып табылады. Раипур қарқынды өнеркәсіптік өсімді басынан өткізіп, Орталық Үндістандағы ірі бизнес орталығына айналды. 2021 жылғы Swachh Survekshan (Тазалық сараптамасы) бойынша Үндістандағы ең таза 6-шы қала ретінде танылды. (2023 жылғы Swachh Survekshan жүлделерінде Чхаттисгарх штаты ‘Ең жақсы нәтиже көрсеткен штаттар’ санатында үшінші орын алды). Раипур Тұрғын үй және қалалық істер министрлігінің (MoHUA) 2022 жылғы «Тұруға қолайлы индекс» бойынша 7-орында және 2020 жылғы «Коммуналдық өнімділік индексі» бойынша 7-орында тұр. Елдегі болат және темірдің ірі өндірушілерінің бірі. Қалада шамамен 200 болат прокаттау зауыты, 195 губка темір зауыты, кем дегенде 6 болат зауыты, 60 фанера зауыты, 35 ферроқорытпа зауыты және 500 агроөнеркәсіп кәсіпорны бар. Сонымен қатар, Раипурда 800-ден астам күріш тазарту зауыты жұмыс істейді.

Тарих

Ескі қоныстар мен қамал қираған жерлерден табылған ең көне археологиялық дәлелдер Раипурдің кем дегенде 9 ғасырдан бері бар екенін көрсетеді. Дегенмен, Маурия империясы кезінен бері Раипур тарихын анықтайтын жеткілікті әдеби мәліметтер бар. Раипур ауданы бір кезде Оңтүстік Косалдың бөлігі болған және Маурия империясының билігінде болған. Кейін Раипур Хайхая патшаларының астанасы болды және Чхаттисгархтың дәстүрлі бекіністерін ұзақ уақыт бақылады. Сатавахана патшалары бұл аймақты біздің заманымыздың 2-3 ғасырына дейін биледі. Самудрагупта бұл аймақты 4 ғасырда жаулап алды, бірақ аймақ 5 және 6 ғасырларда Сарабхури патшаларының, содан кейін Нала патшаларының ықпалына өтті. Кейін Сомаванши патшалары бұл аймақты өз бақылауына алып, Сирпурді астанасы етіп белгіледі. Түмманның Калчури патшалары бұл аймақты ұзақ уақыт биледі, ал Раттанпурды астанасы етті. Осы әулеттің патшасы Рамачандра Раипур қаласын құрған және кейіннен оны өз патшалығының астанасы еткен деп есептеледі. Раипур туралы тағы бір әңгіме бар, онда патша Рамачандраның ұлы Брахмадео Рай қала құрған. Оның астанасы Халватика (қазіргі Халлари) болды. Жаңа салынған қала Брахмадео Райдың құрметіне "Раипур" деп аталды. Бұл 1402 жылы болды. Осы кезде Харун өзенінің жағасында Хаткешвар Махадев храмы салынды, ол Раипурдың ең көне нысандарының бірі болып табылады. Патша Амар Сингх Део қайтыс болғаннан кейін бұл аймақ Нагпурдың Бхонсле патшаларының иелігіне өтті. Рагхуджи III қайтыс болғаннан кейін, Бхонсле патшаларынан британ үкіметі бұл аумақты алды және 1854 жылы Раипурде штаб-пәтері орналасқан жеке комиссия құрылды. Тәуелсіздік алғаннан кейін Раипур ауданы Орталық провинциялар мен Берарға қосылды. 1956 жылдың 1 қарашасында Раипур ауданы Мадхья-Прадеш штатының құрамына кірді, ал 2000 жылдың 1 қарашасында Раипур астанасы болып, Чхаттисгарх штатының құрамына енді.

