Жозеф Пристли: ғалым, дін танушы және саяси ойшыл

Жозеф Пристли – ағылшын химигі, теологы, педагогы. Ол оттегіні ашқан, газдарды зерттеген және көміртекті газды суды ойлап тапқан ғалым. Ғылым мен дін интеграциясы.

32 мин оқу

100%

Дереккөз: Joseph Priestley — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Ағылшын химигі, теологы, педагогі және саяси теоретигі (1733–1804)

Джозеф Пристли (/p//r//iː//s//t//l//i/; 24 наурыз 1733 – 6 ақпан 1804) – ағылшын химигі, табиғат зерттеушісі, сепаратист теолог, грамматик, көп салалы педагог және либералды саяси теоретик. Пристли 1774 жылы сынап оксидін термиялық ыдырату арқылы оттегіні тәуелсіз түрде ашқандығымен ерекшеленеді. Өмірінде Пристлидің ғылыми беделі көбінесе карбонатталған суды ойлап табуымен, электр туралы жазбаларымен және бірнеше «газдарды» (құрамындағы газдарды) ашуымен байланысты болды, ең танымал газын Пристли «дефлогистикалық ауа» (оттегі) деп атады. Пристлидің флогистон теориясын қорғауға және болашақта химиялық революция болар жаңалықты қабылдамауы оны ғылыми қауымдастықтан оқшаулады. Пристлидің ғылымы оның теологиясымен тығыз байланысты болды және ол тұрақты түрде ағартушылық рационализмін христиандық теизммен біріктіруге тырысты. Метафизикалық еңбектерінде Пристли теизм, материализм және детерминизмді біріктіруге ұмтылды, бұл жоба «батыл және түпнұсқалы» деп бағаланды. Ой-пікірлердің еркін және ашық алмасуына сенген Пристли діни көзқарастары әртүрлі адамдарға төзімділік пен тең құқықтарды жақтады, сондай-ақ Англияда унитаризмнің құрылуына көмектесті. Пристлидің жарияланымдарының қырсықтығы, Америка революциясын және кейіннен Франция революциясын ашық қолдауы қоғам мен үкімет тарапынан наразылық тудырды; нәтижесінде 1791 жылы ол Лонданға, содан кейін АҚШ-қа қашуға мәжбүр болды, өйткені наразылық білдірген топ Бирмингемдегі үйі мен шіркеуін өртеп тастады. Өмірінің соңғы он жылын Пенсильвания штатының Нортумберленд округінде өткізді. Өмір бойы ғалым және педагог болған Пристли педагогикаға маңызды үлес қосты, соның ішінде ағылшын грамматикасы бойынша маңызды еңбек жариялады және тарих бойынша кітаптар жазды; ол ең әсерлі алғашқы уақыт жолдарының бірін жасады. Бірақ Пристлидің метафизикалық еңбектері ең ұзаққа созылған әсерге ие болды, өйткені қазір олар Джереми Бентам, Джон Стюарт Милль және Герберт Спенсер сияқты философтар үшін утилитаризмнің бастапқы көздері саналады.

Joseph Priestley ('/p//r//iː//s//t//l//i/; 24 March 1733 – 6 February 1804) was an English chemist, natural philosopher, separatist theologian, grammarian, multi subject educator, and liberal political theorist. Priestley is credited with his independent discovery of oxygen by the thermal decomposition of mercuric oxide, having isolated it in 1774. During his lifetime, Priestley's considerable scientific reputation rested on his invention of carbonated water, his writings on electricity, and his discovery of several "airs" (gases), the most famous being what Priestley dubbed "dephlogisticated air" (oxygen). Priestley's determination to defend phlogiston theory and to reject what would become the chemical revolution eventually left him isolated within the scientific community. Priestley's science was integral to his theology, and he consistently tried to fuse Enlightenment rationalism with Christian theism. In his metaphysical texts, Priestley attempted to combine theism, materialism, and determinism, a project that has been called "audacious and original". Priestley, who strongly believed in the free and open exchange of ideas, advocated toleration and equal rights for religious Dissenters, which also led him to help found Unitarianism in England. The controversial nature of Priestley's publications, combined with his outspoken support of the American Revolution and later the French Revolution, aroused public and governmental contempt; eventually forcing him to flee in 1791, first to London and then to the United States, after a mob burned down his Birmingham home and church. He spent his last ten years in Northumberland County, Pennsylvania. A scholar and teacher throughout his life, Priestley made significant contributions to pedagogy, including the publication of a seminal work on English grammar and books on history; he prepared some of the most influential early timelines. The educational writings were among Priestley's most popular works. Arguably his metaphysical works, however, had the most lasting influence, as now considered primary sources for utilitarianism by philosophers such as Jeremy Bentham, John Stuart Mill, and Herbert Spencer.

