Джеймс Смитсон: Британдық химик және минералог өмірі мен мұрасы

Кіріспе

Британдық химик және минералог Джеймс Смитсон (шамамен 1765 – 27 маусым 1829) британдық химик және минералог болған. Ол 1800 жылдардың басында Корольдік қоғам үшін көптеген ғылыми мақалалар жариялаған, сондай-ақ каламинды анықтаған, ол кейіннен оның құрметіне "смитсонит" деп аталған. Ол Смитсон институтының негізін қалаушы демеушісі және оның атымен аталады. Ол Францияның Париж қаласында Элизабет Хангерфорд Кит Мэсидің заңсыз баласы ретінде дүниеге келген. Туғаннан кейін көп ұзамай ол Британия азаматтығына өтіп, оның есімі Джеймс Луис Мэси болып өзгертілген. Анасының қайтысынан кейін 1800 жылы ол әкесінің түпкі тегін – Смитсонды қабылдаған. 1782 жылы Оксфорд университетінің Пембрук колледжіне түсіп, 1786 жылы өнер магистрі дәрежесін алған. Оқу кезінде ол Шотландияға геологиялық экспедицияға қатысып, химия мен минералогияны зерттеген. Оның құбырша арқылы талдау жасау және кішкентай көлемде жұмыс істеу қабілеті үшін жоғары бағаланған Смитсон өмірінің көп бөлігін Еуропа бойынша кеңінен саяхаттап өткізген; ол өмірінде шамамен 27 мақала жариялаған. Смитсон ешқашан үйленбеген және баласы болмаған; сондықтан өсиетнама жазғанда, ол мүлкін немересіне, ал егер немересі Смитсоннан бұрын қайтыс болса, оның отбасына қалдырған. Егер оның немере інісі мұрагерсіз қайтыс болса, Смитсонның өсиеті бойынша оның мүлкі "Вашингтонда Смитсон институтының атымен білімді көбейту және тарату мақсатында құрылған мекемеге" жұмсалуға тиіс болған. Ол 1829 жылғы 27 маусымда Италияның Генуя қаласында 64 жасында қайтыс болған. Алты жылдан кейін, 1835 жылы, оның немере інісі мұрагерсіз қайтыс болып, мүліктің АҚШ-қа өтуіне бастама берген. Осылайша Смитсон, ешқашан АҚШ-қа бармағанмен, Вашингтондағы Смитсон институтының демеушісі атанған.