Демография

2011 жылғы санақ бойынша Раипур қалалық корпорациясының халқы 1 010 433 адамды құрады, оның ішінде 519 286 еркек және 490 801 әйел. Жыныс қатынасы 1000 еркекке 945 әйелді құрайды, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (1000 еркекке 940 әйел) жоғары. 0–6 жас аралығындағы балалардың саны 124 471, оның ішінде 64 522 ұл және 59 949 қыз, яғни 1000 ұлға 929 қыз. Сауаттылардың саны 769 593 (420 155 еркек, 349 438 әйел). Тиімді сауаттылық деңгейі 86,90%; еркектердің сауаттылығы 92,39%, әйелдердің сауаттылығы 81,10%, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен (73,00%) айтарлықтай жоғары. Қалалық агломерацияның халқы 1 122 555 адамды құрайды, оның ішінде 578 339 еркек және 544 216 әйел. Жыныс қатынасы 1000 еркекке 941 әйелді құрайды, ал 0–6 жас аралығындағы балалардың саны 142 826. Барлығы 846 952 сауатты адам бар, тиімді сауаттылық деңгейі 86,45%. Маханади өзені Раипур қаласының шығысынан ағып өтеді, ал оңтүстік жағында тығыз орман бар. Майкал төбелері Раипурдың солтүстік-батысында көтеріледі; солтүстікте жер көтеріліп, Чхота Нагпур платосымен бірігеді, ол солтүстік-шығысқа қарай Жаркханд штаты арқылы созылады. Раипурдың оңтүстігінде Декан үстірті орналасқан.

Климат

Раипур тропикалық ылғалды және құрғақ климатқа ие, жыл бойы температура орташа деңгейде сақталады, бірақ наурыздан маусымға дейін ауа температурасы тым жоғары көтеріледі. Сәуір және мамыр айларында температура кейде одан да артық көтеріледі. Осы жаз айларында құрғақ және ыстық желдер соғып тұрады. Қалаға шамамен жаңбырдың мөлшері түседі, көбінесе маусымның соңынан қазан айының басына дейінгі муссон маусымында. Қыс айлары қарашадан қаңтарға дейін созылады, ауа райы қоңыл, бірақ ең төменгі температура төмендеп, суық болуы мүмкін.

Азаматтық әкімшілік

Раипур қаласының муниципалды корпорациясы бар. Ол алғаш рет 17 мамыр 1867 жылы британдықтар құрған, бастапқыда Раипур муниципалды комитеті деп аталған. 1973 жылы Раипур муниципалды корпорациясы деңгейіне көтерілді. RMC 1961 жылғы Чхаттисгарх муниципалитеттер заңында көрсетілген нұсқаулар бойынша басқарылады. Негізгі азаматтық инфрақұрылым, көпірлер және жолдарды салу жауапкершілігін қабылдаумен қатар, мұражайлар, қоғамдық залдар және саябақтар сияқты демалыс орталықтарын да дамытып жатыр. Раипур қаласының муниципалды комиссары – Ш. Саураб Кумар (I. A. S.). Қазіргі мэр – INC партиясынан Айжаз Дхебар. Кеңестегі мэр – МКК-ның (Микро Кредит Кеңесі) экс-официо төрағасы. Сайланған кеңесшілердің арасынан мэр оларды кеңеске сайлайды. Соңғы муниципалды сайлау 2019 жылдың 21 желтоқсанында өтті. Муниципалды деңгейде көпшілік саяси партиялар – БЖДП (BJP) және INC. 2017-2018 жылдарға арналған шамамен муниципалды бюджет 2 612 667 құрайды. Кірістің негізгі көздері – салық түсімдері, алымдар мен төлемдер, санитариялық төлемдер, гранттар мен қайырымдалықтар, сондай-ақ капиталдан түсетін кіріс. Қала Раипур ауданының құрамына кіреді, оның басшысы – Гаурав Кумар Сингх, IAS/Коллектор және DM. Коллектор аудандық әкімшілік бөлімінің басшысы болып табылады.

