Кіріспе

Кришна ауданы – Үндістанның Андра-Прадеш штатындағы, жағалау Андра аймағында орналасқан аудан. Әкімшілік орталығы – Мачилипатнам қаласы. Шығысынан Бенгал шығанағы, батысынан Гунтур және Бапатала аудандары, солтүстігінен Элуру және НТР аудандарымен, ал оңтүстігінен қайтадан Бенгал шығанағымен шектеседі.

Этимология

Кришна ауданы – Андхра-Прадеш штатының жағажайлық ауданы. Бұрын Мачилипатнам ауданы деп аталған. Кейіннен 1859 жылы таратылған Гунтур ауданының бірнеше талуктары қосылып, қасиетті Кришна өзенінің құрметіне Кришна ауданы деп қайта аталды. 1925 жылы Кришна ауданы Кришна және Батыс Годавари аудандарына бөлінді. Оның құзырында Диви талугі мен Мунагала параганасындағы шағын өзгерістерден басқа ешқандай өзгеріс болған жоқ. 2022 жылы Кришна ауданы тағы да Кришна және НТР аудандарына бөлінді. Оның аты Үндістандағы үшінші ең ұзын өзен – Кришна өзенінен (әдебиетте Кришнавени деп те аталады) алынған. Өзен Хамсаладеви ауылының жанында Бенгал шығанағына құяды.

Тарих

Бұл аймақтың тарихы б.з.д. II ғасырына дейін жетеді. Аймақты Сатаваханалар (б.з.д. 230 – б.з. 227); Паллавалар (б.з. 340 – б.з. 500), Чалукиялар (б.з. 615 – б.з. 1070), содан кейін Чолалар, Какатиялар, Мусунури Найактар, Редди әулеті және Одишаның Гаджапати патшалары биледі. Сатавахана кезеңі (б.з.д. 230 – б.з. 227): Сатаваханалар бұл аймақты Шрикакуламдағы штаб-пәтерінен басқарды, қазір бұл ауданның Гантсала мандалындағы ауыл. Бұл кезеңдегі көрнекті билеушілер – Шримуха (негізін қалаушы), Готамипутра Сатакарни және Яжнашри Сатакарни (соңғы Сатавахана патшасы). Сатаваханалар төрт ғасырдан астам уақыт бойы аймақ халқының өмірін тұрақтандырып, қауіпсіздікке жеткізді. Паллава патшалығы (б.з. 340 – б.з. 500) Кришна өзенінен Тунгабхадраға дейін, шығыста Амаравати, батыста Беллари және оңтүстікте Канчипурамды қамтыды. Олардың астаналары Елуру мен Питапурамның жанындағы Венгинагарда орналасқан. Паллавалардың замандастары Брухитпалайаналар Кодуруды астанасы етіп, ауданды биледі. Вишнукундиналар (б.з. VI ғасыры) Могалраджапурамда (қазіргі Виджаявада) және Ундаваллиде үңгір ғибадатханаларын салды. Шығыс Чалукиялар (б.з. 615 – б.з. 1070) билігінде бүкіл Андхра елі бір билеушінің басқаруында болды. Шығыс Чалукиялар Ундаваллидегі үңгір ғибадатханасын, тасқа қашалған киелі орындарды және Шива храмдарын салғандарымен танылды.

Орта ғасырлар

Аурангазеб бұл аймақты Голконда провинциясының бір бөлігі ретінде басқарды. 1713 жылы Асаф-Жах Низам-ул-Мұлк атағымен Деканның субедары немесе вице-патшасы болып тағайындалды. Голконда провинциясы Аркот, Куддапа, Курнул, Раджамундри және Чикаколь (Срикакулам) сияқты бес Навабтың басқаруындағы аумақтарды қамтыды. Бұл аймақ Раджамундри Навабының құрамына кірді.