Ерте өмір

Джеймс Смитсон шамамен 1765 жылы Хью Перси, Нортумберлендтің 1-ші герцогы мен Элизабет Хангерфорд Кит Мэси отбасында дүниеге келді. Смитсон Парижде құпия түрде дүниеге келгендіктен, оның туған аты франкофондық Жак Луи Маси (кейін Джеймс Луи Маси деп өзгертілді) болды. 1801 жылы, шамамен 36 жасында, анасы қайтадан жесір қалғаннан кейін қайтыс болған соң, ол өзінің тегін Смитсонға, биологиялық әкесінің бастапқы тегіне ауыстырды. (Барон Хью Смитсон, Леди Элизабет Сеймурға үйленген кезде, ол бұрыннан баронша және Перси әулетінің жанама мұрагері болғандықтан, өзінің тегін Персиге өзгертіп алған). Джеймс Англияда білім алып, азаматтыққа қабылданды. Ақын Джордж Кит шешесінің жағынан бірнеше буыннан кейінгі туысы болды. Смитсон көшпелі өмір салтын ұстанды, Еуропаны аралап саяхаттады. Ол Француз революциясы кезінде Парижде болды. Ол ешқашан үйленбеген және балалары болған жоқ. 1766 жылы анасы Хангерфорд әулетінен Студлиді мұраға алды, онда оның ағасы қайтыс болғанға дейін тұрған. Оның даулы заңдық әкесі Джон Марше Дикинсон (Дикенсон) 1771 жылы қайтыс болды. Смитсонның байлығы анасының мүлкін жартылай бауыры, полковник Генри Луис Диккенсонмен бөлісуден туындады. Смитсон ғалымдар Джозеф Пристли, сэр Джозеф Бэнкс, Антуан Лавуазье және Ричард Кирванмен қарым-қатынас жасады және олармен бірге жұмыс істеді. 1802 жылы ол Корольдік қоғамда екінші мақаласын, "Кейбір каламиндардың химиялық талдауы" тақырыбында оқыды. Ол Лондон Корольдік қоғамының философиялық еңбектерінде жарияланды және оның жаңа аты, Джеймс Смитсон, ресми түрде тіркелді. Мақалада Смитсон каламин минералы мырыш оксиді екені туралы пікірге қарсы шықты. Оның жаңалықтары каламинды "нағыз минерал" деп тануға мүмкіндік берді. Ол Киркдейл үңгірін зерттеді және қарастырды; оның 1824 жылы жарияланған нәтижелері үңгірдегі құрылымдардағы қазбалардың Ұлы су тасқынынан пайда болғаны туралы бұрынғы сенімдерге қарсы дәлел келтірді. Смитсон "силикаттар" сөзін алғаш қолданған адам деп есептеледі; Ол Сампиердаренаға көрінетін протестант зиратында жерленген. Өсиетінде Смитсон Смитсонов институтының миссиясын былай түсіндірді:

James Smithson was born in c. 1765 to Hugh Percy, 1st Duke of Northumberland and Elizabeth Hungerford Keate Macie. An illegitimate child, Smithson was born in secret in Paris, resulting in his birth name being the Francophone Jacques Louis Macie (later altered to James Louis Macie). In 1801 when he was about 36, after the death of his again widowed mother, he changed his last name to Smithson, the original surname of his biological father. (Baronet Hugh Smithson had changed his surname to Percy when he married Lady Elizabeth Seymour, already a baroness and indirect heiress of the Percy family, one of the leading landowning families of England). James was educated and eventually naturalised in England. The poet George Keate was a first cousin once removed, on his mother's side. Smithson was nomadic in his lifestyle, travelling throughout Europe. He was in Paris during the French Revolution. He never married or had children. In 1766, his mother had inherited from the Hungerford family of Studley, where her brother had lived up until his death. His controversial legal step father John Marshe Dickinson (aka Dickenson) of Dunstable died in 1771. Smithson's wealth stemmed from the splitting of his mother's estate with his half brother, Col. Henry Louis Dickenson. Smithson socialised and worked with scientists Joseph Priestley, Sir Joseph Banks, Antoine Lavoisier, and Richard Kirwan. In 1802 he read his second paper, "A Chemical Analysis of Some Calamines," at the Royal Society. It was published in the Philosophical Transactions of the Royal Society of London and was the documented instance of his new name, James Smithson. In the paper, Smithson challenges the idea that the mineral calamine is an oxide of zinc. His discoveries made calamine a "true mineral". He explored and examined Kirkdale Cave; his findings, published in 1824, successfully challenged previous beliefs that the fossils within the formations at the cave were from the Great Flood. Smithson is credited with first using the word "silicates"; He was buried in a Protestant cemetery overlooking Sampierdarena. In his will, Smithson explained the Smithsonian mission:

Содан кейін менің барлық мүлікімді, . Америка Құрама Штаттарына, Вашингтонда Смитсонов институты деген атпен, адамдар арасында білімді арттыру және тарату мақсатында құрылған мекемеге мұра етіп қалдырамын.