Заң шығарушы жиналыс және мемлекеттік органдар

Раипур – Орталық Чхаттисгарх штатындағы Лок Сабха / Парламент сайлау округі. Раипурдың Лок Сабха мандаты резервтелмеген. БЖП-дан Сунил Кумар Сони қазіргі уақытта қаладан Парламент, Лок Сабха депутаты. Раипур ауданында жеті Видхан Сабха округі бар, оның ішінде үш Раипур қаласында, біреуі Раипур ауылдық округінде және үшеуі Сыртқы Техсилдерде.

Экономика

Райпур, Чхаттисгарх штатының астанасы болғандықтан, ірі көлемде өнеркәсіптік дамуға ие болды. Штат астанасы ретінде, үкімет және қызмет көрсету секторы қаланың экономикасы мен еңбек күшінің үлкен бөлігін құрайды. Қалада өндіріс саласы да жақсы дамыған, көптеген өнеркәсіптік аймақтар бар. Райпур бизнесті жүргізу үшін ең қолайлы қалалардың бірі саналады. Аймақ минералдық ресурстарға өте бай және елдегі ең ірі болат және темір өндірушілердің бірі болып табылады. Қалада шамамен 200 болат прокаттау корпорциясы, 195 губка темір зауыты, кемінде 6 болат зауыты, 60 фанера зауыты, 35 ферроқорытпа зауыты және 500 агроөнеркәсіптік кәсіпорын бар. Сонымен қатар, Райпурда 800-ден астам күріш тазарту зауыты бар. Оңтүстік Кореяның Sung Ha Telecom компаниясы да Ная-Райпурда зауыт салуды жоспарлап отыр. JSW Steel компаниясы Райпурда болат зауытына ие. APL Apollo компаниясы Сингапурлық компаниямен бірлесіп, Райпурда өндіріс орнын салуды жоспарлап отыр. Grasim Industries компаниясы Райпурдың Реван қаласында цемент зауытын басқарады. Ambuja Cements компаниясының Бхатапарада зауыты бар. Бұған қоса, Райпурда елдің барлық аймақтарына формалин өндіріп, жеткізіп беретін ірі химия зауыты бар. Bharat Petroleum және Hindustan Petroleum компанияларына тиесілі ЖЖҚ (сұйық газ) құю станциялары да Райпурда орналасқан. Godavari E Mobility компаниясы да қалада өндіріс орнын ашуды жоспарлап отыр. Jindal Group компаниясының ауыр машина жасау зауыты Райпурда орналасқан. Ақпараттық технологиялар (АТ) және киберхаб ретінде жұмыс істейтін технологиялық парк Чхаттисгархтың жаңа астанасы Ная-Райпурда салынды. Чхаттисгарх Мемлекеттік Өнеркәсіп Даму Корпорациясы (CSIDC) Райпурдың жанындағы Тильдада шағын және орта кәсіпорындар үшін жағдай жасау мақсатында жаңа өнеркәсіптік аймақты дамытуда. Райпурда киім және металлургия салалары үшін екі жаңа индустриалды парк салынуда.

Көлік қызметтері

Инженерлерді қадағалаушы бас инженерлер, инженерлер тобы және жол департаментінің басшысының тиісті қызметтеріне жауапты персонал қоғамдық жұмыстар департаментін басқарады.

Өрт сөндіру қызметі және электр энергиясы

Қаланың электр қуатын Чхаттисгарх штатының электр тарату компаниясы (Chhattisgarh State Power Distribution Company Limited) қамтамасыз етеді. Штаттағы өрт оқиғаларынан қорғау мақсатында 2016 жылы өрттен қорғау және авариялық қызмет құрылды. Үкіметтің нұсқауына сәйкес, қалалық әкімдіктің өрт сөндіру станциялары өрттен қорғау және авариялық қызметтерге қарастырылуда. Бірақ септиктері бар үйлердің саны 144 882, ал дәретханаға арналған шығу орындары жоқ үйлердің саны 5 649. Раипурдың негізгі қоқыс полигоны – Сарона полигоны, ол қала орталығынан 12 км қашықтықта орналасқан.