Ерте өмір және білім (17331755)

Пристли Йоркширдің Батыс Ридингіндегі Бирсталл қаласында (Бэтлидің жанында) Англия шіркеуінің қағидаларын қабылдамаған, ағылшын диссидент отбасында дүниеге келді. Ол Мэри Свифт пен Джонас Пристлидің алты баласының үлкені еді. Пристли шамамен бір жасқа толғанда әкесінің үйіне тәрбиеге берілді. Бес жылдан кейін анасы қайтыс болған соң үйіне оралды. 1741 жылы әкесі қайтадан үйленгенде, Пристли Филдхедтен 5 шақырым қашықтықта тұратын бай және баласыз Сара (1764 жылы қайтыс болды) мен Джон Кили есімді әпкесі мен күйеуінің үйіне көшіп барды. Пристли өте епті бала болды – төрт жасында Вестминстердің қысқаша катехизимінің барлық 107 сұрағы мен жауабын мінсіз жатқа айта білді. Әпкесі оның білімін арттыруға тырысып, оны дін қызметкері болуға дайындады. Жастық шағында Пристли жергілікті мектептерде оқып, грек, латын және еврей тілдерін үйренді. Шамамен 1749 жылы Пристли ауыр сырқатқа шалдығып, өліп бара жатқандай сезінді. Діңге берілген кальвинист ретінде, ол құтқарылу үшін рухани жаңару қажет деп сенді, бірақ өзінің осыны бастан кешіргенін күмәнданды. Бұл эмоционалдық күйзеліс оны діни тәрбиесіне күдікпен қарауға итермеледі, нәтижесінде ол таңдау теориясын қабылдамай, жалпы құтқарылуға сенді. Соның салдарынан, оның туған шіркеуінің ақсақалдары, Лидс қаласына жақын орналасқан Хекмондвиктің тәуелсіз жоғарғы шіркеуі, оны толық құрамына қабылдаудан бас тартты. Ауруынан кейін Пристлиде қалыпты дімқұрық пайда болды және ол сол кезде дін қызметкері болу туралы ойларынан бас тартты. Лиссабондағы туысымен сауда ісіне кірісуге дайындалу үшін, ол арамей және араб тілдерімен қатар француз, итальян және неміс тілдерін оқыды. Оны пастор Джордж Хаггерстон оқытты, ол Исаак Уоттс, Виллем Грейвсанде және Джон Локк еңбектері арқылы оны жоғары математика, табиғаттану, логика және метафизикамен таныстырды.

Давентри академиясы

Ақырында, Пристли теологиялық зерттеулерін қайтадан бастауға шешім қабылдады және 1752 жылы Давентридегі Диссидент академиясына қабылданды. Ол бұрыннан көп оқығандықтан, оқу бағдарламасының алғашқы екі жылынан босатылды. Ол қарқынды оқуын жалғастырды; мектептің либералды атмосферасымен бірге бұл оның теологиясын одан да солға қарай ықпалдады және ол Рационалды Диссидентке айналды. Рационалды диссиденттер догма мен діни мистиканы жек көріп, табиғатты және Киелі кітапты рационалды түрде талдауға баса назар аударды. Кейіннен Пристли Киелі кітаптан басқа, өзіне ең көп әсер еткен кітаптың Дэвид Хартлидің 1749 жылғы "Адам туралы байқаулары" екенін жазды. Хартлидің психологиялық, философиялық және теологиялық еңбегінде сананың материалистік теориясы жатқызылған. Хартли діни және моральдық "фактерді" ғылыми тұрғыдан дәлелдеуге болатын христиан философиясын құруды көздеді, бұл мақсат Пристлидің өмірі бойында оны мазалады. Давентриде оқыған үшінші жылында Пристли өзін "барлық кәсіптердің ең құрметтісі" деп сипаттаған дін қызметкерлігіне берілді.