Мұра және Смитсоний

Кейін, оның қайтыс болған жылында АҚШ үкіметіне Аррон Вейл Мемлекеттік хатшы Джон Форсайтқа жазған хаты арқылы мұражай туралы хабарланды. Бұл ақпарат президент Эндрю Джексонға жеткізілді, ол Конгреске хабарлады; комитет құрылды және көптеген талқылардан кейін заңмен Смитсонов институты құрылды. 1836 жылы президент Джексон бұрынғы Қаржы министрі Ричард Рашты Англияға комиссар ретінде жіберді, ол Канцелярия сотына жүгініп, қаражатты қамтамасыз етуі керек болды. 1838 жылы ол табысқа жетіп, 104 960 алтын суверенді (он бір жәшікте) және Смитсонның жеке заттарымен, ғылыми жазбаларымен, минералдарымен және кітапханасымен оралды. Алтын Филадельфиядағы қазынаға аударылып, 508 318,46 долларға қайта соғылды. 1847 жылдың 24 ақпанында Смитсонов институтының құрылуын қадағалаған Регенттер кеңесі мекеменің мөрін бекітті. Пьер Жозеф Тиолие жасаған гравюраға негізделген мөрді Эдвард Стэблер жасап, Роберт Дейл Оуэн жобалады. Смитсонның құжаттары мен минералдар жинағы 1865 жылы өртте жойылды, бірақ оның 213 кітаптан тұратын жинағы Смитсонда сақтаулы. Регенттер кеңесі Смитсонның Оксфорд университетінің студенттік киімін киген портретін сатып алды, оны Джеймс Робертс салған, қазір ол Смитсон замкісіндегі склепте қойылған. 1877 жылы Смитсонның өсиетінің қосымша портреті, миниатюрасы және түпнұсқасы сатып алынды; олар қазір Ұлттық портреттер галереясында және Смитсон институтының мұрағатында сақталады. 1878 жылы Смитсонның туыстарынан қосымша заттар сатып алынды. Оның туған ортасы оған өлімнен кейін атаққа ұмтылу сезімін тудырған сияқты, бірақ ол ғылыми қауымдастықта үлкен беделге ие болды және өзінің тегімен мақтанды. Смитсон бірде былай деп жазды:
"Менің тамырымда Англияның ең таза қаны ағады. Әкемнің жағынан Нортумберлендтің ұрпағымын, анамның жағынан патшалармен туыспын, бірақ бұл маған пайда бермейді. Нортумберлендтер мен Персилердің тақымдары жойылып, ұмытылған кезде менің атым адамдар есінде сақталады."

Later in the year of his death the United States government was informed about the bequest when Aaron Vail wrote to Secretary of State John Forsyth. This information was then passed onto President Andrew Jackson who then informed Congress; a committee was organized, and after much debate the Smithsonian Institution was established by legislation. In 1836 President Jackson sent Richard Rush, former Treasury Secretary, to England as Commissioner to proceed in Chancery Court to secure the funds. In 1838 he was successful and returned, accompanied by 104,960 gold sovereigns (in eleven crates) and Smithson's personal items, scientific notes, minerals, and library. The gold was transferred to the treasury in Philadelphia and was reminted into $508,318.46. On 24 February 1847 the Board of Regents, which oversaw the creation of the Smithsonian, approved the seal for the institution. The seal, based on an engraving by Pierre Joseph Tiolier, was manufactured by Edward Stabler and designed by Robert Dale Owen. Although Smithson's papers and collection of minerals were destroyed in a fire in 1865, his collection of 213 books remains intact at the Smithsonian. The Board of Regents acquired a portrait of Smithson dressed in Oxford University student attire, painted by James Roberts, that is now on display in the crypt at the Smithsonian Castle. An additional portrait, a miniature, and the original draft of Smithson's will were acquired in 1877; they now reside in the National Portrait Gallery and Smithsonian Institution Archives, respectively. Additional items were acquired from Smithson's relatives in 1878. The circumstances of his birth seem to have created in him a desire for posthumous fame, although he had established quite a reputation in the scientific community and lived proud of his descent. Smithson once wrote:
The best blood of England flows in my veins. On my father's side I am a Northumberland, on my mother's I am related to kings; but this avails me not. My name shall live in the memory of man when the titles of the Northumberlands and the Percys are extinct and forgotten.