Темір жолдар

Раипур Junction темір жол станциясы – қаланың басты темір жол станциясы. Ол Үндістан темір жолдарының Хаурах-Нагпур-Мумбай бағытында орналасқан, бұл бағыт Бусавал, Нагпур, Гондия, Биласпур, Рауркела және Харагпур қалаларынан өтеді. Осының арқасында ол көптеген ірі қалалармен байланысты. Үндістан темір жолдары бұл станцияны А1 санатына жатқызады. Раипурде Сарона, Сарасвати Нагар және WRS Colony темір жол станциялары сияқты кішкентай станциялар да бар, олар да осы темір жол бағытында орналасқан.

Әуежай

Свами Вивекананда халықаралық әуежайы (бұрын Мана әуежайы деп аталатын) – Чхаттисгарх штатын қызмет көрсететін басты әуежай. Әуежай Райпурдың оңтүстігінде және Ная Райпурдан орналасқан. Әуежай жақсы байланысқан, Alliance Air, IndiGo және Vistara әуекомпанияларымен Мумбай, Дели, Калькутта, Бангалор, Пуне, Ченнаи, Гоа, Лакхнау, Индор, Джайпур, Патна, Ахмадабад, Бхопал, Бхубанешвар, Хайдарабад, Праяградж және Джагдалпур қалаларына күнделікті тікелей рейстер бар.

Қала әкімдерінің тізімі

+Қызмет мерзіміАты-жөніПартияЕскермелер07.01.2020 – қазіргі уақытқа дейінАйжаз ДебарИндиандық Ұлттық Конгресс07.01.2015 – 07.01.2020Прамод ДубейИндиандық Ұлттық Конгресс05.01.2010 – 07.01.2015Қыранмай НаякИндиандық Ұлттық Конгресс05.01.2004 – 05.01.2010Сүніл Кумар СониБЖП04.01.2000 – 25.12.2003Тарун Прасад ЧаттерджиИндиандық Ұлттық Конгресс05.01.1995 – 04.01.2000Балбер ДжуниджаИндиандық Ұлттық Конгресс27.02.1985 – 04.01.1995Әкімші11.09.1984 – 26.02.1985Сантош АгравалИндиандық Ұлттық Конгресс27.02.1983 – 10.09.1984Тарун Прасад ЧаттерджиИндиандық Ұлттық Конгресс27.02.1982 – 26.02.1983Сваруп Чанд ДжайнИндиандық Ұлттық Конгресс27.02.1981 – 27.02.1982С. Р. МуртиИндиандық Ұлттық Конгресс27.02.1980 – 27.02.1981Сваруп Чанд ДжайнИндиандық Ұлттық Конгресс

Қызықты жерлер

Мата Каушалия ғибадатханасы – әлемдегі жалғыз Мата Каушалияға арналған ғибадатхана. Пурхути Муктаган, Ная Раипур – ашық аспан астындағы Чхаттисгарх мәдениетін көрсететін мәдени бақ. Ная Раипурдағы Нанданван джунгли сафариі – Азиядағы ең үлкен жасанды джунгли сафариі. Шри Рам ғибадатханасы, VIP алаңы. Махант Гасидас еске алу мұражайы, Гади чок. Свами Вивекананда Саруар (Будда Талаб). Телибанда көлі (Мэрин Драйв).

Білім

Раипур инженерлік, басқару, медицина және құқық салаларындағы көптеген ұлттық маңызы бар институттардың орналасуының арқасында Чхаттисгар штатының ірі білім беру орталығына айналды, олардың ішінде IIM, NIT, AIIMS, Хидаятұлла атындағы ұлттық құқық университеті (HNLU), CIPET, Раипур, NIPER (жоспарлануда) және IIIT бар.