Нидхэм нарығы мен Нантвич (1755 1761)

Роберт Шофилд, Пристлидің маңызды заманауи өмірбаянының авторы, 1755 жылы Суффолк графтығындағы Нидхэм-Маркет қаласындағы Диссиденттер қауымына алғашқы шақыруын Пристли де, қауым да үшін «қателік» деп сипаттайды. Пристли қалалық өмір мен теологиялық пікірталастарға құштар болған, ал Нидхэм-Маркет дәстүрге берілген, шағын ауыл болды. Оның ерекше пікірлері белгілі болғаннан кейін, қауымға қатысушылар мен сыйлықтардың саны күрт азайды. Пристлидің тәтесі, егер ол дін қызметкері болса, оны қолдайтынына уәде бергенімен, ол енді кальвинист емес екенін білгеннен кейін, одан әрі көмектесуден бас тартты. Қосымша ақша табу үшін Пристли мектеп ашуды ұсынды, бірақ жергілікті отбасылар балаларын жібермейтінін мәлімдеді. Ол сондай-ақ «Глобустарды қолдану» атты ғылыми лекциялар сериясын ұсынды, ол үлкен табысқа ие болды. Пристлидің Давентридегі достары оған басқа қызмет табуға көмектесті және 1758 жылы ол Чешир графтығының Нантвич қаласына көшіп, қаланың Госпитал көшесіндегі Свитбриар Холлда тұрды; ол онда бақыттырақ болды. Қауым Пристлидің ерекше пікірлеріне аз мән берді және ол сәтті мектеп ашты. Көптеген сол кездегі ұстаздардан айырмашылығы, Пристли студенттеріне табиғаттану философиясын оқытып, тіпті олар үшін ғылыми құралдар сатып алды. Қолда бар ағылшын грамматикасы кітаптарының сапасына наразы болған Пристли өзінің кітабын жазды: «Ағылшын грамматикасының негіздері» (1761). Ағылшын грамматикасын сипаттаудағы оның жаңалықтары, әсіресе оны латын грамматикасынан ажыратуға жасаған тырысы, 20 ғасыр ғалымдарын оны «өз заманының ең ұлы грамматиктерінің бірі» деп сипаттауға әкелді. «Негіздер» жарияланғаннан кейін және Пристлидің мектебі сәтті болғаннан кейін, Уоррингтон академиясы оған 1761 жылы оқытушылық қызмет ұсынды.

