Кіріспе

1 8 2 3 - 1 8 2 4 - 1 8 2 5

Қаңтар-наурыз

8 қаңтар – Ұзақ дау-дамайлардан кейін Майкл Фарадей, бір ғана қарсы дауыспен, Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 22 қаңтар – Бірінші англо-ашанти соғысы: Нсаманков шайқасы – Ашанти империясының әскерлері Алтын жағалауда (қазіргі Гана) британдық әскерді талқандап, британдық губернатор сэр Чарльз Маккартиді өлтірді. 24 қаңтар – Джереми Бентам негіздеген радикалды тоқсандық журнал «Вестминстер ревьюдің» алғашқы саны Лондонда жарық көрді. 10 ақпан – Симон Боливар Перудің диктаторы болып жарияланды. 20 ақпан – Уильям Бакланд, құс емес, алғашқы ғылыми тұрғыдан дұрыс аталған динозавр түрі – Мегалозаврдың атын ресми түрде жариялады. 21 ақпан – 1824 жылғы Чумаш көтерілісі Калифорниядағы испан билігіне қарсы басталды. 4 наурыз – Британ аралдарында Корольдік ұлттық құтқару кемесінің институты құрылды. 5 наурыз – Бірінші ағылшын-бірман соғысы басталды. 7 наурыз – Флорида штатының астанасы Сент-Огастиннен Таллахассиге көшірілді. 9 наурыз – Нидерланд сауда қоғамы (Netherlandsche Handel Maatschappij), ABN AMRO-ның және Нидерланд қаржы тобының алдағысы құрылды. 11 наурыз – АҚШ Соғыс министрлігі Үндістер ісі жөніндегі бюроны құрды. 17 наурыз – 1824 жылғы англо-голланд шартына қол қойылды. 19 наурыз – Америкалық саяхатшы Бенджамин Моррелл, кейіннен алдау туралы айыптамаларға ұшыраған сапарынан кейін Антарктидадан кетті. 29 наурыз – Каирде болған өрттен 4000 адам қаза тапты, оның ішінде Мысырдың Османдық губернаторы Мехмет Алидің сарайындағы оқ-дәрі жарылысынан қаза тапқандар да болды.

Сәуір-маусым

7 сәуір – Англияның Манчестер қаласында Бриджвотер Армс қонақ үйінде жұмысшы ерлерді оқыту жөніндегі ұлттық қозғалыстың бөлігі ретінде Механиктер институты құрылды. Бұл институт қаладағы үш университеттің – Манчестер университетінің, UMIST-тің және Манчестер метрополитен университетінің (MMU) – негізін қалады. 9 сәуір – Флорида штатының Таллахасси қаласын салу үшін алғашқы тұрақты қоныс аударушылар келді. Таллахасси Испания Корольдігінен жаңадан алынған Флорида территориясының астанасы ретінде таңдалды, себебі бұл аймақ территорияның негізгі қалалары – Пенсакола мен Сент-Огюстиннен шамамен бірдей қашықтықта орналасқан. 19 сәуір – Британдық ақын Лорд Байрон (Джордж Гордон Байрон) Грекияның Миссолонги қаласында 36 жасында қайтыс болды. Ол гректерді Осман империясының билігінен азат етуді жоспарлаған кезде ауырып қалған. Оның денсаулығы Миссолонгидегі нашар жағдайлар салдарынан қатты нашарлаған, және дәрігерлердің шамадан тыс қан тарту әрекеттері де оған әсер еткен деп саналады. 7 мамыр – Бетховеннің 9-шы симфониясы ("Хораль") Венадағы Kärntnertor театрында тұңғыш рет орындалды. Саңырау композиторды сахнада айналдырып, көрермендердің ынталы қарсы алуын көруге тура келді. 24 мамыр – Бірінші ағылшын-бирма соғысы: британдықтар Янгонды, Бирманы басып алды. 16 маусым – Ұлыбританияда Жануарларға қатыгездік жасауды болдырмау жөніндегі Корольдік қоғам құрылды.

