Кіріспе

Ықтималдық емес статистикалық іріктеу әдісі

Әлеуметтану және статистика зерттеулерінде қар көшкіні үлгісі (немесе тізбекті үлгі алу, тізбекті сілтеме үлгісі, сілтеме үлгісі) – бұл ықтималдық емес үлгі алу әдісі, онда зерттеуге қатысушылар болашақ қатысушыларды өз таныстарындан іздейді. Сондықтан үлгі тобы қар көшкінідей өседі делінеді. Үлгі жинала келе, зерттеу үшін жеткілікті деректер жинақталады. Бұл әдіс көбінесе есірткі қолданушылар немесе секс-жұмыскерлер сияқты жасырын популяцияларда қолданылады, оларға зерттеушілердің қол жеткізуі қиын. Үлгі мүшелері іріктеу тізімінен таңдалмағандықтан, қар көшкіні үлгілері көптеген бұрмалаушылықтарға ұшырайды. Мысалы, көптеген достары бар адамдар үлгіге енуі мүмкін. Егер виртуалды әлеуметтік желілер қолданылса, бұл әдіс виртуалды қар көшкіні үлгісі деп аталады. Белгілі бір шарттарда зерттеушілерге қар көшкіні үлгілерінен асимптотикалық бөгде бағалау жасауға болатыны көрсетілген. Қар көшкіні үлгісі және жауап берушілерге негізделген үлгі алу зерттеушілерге жасырын популяцияны байланыстыратын әлеуметтік желі туралы бағалау жасауға мүмкіндік береді.

Сипаттама

Қарлы шар іріктеу әдісінде бастапқы ақпарат берушілердің шағын тобы қолданылады, олар өз әлеуметтік желілері арқылы белгілі бір зерттеуге үлес қоса алатын және қатысуға жарамдылық критерийлеріне сәйкес келетін басқа қатысушыларды тағайындайды. "Қарлы шар іріктеу" термині қардың төбеден домалаған сайын көлемі ұлғая түсуіне ұқсас аналогияны көрсетеді.

Әдіс

Қатысу бағдарламасының жобасын жасау (өзгертулерге ұшырауы мүмкін, бірақ бағдарламаның мазмұнын көрсетеді). Мүдделі тараптарға жүгініп, контактілерді сұраңыз. Контактілерді алып, олардан қатысуларын сұраңыз. Қатысу бағдарламасына қосылатын қоғамдық мәселелерді талқылайтын топтар пайда болуы мүмкін. Қажет болған жағдайда, көбірек мүдделі тараптарды тарту үшін контактілер арқылы желіні кеңейтуді жалғастырыңыз. Желіні кеңейтуге қатысатын адамдардың құрамын әртараптандыру арқылы контактілердің әртүрлілігін қамтамасыз етіңіз.

Талап

Қатысушылар олардың зерттеуге қатысуға мүмкіндік беретін қасиеттерімен ортақ белгілері бар басқа адамдарды білуі мүмкін.

Қолданылатын жағдай

Карлы топты үлгілеуді халықтың мүшелерін табу қиын және жасырын болған жағдайларда қолдану тиімді (мысалы, үйсіздердің немесе есірткі қолданушылардың үлгілері), сондай-ақ бұл мүшелер тығыз байланыста болғанда (мысалы, ұйымдасқан қылмыс, ортақ мүдделер, қолдағы жобаға қатысты бір топқа қатысу) пайдалы. Карлы топты үлгілеу зерттеушілерге шеттетілген топқа танымдық және эмоционалдық тұрғыдан жақындауға және оларды зерттеуге қатыстыруға мүмкіндік береді. Бұл әдіс болашаққа қатысты белгісіздік тудырған сенімсіздік жағдайларын із салу арқылы шешеді.