Білім беруші және тарихшы

Уоррингтонда болған кезінде жариялаған барлық кітаптары тарихты зерттеуге баса назар аударды; Пристли оны дүниелік табысқа жету үшін де, діни өсу үшін де қажет деп есептеді. Адамзаттың прогресін ашып көрсету және парадоксалды түрде таза, "алғашқы христиандықтан" айырылуын түсіндіру үшін ол ғылым мен христиан дінінің тарихын жазды. "Азаматтық және қоғамдық өмірге арналған либералды білім беру курсы" (1765), "Тарих және жалпы саясат бойынша лекциялар" (1788) және басқа да еңбектерінде Пристли жастардың білімі олардың болашақтағы нақты қажеттіліктерін ескеруі керек деп мәлімдеді. Осы пайдалылық принципі Уоррингтонның болашақ орта тап студенттері үшін дәстүрден тыс оқу бағдарламасын құруға жетекшілік етті. Ол классикалық тілдердің орнына қазіргі тілдерді, ал ежелгі тарихтың орнына заманауи тарихты ұсынды. Пристлидің тарих бойынша лекциялары ерекше революциялық болды; ол тарихты құдайлық басшылық пен табиғаттану тұрғысынан баяндады, тарихты зерттеу Құдайдың табиғи заңдарын түсінуге көмектеседі деп сақты. Сонымен қатар, оның мыңжылдық перспективасы ғылыми прогреске және адамзаттың жақсаруына деген оның оптимизмімен тығыз байланысты болды. Ол әр дәуір алдыңғыдан жақсы болады деп сенді және тарихты зерттеу адамдарға осы прогресті сезінуге және оны ілгерілетуге мүмкіндік береді деп ойлады. Пристли үшін тарихты зерттеу моральдық міндет болғандықтан, ол сол кезде бұл жағдай ерекше болған орта таптың әйелдерінің білім алуын да қолдады. Білім беру саласындағы кейбір ғалымдар Пристлиді 17 ғасырғы Джон Локк пен 19 ғасырғы Герберт Спенсер арасындағы білім беру туралы жазған ең маңызды ағылшын жазушысы деп атайды. "Тарих бойынша лекциялар" жақсы қабылданды және Хакнидегі Нью-колледж, Браун, Принстон, Йель және Кембридж сияқты көптеген білім беру мекемелерінде қолданылды. Пристли лекцияларына көмек ретінде қолдануға екі кесте жасады. Бұл кестелер, шын мәнінде, уақыт жолақтары болып табылады; олар 18 ғасырда жарияланған ең ықпалды уақыт жолақтары ретінде танымал. Екеуі де ондаған жылдар бойы танымал болды, ал Уоррингтонның қамқоршылары Пристлидің лекциялары мен кестелеріне қатты әсер етті, сондықтан олар 1764 жылы Эдинбург университетінен оған құқық докторы атағын беруге қол жеткізді. Осы кезеңде Пристли сонымен қатар реторика бойынша лекцияларды үнемі оқыды, ол кейін 1777 жылы "Сөз өнері және сын туралы лекциялар курсы" ретінде жарияланды.

All of the books Priestley published while at Warrington emphasised the study of history; Priestley considered it essential for worldly success as well as religious growth. He wrote histories of science and Christianity in an effort to reveal the progress of humanity and, paradoxically, the loss of a pure, "primitive Christianity". In his Essay on a Course of Liberal Education for Civil and Active Life (1765), Lectures on History and General Policy (1788), and other works, Priestley argued that the education of the young should anticipate their future practical needs. This principle of utility guided his unconventional curricular choices for Warrington's aspiring middle class students. He recommended modern languages instead of classical languages and modern rather than ancient history. Priestley's lectures on history were particularly revolutionary; he narrated a providentialist and naturalist account of history, arguing that the study of history furthered the comprehension of God's natural laws. Furthermore, his millennial perspective was closely tied to his optimism regarding scientific progress and the improvement of humanity. He believed that each age would improve upon the previous and that the study of history allowed people to perceive and to advance this progress. Since the study of history was a moral imperative for Priestley, he also promoted the education of middle class women, which was unusual at the time. Some scholars of education have described Priestley as the most important English writer on education between the 17th century John Locke and the 19th century Herbert Spencer. Lectures on History was well received and was employed by many educational institutions, such as New College at Hackney, Brown, Princeton, Yale, and Cambridge. Priestley designed two Charts to serve as visual study aids for his Lectures. These charts are in fact timelines; they have been described as the most influential timelines published in the 18th century. Both were popular for decades, and the trustees of Warrington were so impressed with Priestley's lectures and charts that they arranged for the University of Edinburgh to grant him a Doctor of Law degree in 1764. During this period Priestley also regularly delivered lectures on rhetoric that were later published in 1777 as A Course of Lectures on Oratory and Criticism.