шілде-қыркүйек

2 шілде – Бразилияның Пернамбуко штатында Экватор конфедерациясы құрылды: Император Педро I үкіметіне қарсы бай жер иелері Пернамбуконың тәуелсіздігі үшін сепаратистік қозғалысты бастады. 8 шілде – Гавайи патшайымы Камамалу Ұлыбританияға сапармен барған кезде қызылшадан қайтыс болды. 10 шілде – Маркиз де Лафайеттің АҚШ-қа сапары: Гилберт дю Мотье, Маркиз де Лафайет, Америка революциясының сүйікті батыры, Францияның Ле-Хавр портынан «Кадмус» кемесімен АҚШ-қа қайтып келіп, жеңіске жетті; ол 15 тамызда Нью-Йоркке жетті. 13 шілде – Гавайи королі Камехамеха II Ұлыбританияға сапары барысында король Георг IV-пен кездеспей тұрып, қызылшадан қайтыс болды. Сол заманғы байланыс жүйесінің жайлаулығына байланысты, корольдің қазасы туралы хабар Гавайиге келесі наурыз айында ғана жетті; оның қосылу рәсімі 1825 жылғы 11 мамырда өтті, содан кейін оның орнын інісі Камехамеха III басты. 19 шілде – Бұрын Мексика президенті болған, кейіннен өзін император Августин I деп жариялаған Дон Агустин де Итурбиде, 1823 жылғы 19 наурызда тақтан түсірілгеннен кейін Падилья қаласында атылып өлтірді. 25 шілде – Париж, Францияда Монпарнас зираты ашылды. 6 тамыз – Перудің тәуелсіздік соғысы: Юнин шайқасы – Тәуелсіздік күштері Юнин аймағының таулы жерлерінде испандықтарды жеңді. 7 тамыз – Бірінші ағылшын-ашанти соғысы Ашанти империясының әскерлері шайқас алаңынан қашқан кезде аяқталды. 15 тамыз – Маркиз де Лафайеттің АҚШ-қа сапары Стейтен аралында басталды; ол 1825 жылғы 7 қыркүйекте қайтып кетті. 13 қыркүйек – Джон Оксли «Амити» кемесімен және 29 сотталған адаммен бірге Сиднейден шығып, Австралиядағы Квинсленд штатының Редклиф қаласы болып табылатын Мортон шығанағындағы жазалау орындасын құрып, орналасты. 16 қыркүйек – Карл X Франция королі ретінде ағасы Людовик XVIII-ді алмастырды.

Қазан-желтоқсан

4 қазан – Мексиканың бірінші Конституциясы қабылданып, ел федеративтік республика деп жарияланды. 10 қазан – Эдинбург қалалық кеңесі Джеймс Брейдуд басшылығымен Ұлыбританиядағы алғашқы өрт сөндіру бригадасы – Эдинбург қалалық өрт сөндіру бригадасын құрды. 21 қазан – Джозеф Аспдин Портленд цементін патенттеді. 5 қараша – Ағылшын тілді әлемдегі алғашқы технологиялық университет – Ренсселер политехникалық институты Нью-Йорктегі Троя қаласында құрылды. 19 қараша [Е.С. 7 қараша] – Санкт-Петербургтегі ең қатты су тасқыны кезінде су деңгейі қалыпты көрсеткіштен жоғары көтеріліп, 200 адам қаза тапты. 30 қараша – Онтариода төрт Велленд каналының біріншісіне алғашқы қазылған топырақ белгіленді (канал бес жылдан кейін сынақ жүргізу үшін ашылды). 3 желтоқсан – 1824 жылғы АҚШ президенттік сайлауы: АҚШ президенті лауазымына түскен төрт үміткердің ешқайсысы сайлаушылар дауысының көпшілігін жиная алмағандықтан, сайлау АҚШ Өкілдер палатасына жіберілді. 9 желтоқсан – Перу Тәуелсіздік соғысы: Аякучо шайқасы – Антонио Хосе де Сукре басқарған Колумбия және Перу әскерлері испандықтарды жеңіске жеткізді. 23 желтоқсан – Шокта халқының басшысы Пушматаха Вашингтонда қайтыс болды. 24 желтоқсан – Принстон университетінде алғашқы американдық студенттік бауырластық – Chi Phi (ΧΦ) құрылды. 28 желтоқсан – Батерст соғысы Вираджуридің жеңілісімен аяқталды.

Күні белгісіз

Осман империясының мысырлық және албандық әскерлері Криеттегі грек көтерілісін жеңіп шығады. Голландиялықтар Масанг келісіміне қол қояды, бұл Падри соғысындағы жаугершілікті уақытша тоқтатады. 1804 жылы Мэтью Флиндерс ұсынған «Австралия» атауын британдық Адмиралтейство бұрын Жаңа Голландия деп аталған елдің ресми атауы ретінде қабылдайды. Панорамаграмма – алғашқы стереоскопиялық қарау құралы ретінде ойлап табылды. Колорадо картоп қоңызын алғаш рет Томас Сей сипаттаған.