Смитсонның сүйегін Вашингтонға көшіру

Смитсон Италияның Генуя қаласындағы Сампиердаренада жерленген. Америка Құрама Штаттарының Генуядағы консулынан қабір орнын күтіп ұстауды сұрады, ал күтіп ұстауға қажетті қаржы Смитсондар институтынан түсті. Смитсондар институтының хатшысы Сэмюэл Лэнгли бұл орынға барып, оны күтіп ұстауға қосымша ақша берді және қабір орны үшін ескерткіш тақта жасауды тапсырды. Үш ескерткіш тақтаны Уильям Ордвей Партридж жасады. Біреуі қабір орнына, екіншісі Генуядағы протестант шіркеуіне, ал үшіншісі Оксфордтағы Пемброк колледжіне сыйға тартылды. Бүгінде тек бір ғана тақта сақталған. Қабір орнындағы тақта ұрланып, оның орнына мәрмәрден жасалған нұсқасы қойылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде протестант шіркеуі қиратылып, тақта тоналды. 1963 жылы оның көшірмесі қайтадан орнатылды. Смитсонның қалдықтарын тапсырғанда, Белл былай деді: "Ендігіде менің міндетім орындалды және Америка Құрама Штаттарына зор үлес қосып, пайда келтірген осы ұлы адамның қалдықтарын сіздерге тапсырамын." Сарқынды одан кейін Регенттер кеңесінің кеңсесинде жатқызды, онда Смитсонның жеке жинағынан әртүрлі заттар қойылған еді.

Ескерткіш

Смитсонның сүйегі келгеннен кейін Регенттер кеңесі Конгресстен мемориалды қаржыландыруды сұрады. Суретшілер мен сәулетшілерге ескерткіш жобалауға шақыру жіберілді. Аугуст Сент-Годенс, Луи Сент-Годенс, Гутзон Борглум, Тоттен & Роджерс, Генри Бэкон және Хорнблоуэр & Маршалл – ұсыныс берген көптеген суретшілер мен архитектуралық фирмалардың бір бөлігі ғана. Ұсыныстардың дизайны әртүрлі болды: егер салынған болса, Линкольн мемориалынан да үлкен монументалды қабірлерден бастап, Смитсон қамалының сыртындағы кішкентай ескерткіштерге дейін. Конгресс мемориалды қаржыландырудан бас тартты. Смитсониян институты мемориалды қаржыландыруға мәжбүр болғандықтан, Гутзон Борглумның жобасы қолданылды, ол Смитсон қамалының оңтүстік мұнара бөлмесін қайта жаңартуды ұсынды, бұл бөлме төрт Коринф бағаналарымен және күмбезді төбемен қоршалған мемориалға арналмақ. Бірақ мұнара бөлмесінің орнына, солтүстік кіреберістегі кішкентай бөлмеде (сол кезде ол күзетшінің шкафы болған) итальян стиліндегі саркофаг орналастырылды. 1904 жылдың 8 желтоқсанында Италиядан 16 жәшікпен итальян криптасы жеткізілді. Ол Смитсонның сүйегі тасымалданған кемемен келді. Сәулет фирмасы Hornblower & Marshall мәйітханалық шіркеуді жобалады, онда мрамордан жасалған лавр гүл шоғыры және неоклассикалық дизайн болды. Смитсон 1905 жылдың 6 наурызында жерленді. Оның регенттер бөлмесінде сақталған табыты крипт астындағы жерге қойылды. Бұл шіркеу Смитсонның сүйегін Конгресс үлкен мемориалды бекіткенге дейін уақытша сақтау үшін арналған. Бірақ бұл ешқашан орындалмады, және Смитсонның сүйектері әлі күнге дейін сол жерде жатыр.