Электр энергиясының тарихы

XVIII ғасырда Англияның "Солтүстік Афинасы" деп аталған Уоррингтон қаласының зияткерлік ортасы Пристлидің табиғаттануға деген қызығушылығын күшейтті. Ол анатомиядан лекция оқыды және Уоррингтондағы тағы бір оқытушы, оның досы Джон Седдонмен бірге температураға қатысты тәжірибелер жасады. Пристли оқытумен көп айналысса да, электр тарихын жазуға бел буды. Достары оны Ұлыбританиядағы осы саладағы белгілі ғалымдар – Джон Кантон, Уильям Уотсон, Тимоти Лейн және келіп тұрған Бенджамин Франклинмен таныстырды. Франклин Пристлиді тарихына енгізгісі келген тәжірибелерді жүргізуге шақырды. Пристли Франклиннің желкенмен жасаған тәжірибелері кезінде де оның кеңесін алды. Өзгелердің тәжірибелерін қайталап, Пристли жауапсыз қалған сұрақтарға қызығушылық танытты және өз тәжірибелерін жүргізуге түрткі алды. (Кантон, Франклин, Уотсон және Ричард Прайс оның сызбаларына және электр тарихының қолжазбасына тәнті болғандықтан, Пристлиді Корольдік қоғамға мүшелікке ұсынды; ол 1766 жылы қабылданды.) 1767 жылы 700 беттен тұратын "Электр тарихы және қазіргі жағдайы" атты еңбегі жарық көрді және жағымды пікірлерге ие болды. Кітаптың бірінші жартысы 1766 жылға дейінгі электрді зерттеу тарихын, ал екінші, ықпалды жартысы – электр туралы қазіргі заманғы теорияларды сипаттаумен және болашақ зерттеулерге ұсыныстармен айналысады. Бұл кітапта Пристли ғылыми ізденістерді барлық негіздемелерімен, соның ішінде қате жолдары мен жаңылысуларымен баяндау қажеттігі туралы кеңінен ой айтады. Ол өзінің баяндау тәсілін Ньютонның талдау тәсілімен салыстырды, ол болашақ зерттеушілерге ізденісті жалғастыруға мүмкіндік бермейді. Пристли екінші бөлімде өзінің кейбір жаңалықтарын жариялады, мысалы, көмір және басқа да заттардың тоқ өткізгіштігі және тоқ өткізгіштер мен тоқ өткізбейтін заттар арасындағы үздіксіз байланыс. Бұл жаңалық оның "электр туралы ең ерте және барлыққа қабылданған қағидалардың бірі" деп сипаттаған тұжырымын жоққа шығарды, яғни тек су мен металлдар ғана тоқ өткізеді. Бұл және материалдардың электрлік қасиеттері мен химиялық өзгерістердің электрлік әсерлері туралы басқа да тәжірибелер Пристлидің химиялық заттар мен электр арасындағы байланысқа деген ерте және үздіксіз қызығушылығын көрсетті. Зарядталған шарлармен жасаған тәжірибелерге сүйене отырып, Пристли электр күші Ньютонның жалқы тартылыс заңына ұқсас кері пропорционалды заңдылыққа бағынады деп алғашқылардың бірі болып тұжырымдады. Ол бұл тұжырымды кеңейтпеді немесе толықтырмады. Пристлидің табиғатты зерттеуші ретіндегі күші сандық емес, сапалық болды және екі электрленген нүктелер арасындағы "нағыз ауа ағынының" байқауы кейіннен Майкл Фарадей мен Джеймс Клерк Максвеллді электромагнетизмді зерттеген кезде қызықтырды. Пристлидің еңбегі бір ғасырдан астам уақыт бойы электр тарихының стандартты еңбегі болып саналды. Пристлидің "Электрді зерттеуге таныс кіріспесі" (1768) атты электр тарихының қарапайым нұсқасын Алессандро Вольта (кейіннен батареяны ойлап тапқан), Уильям Гершель (инфрақызыл сәулелерді ашқан) және Генри Кавендиш (сутекті ашқан) пайдаланды. Пристли кітапты ағасы Тимотимен бірге сатуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады.

The intellectually stimulating atmosphere of Warrington, often called the "Athens of the North" (of England) during the 18th century, encouraged Priestley's growing interest in natural philosophy. He gave lectures on anatomy and performed experiments regarding temperature with another tutor at Warrington, his friend John Seddon. Despite Priestley's busy teaching schedule, he decided to write a history of electricity. Friends introduced him to the major experimenters in the field in Britain—John Canton, William Watson, Timothy Lane, and the visiting Benjamin Franklin who encouraged Priestley to perform the experiments he wanted to include in his history. Priestley also consulted with Franklin during the latter's kite experiments. In the process of replicating others' experiments, Priestley became intrigued by unanswered questions and was prompted to undertake experiments of his own design. (Impressed with his Charts and the manuscript of his history of electricity, Canton, Franklin, Watson, and Richard Price nominated Priestley for a fellowship in the Royal Society; he was accepted in 1766.) In 1767, the 700 page The History and Present State of Electricity was published to positive reviews. The first half of the text is a history of the study of electricity to 1766; the second and more influential half is a description of contemporary theories about electricity and suggestions for future research. The volume also contains extensive comments on Priestley's views that scientific inquiries be presented with all reasoning in one's discovery path, including false leads and mistakes. He contrasted his narrative approach with Newton's analytical proof like approach which did not facilitate future researchers to continue the inquiry. Priestley reported some of his own discoveries in the second section, such as the conductivity of charcoal and other substances and the continuum between conductors and non conductors. This discovery overturned what he described as "one of the earliest and universally received maxims of electricity", that only water and metals could conduct electricity. This and other experiments on the electrical properties of materials and on the electrical effects of chemical transformations demonstrated Priestley's early and ongoing interest in the relationship between chemical substances and electricity. Based on experiments with charged spheres, Priestley was among the first to propose that electrical force followed an inverse square law, similar to Newton's law of universal gravitation. He did not generalise or elaborate on this,