1947 жылдан кейін

1971 жылы Кришна ауданында 10 талука болды. 1978 жылы олардың саны 21 талукаға дейін артты. 1985 жылы мандал жүйесі енгізіліп, ауданда 50 мандал құрылды. 2022 жылы Кришна ауданы Кришна және НТР аудандарына бөлінді.

Тарихи демографиялық мәліметтер

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша, ауданның халқы 4 517 398 адамды құрады, ал халық тығыздығы шамамен 1 шаршы километрге 518 адам. Жалпы халықтың ішінде 2 267 375 ер адам және 2 250 023 әйел адам бар, яғни 1000 ер адамға 992 әйел адам шақалдайды. Халықтың қалалық бөлігі 40,81% құрайды. Сауаттылық деңгейі 73,74% сауатты азаматты қамтиды.

География

Кришна ауданы шығысында Бенгал шығанағымен, батысында Гунтур және Бапатала аудандарымен, солтүстігінде Элуру және НТР аудандарымен, оңтүстігінде Бенгал шығанағымен қоршалған. Кришна ауданының аумағы – [аумақтың мөлшері] және оның жағалау сызығының ұзындығы – [жағалау сызығының ұзындығы].

Экономика

Ауыл шаруашылығы экономиканың негізгі тірегі болып табылады. Пади – негізгі азық дақылы болып өсіріледі. 2019–20 жылғы мәліметтерге сәйкес, ауданның жалпы егіс алақаны 3,76 лак гектарды құрады, оның ішінде жалпы суармалы алақаны 2,42 лак гектар болды. Басқа да өнімдерге: қант қамысы, манго, помидор, сүт, ет және балық шаруашылығы кіреді.

Жол

Аудан арқылы Пунэ – Мачилипатнамы арасындағы 65-ші, Памарру – Палаколлу арасындағы 165-ші, Оңголь – Катипуди арасындағы 216-шы тас жолдар өтеді.

Темір жол

Ауданда теміржол желісі бар. Гудивада және Мачилипатнам теміржол станциялары – ауданның маңызды теміржол станциялары. Ең жақын ірі теміржол станциясы – Виджаявада-Жанкшн теміржол станциясы, Мачилипатнамнан пойызбен 80 км қашықтықта орналасқан. Порттың бастапқы жүк көлемі 35 миллион тоннаны (35 млн тонна/жыл) құрайды, оның ішінде үш жалпы жүк терминалы және бір көмір терминалы болады. Порттың құрылысы екі жылда аяқталуы жоспарлануда. Болашақта төрт терминалды терең су портының сыйымдылығы жүк ағынының артуына байланысты 116 миллион тоннаға (116 млн тонна/жыл) дейін ұлғаяды.

Ауа

Кришна ауданы Ганнаварамда орналасқан Виджаявада халықаралық әуежайымен қамтамасыз етілген, ол Мачилипаттнамнан 67,9 км қашықтықта жатыр.

Білім

Гудивада қаласында доктор Гураджау атындағы мемлекеттік гомеопатиялық медицина колледжі мен гомеопатия жөніндегі аймақтық ғылыми-зерттеу институты орналасқан. Кришна университеті Мачилипаттнам қаласында орналасқан.

Мәдениет

Кришна ауданының мәдениеті көбінесе ауылдық жерлерде дәстүрлі, ал Гудивада және Мачилипатнам қалаларында шамалы заманауи. Бұл аймақ сонымен қатар үнді классикалық биі Кучипудидің туған жері ретінде де әйгілі. Кришнада сөйленетін телугу диалектісі телугу тілінің стандартты түрі деп есептеледі.

Спорт

Кабади ең танымал спорт, одан кейін крикет, волейбол, бадминтон, баскетбол және теннис. НТР стадионы Гудивададағы басты спорт аренасы. Ол жеңіл атлетика, волейбол, крикет жаттығулары, қоқ-пар, кабади, бадминтон, теннис және баскетбол сияқты бірнеше спорт түрлері үшін пайдаланылады. Сонымен қатар, ол Кришна аудандық крикет қауымдастығының стадионы болып табылады.