Қаңтар - маусым

7 қаңтар – Джулия Кавана, ирланд романшысы (1877 жылы қайтыс болған)
8 қаңтар – Уилки Коллинз, британдық романшы (1889 жылы қайтыс болған)
15 қаңтар – Мари Дюплессис, француз кортизаны (1847 жылы қайтыс болған)
21 қаңтар – Томас Джонатан "Стоунволл" Джексон, американдық конфедерация генералы (1863 жылы қайтыс болған)
26 қаңтар – Эмиль Чирнянский, польшалық химик (1888 жылы қайтыс болған)
7 ақпан – Сэр Уильям Хьюггинс, британдық астроном (1910 жылы қайтыс болған)
8 ақпан – Барнард Эллиотт Би, американдық конфедерация генералы (1861 жылы қайтыс болған)
12 ақпан – Даянанда Сарасвати, индуизм діни басшысы, ведалық ғалым, Ария Самадж реформалық қозғалысын негіздеуші (1883 жылы қайтыс болған)
14 ақпан – Уинфилд Скотт Хэнкок, американдық Азамат соғысының генералы, демократтық президенттік үміткер (1886 жылы қайтыс болған)
27 ақпан – Асахико Асахико принці (1891 жылы қайтыс болған)
2 наурыз – Бедржих Сметана, чех композиторы (1884 жылы қайтыс болған)
9 наурыз – Амаса Лиланд Стэнфорд, американдық кәсіпкер, өнеркәсіпші және саясаткер, Калифорнияның 8-ші губернаторы (1893 жылы қайтыс болған)
12 наурыз – Густав Кирхгоф, неміс физигі (1887 жылы қайтыс болған)
19 наурыз – Уильям Аллингем, ирланд автор (1889 жылы қайтыс болған)
22 наурыз – Чарльз Пфайцер, неміс-американдық химик, Pfizer компаниясының негіздеушісі (1906 жылы қайтыс болған)
25 наурыз – Клинтон Л. Мерриам, американдық саясаткер (1900 жылы қайтыс болған)
26 наурыз – Жюли Виктория Добиэ, француз журналисі (1874 жылы қайтыс болған)
27 наурыз – Иоганн Вильгельм Хитторф, неміс физигі (1914 жылы қайтыс болған)
6 сәуір – Джордж Уотерхаус, Жаңа Зеландияның 7-ші премьер-министрі (1906 жылы қайтыс болған)
7 сәуір – Эдвард Джонс, Бакингем сарайына үнемі заңсыз кіріп отырған адам (1895 жылы қайтыс болған)
13 сәуір – Уильям Александр, Англикандық епископ, Ирландияның барлық аймақтарының бас епископы (1911 жылы қайтыс болған)
3 мамыр – Пио Сьотто, итальян суретшісі, камея ойып жасаушы (қайтыс болған жылы белгісіз)
6 мамыр – Токугава Иэсада, Жапонияның Токугава шогунатының 13-ші шогуны (1858 жылы қайтыс болған)
9 мамыр – Яков бен Мосей Бахрах, раввиндік иудаизмнің белгілі поляк туған қорғаушысы (1896 жылы қайтыс болған)
23 мамыр – Амброз Бернсайд, американдық Азамат соғысының генералы, өнертапқышы, Род-Айлендтен шыққан саясаткер (1881 жылы қайтыс болған)
7 маусым – Бернхард фон Гудден, неміс нейроанатомисі, психиатры (1886 жылы қайтыс болған)
8 маусым – Артур фон Моренхайм, орыс дипломаты (1906 жылы қайтыс болған)
20 маусым – Джордж Эдмунд Стрит, британдық сәулетші (1881 жылы қайтыс болған)
26 маусым – Уильям Томсон, 1-ші барон Келвин, ирландтық физик, инженер (1907 жылы қайтыс болған)
27 маусым – Эдна Дау Чейли, американдық жазушы, реформатор, қайырымдылық жасаушы (1904 жылы қайтыс болған)
28 маусым – Поль Брока, француз дәрігері, антропологы (1880 жылы қайтыс болған)

Шілде-желтоқсан

14 шілде – Камехамеха II, Гавай король (т. 1797)
19 шілде – Агустин де Итурбиде, Мексика императоры (т. 1783)
20 шілде – Мэн де Биран, француз философы (т. 1766)
21 шілде – Будда Лоетла Набалай (Рама II), Сиам (Таиланд) королі (т. 1767)
12 тамыз – Шарль Неринкс, Бельгияда туған Лоретто қарындастарының негізін қалаушы (т. 1761)
24 тамыз – Валентин Квин, 1-ші Дунравен және Маунт графы, ирланд саясаткері (т. 1752)
16 қыркүйек – Франция королі Людовик XVIII (т. 1755)
13 қазан – Сэр Джеймс Лэмб, Англияның 1-ші баронеті (т. 1752)
30 қазан – Чарльз Матурин, ирланд жазушысы (т. 1773)
5 желтоқсан – Энн Луиза Бойвин д'Харданкорт Бриллон де Жуй, Бенджамин Франклиннің француз сенімді серігі (т. 1744)
21 желтоқсан – Джеймс Паркинсон, ағылшын хирургі, дәріханашы, геолог, палеонтолог және саяси белсенді (т. 1755)

Күні белгісіз

Әли Қолы хан Қажар, Иранның Қажар әулетін құрған Аға Мұхаммед хан Қажардың жартылай бауыры (шамамен 1756 жылы туған).