Priestley's strength as a natural philosopher was qualitative rather than quantitative and his observation of "a current of real air" between two electrified points would later interest Michael Faraday and James Clerk Maxwell as they investigated electromagnetism. Priestley's text became the standard history of electricity for over a century; Alessandro Volta (who later invented the battery), William Herschel (who discovered infrared radiation), and Henry Cavendish (who discovered hydrogen) all relied upon it. Priestley wrote a popular version of the History of Electricity for the general public titled A Familiar Introduction to the Study of Electricity (1768). He marketed the book with his brother Timothy, but unsuccessfully.

Лидс (17671773)

Мэри Пристлидің денсаулығының нашарлауына, қаржылық қиындықтарға немесе бала кезінде оны қабылдамаған қоғамда өзін көрсету қажеттілігіне байланысты болуы мүмкін, Пристли 1767 жылы отбасымен бірге Уоррингтоннан Лидске көшіп келді және Милл Хилл шіркеуінің пасторы болды. Пристлилердің Лидсте екі ұлы дүниеге келді: кіші Джозеф 1768 жылдың 24 шілдесінде, ал Уильям үш жылдан кейін. Йоркширдегі Каттериктегі пастор Теофилус Линдси Пристлидің Лидстегі азаматтардың бірі болды, ол оған былай деп жазды: "Мен онымен кеңеспей теологияға қатысты ешқандай маңызды жаңалықты жариялаған емеспін". Пристлидің Лидс маңында туыстары болғанымен, олар қарым-қатынас жасаған жоқ. Скофилд оларды діннен тайып кеткен деп санайды деп болжайды. Пристли жыл сайын жақын досы және баспагері Жозеф Джонсонмен кеңесу үшін, сондай-ақ Корольдік қоғамның отырыстарына қатысу үшін Лондонға сапар шегетін.

Милл Хилл шіркеуінің дін қызметкері

Пристли дін қызметкері болғанда, Милл-Хилл шіркеуі Англиядағы ең көне және ең құрметті Диссидент қауымдарының бірі болды; алайда, 18 ғасырдың басында қауым доктриналық мәселелер бойынша жарылып, харизматикалық методист қозғалысына мүшелерін жоғалтып жатты. Пристли жастарды біліммен қамтамасыз ету арқылы қауымның байланысын нығайта алатынына сенді. Пристли өзінің "Табиғи және аян етілген дін институттары" (1772–74) атты үш томдық еңбегінде діни оқыту туралы өз теорияларын баяндады. Көбірек маңыздысы, ол социнизмдегі сенімін білдірді. Ол түсіндірген доктриналар Ұлыбританиядағы унитариандар үшін стандартқа айналды. Бұл жұмыс Пристлидің теологиялық ойлауындағы өзгерісті білдірді, және оның кейінгі жазбаларын түсіну үшін маңызды болды – ол оның материализмі мен қажеттілігіне (құдайлық болмыстың қажетті метафизикалық заңдарға сәйкес әрекет ететініне сенім) жол ашты. Пристлидің "Институттардағы" басты аргументі – қабылданатын жалғыз аян етілген діни шындықтар, адамның табиғи әлемге қатысты тәжірибесімен сәйкес келуі керек еді. Оның дінге қатысты көзқарасы табиғатты түсінуімен тығыз байланысты болғандықтан, мәтіннің теизмі дизайнға қатысты аргументке негізделген. "Институттар" көптеген оқырмандарды дүрсілтіп, қорқытты, себебі ол Мәсіхтің құдайлығы және Құдайдың перзенттің тууы сияқты христиан дінінің негізгі догмаларына қарсы шықты. Лидстегі методистер Құдайдан «унитариялық зұлымды қууға / және оның доктринасын тозаққа қайтаруға» деп сұрап ән жазды. Пристли христиандықты «алғашқы» немесе «таза» түріне қайтаруды, ғасырлар бойы жиналған «бұрылыстарды» жоюды көздеді. "Институттардың" төртінші бөлімі, "Христиандық бұрылыстарының тарихы", 1782 жылы жеке шығаруға мәжбүр еткенше тым ұзақ болды. Пристли "Бұрылыстарды" өзінің жариялаған еңбектерінің ішіндегі ең құндысы деп санады. Оқырмандарынан Киелі кітап пен христиандыққа жаңа ғылымдар мен салыстырмалы тарихтың логикасын қолдануды талап ету арқылы ол діни және ғылыми оқырмандарды шеттетуге ұшырады – ғылыми оқырмандар ғылымның дінді қорғау үшін қолданылуын бағаламады, ал діни оқырмандар ғылымның дінге қолданылуын жоққа шығарды.