Сарапшылардан ақпарат жинау

Қарлы топты іріктеу медицина, өндіріс процестері немесе клиенттермен қарым-қатынас әдістері сияқты белгілі бір саладағы сарапшыларды анықтау және кәсіби және құнды білімді жинау үшін қолданылуы мүмкін. Мысалы, 3M хирургиялық жабындыны денеге қалай жабыстыруға болатынын анықтау үшін қарлы топты іріктеу арқылы барлық тиісті салалардан мамандарды шақырды. Қатысқан әрбір сарапшы олар білетін, көбірек ақпарат бере алатын тағы бір сарапшыны ұсынуы мүмкін.

Маргинальданған және стигматизацияланған халықтармен қоғамдық және халық денсаулығын зерттеу

Карлы топты іріктеуді маргиналды, қылмыстық немесе басқа да стигматизацияланған мінез-құлық пен оның салдары зерттелетін зерттеулерге қатысушыларды тарту үшін пайдалануға болады. Мысалдарға заңсыз заттарды қолдану (мысалы, рецепт бойынша берілмеген дәрі-дәрмектер), заңсыз материалдарды жинау (мысалы, піл сүйегі, лицензияланбаған қару) немесе стигматизацияланған амалдар (мысалы, анорексияны қолдау, сексуалдық фетиш) жатады. Көпшіл қоғамнан мүлдем шеттетілу немесе жария болудан немесе ұятқа қалудан қорқу қатысушылармен әдеттегі тәсілдермен байланыс орнатуды қиындатады. Дегенмен, осы мінез-құлықтардың көпшілігі оларды істейтін адамдардың бір-бірімен байланыста болуын білдіреді. Карлы топты іріктеу көшедегі өмірмен байланысты халықты зерттеудің көптеген зерттеулерінде қолданылады.

Артықшылықтар

Жасырын популяцияларды табу: Зерттеушілер әлеуметтік желілерді пайдалану арқылы бұрын білмеген адамдарды сауалнамаға қосу мүмкіндігіне ие. Белгілі бір популяцияны анықтау: Халықтың мүшелерін анықтау үшін (мысалы, үйсіздер, есірткі қолданушылар) тізімдер немесе басқа анық көздер жоқ. Зерттеушілер бұрынғы байланыстар мен қарым-қатынастарды пайдаланады, содан кейін жаңа қатысушылардан қолжетімділік пен ынтымақтастық алады. Қатысушылардың сенімін қамтамасыз ету және оны құжаттау – маңызды кепіл. Бұл зерттеушілердің адал ниетпен әрекет етуімен және қатысушылармен жақсы жұмыс қарым-қатынасын орнату арқылы қол жеткізіледі. Әдістеме: Жасырын популяцияны табу үшін қатысушылар пайдаланылғандықтан, зерттеуші үлгі алуға аз қаржы және уақыт жұмсайды. Қар шары үлгісін алу әдісі күрделі жоспарлауды қажет етпейді және басқа үлгі алу әдістерімен салыстырғанда аз персоналды талап етеді. Қар шары үлгісін алу әдісін баламалы және толықтырушы зерттеу әдістемелерінде қолдануға болады. Баламалы әдістеме ретінде, басқа зерттеу әдістерін қолдану мүмкін болмағанда, қиын жағдайлар туғанда және кездейсоқ үлгі алуға мүмкіндік болмағанда. Зерттеу сапасы мен тиімділігін арттыру және квоталық үлгі алу сияқты үлгі алу қателіктерін азайту үшін басқа зерттеу әдістерімен бірге толықтырушы әдістеме ретінде.

Кемшіліктер

Қоғамдық бұрмалаушылық: Алғашқы қатысушылар үлгіге күшті әсер етеді. Қар добы тәсілімен алынған үлгілер дәл емес, түрлі және қате нәтижелер беруі мүмкін. Бұл әдіс нақты үлгі алуды жүзеге асыратын адамның шеберлігіне және сол адамның тік байланыстар арқылы желі құруға және тиісті үлгіні табуға қабілетіне тәуелді. Сәтті болуы үшін, мақсатты аймақтардағы бұрынғы байланыстар мен мақсатты топтың ішінде ақпарат ағынын сақтап тұру қабілеті қажет. Кездейсоқ емес: Қар добы тәсілімен үлгі алу, кездейсоқ іріктеу және өкілдік туралы қалыпты түсініктерді қолдайтын көптеген болжамдарға қайшы келеді. Дегенмен, әлеуметтік жүйелерді зерттеушілердің кездейсоқ түрде тарту мүмкіндігінен тыс. Қар добы тәсілімен үлгі алу әлеуметтік жүйелерде қажеттілікке айналады. Белгісіз үлгілік популяция мөлшері: Жалпы популяцияның толық мөлшерін білудің қауқыпсыз жолы жоқ. RDS рефералдық әдісті үлгіге салмақ қою арқылы толықтырады, бұл бастапқы кездейсоқ емес іріктеуді өтеуге және рефералдық әдіспен үлгі алу кезінде туындайтын қателерді азайтуға көмектеседі. Нәтижелердің өкілдігін арттыру мүмкіндігін ұсынады. Сондықтан, хабардар келісімнің сапасы күмәнді болды. Сапалық зерттеуде, мәжбүрлеу сезіміне байланысты алаңдаушылықтар этикалық дилеммаларға қарастырылады және зерттеу процесіне ұсынымдар енгізіледі.

Жағдайдың жақсаруы

Қарлы доп үлгісі – бұл қатысушылардың әлеуметтік желілерін зерттеу арқылы белгілі бір топтарға қол жеткізуді қамтамасыз ететін рекрутинг әдісі. Кэт Браунның мақаласында айтылған зерттеулерге сәйкес, әлеуметтік желілерді зерттеу құралы қолжетімді. Осы зерттеуде Кэт Браун әлеуметтік желілерді гетеросексуал емес әйелдерді зерттеу үшін пайдаланған. Қарлы доп үлгісін алу жиі қолданылады, себебі зерттелетін топқа қатысушылардың саны аз болғандықтан немесе тақырыптың сезімталдығына байланысты оларға жеу қиын. Автор адамдар арасындағы қарым-қатынастар мен байланыстарды пайдаланатын қарлы доп үлгісін алу техникасын көрсеткен. Әлеуметтік желілер мен жеке қарым-қатынастарды пайдалану арқасында қарлы доп үлгісі фокус-топтарда, жұптық сұхбаттарда және сұхбаттарда адамдардың қалай әрекет ететінін және бір-бірімен қарым-қатынас жасайтынын қалыптастырады. Нәтижесінде, қарлы доп үлгісі тек белгілі бір үлгілерді іріктеумен ғана шектелмейді, сонымен қатар бұл техника қатысушылардың өмірлері туралы айғақтарын алуға мүмкіндік береді. Осы тәуекелдерді азайту үшін мақсатты топ туралы деректерді жинау үшін бір ғана үлгі алу әдісіне сенбеу маңызды. Ақпаратты ең дәл алу үшін компания үлгінің бақылауда екеніне көз жеткізу үшін барлық мүмкіндіктерін жұмсауы керек. Сондай-ақ, нақты үлгі алу үшін дұрыс қызметкерлерді пайдалану өте маңызды, өйткені бір ғана жіберілген мүмкіндік нәтижелерді бұрмалауы мүмкін.

Респонденттерге негізделген іріктеу

Жасырын популяцияларды зерттеуге жаңа тәсіл. Бұл тиімді түрде қар шары тәсілімен үлгі алу кезінде қателіктерді болдырмауға көмектеседі. Респонденттер арқылы іріктеу – бұл далалық үлгі алу техникасы және популяциядағы белгілер бойынша ұқсастықты ескере отырып түзетулер жасайтын арнайы бағалау процедураларын қамтиды. Респонденттер арқылы іріктеу әдісі мұндай үлгілердің кейбір кемшіліктерін жою үшін екі деңгейлі жүйелі ынталандыруды пайдаланады. Басқа тізбектік сілтеме әдістері сияқты, RDS жасырын популяция мүшелеріне ең оңай қол жеткізе алатындар – олардың өзінің құрдастары деп есептейді.