When Priestley became its minister, Mill Hill Chapel was one of the oldest and most respected Dissenting congregations in England; however, during the early 18th century the congregation had fractured along doctrinal lines, and was losing members to the charismatic Methodist movement. Priestley believed that by educating the young, he could strengthen the bonds of the congregation. In his three volume Institutes of Natural and Revealed Religion (1772–74), Priestley outlined his theories of religious instruction. More importantly, he laid out his belief in Socinianism. The doctrines he explicated would become the standards for Unitarians in Britain. This work marked a change in Priestley's theological thinking that is critical to understanding his later writings—it paved the way for his materialism and necessitarianism (the belief that a divine being acts in accordance with necessary metaphysical laws). Priestley's major argument in the Institutes was that the only revealed religious truths that could be accepted were those that matched one's experience of the natural world. Because his views of religion were deeply tied to his understanding of nature, the text's theism rested on the argument from design. The Institutes shocked and appalled many readers, primarily because it challenged basic Christian orthodoxies, such as the divinity of Christ and the miracle of the Virgin Birth. Methodists in Leeds penned a hymn asking God to "the Unitarian fiend expel / And chase his doctrine back to Hell." Priestley wanted to return Christianity to its "primitive" or "pure" form by eliminating the "corruptions" which had accumulated over the centuries. The fourth part of the Institutes, An History of the Corruptions of Christianity, became so long that he was forced to issue it separately in 1782. Priestley believed that the Corruptions was "the most valuable" work he ever published. In demanding that his readers apply the logic of the emerging sciences and comparative history to the Bible and Christianity, he alienated religious and scientific readers alike—scientific readers did not appreciate seeing science used in the defence of religion and religious readers dismissed the application of science to religion.

Діни даулылық

Пристли көптеген саяси және діни пікір таластарына қатысты. Скофилдтің сөзінше, "ол әрбір дауға өзінің дұрыс екеніне көңілді сеніммен кірісті, ал көптеген қарсыластары бастапқыда оның қасақана және зұлымдықпен қате екеніне сенді. Ол олардың жеке өшпенділігіне қарсы өзінің сыпайылық танытуын қоя білді", бірақ Скофилд атап көрсеткендей, Пристли осы пікірсайыстардың нәтижесінде өз пікірін сирек өзгертті. 1768 жылы Пристли теологиялық сұрақтарды ашық және рационалды түрде зерттеуге арналған "Теологиялық жинақты" (Theological Repository) құрды. Ол кез келген материалды басып шығаруға уәде бергенімен, мақалаларын тек онымен бірдей ойлы авторлар ғана ұсынды. Сондықтан ол журналдың мазмұнының көп бөлігін өзі жазуға мәжбүр болды (осы материал оның кейінгі көптеген теологиялық және метафизикалық еңбектерінің негізіне айналды). Бірнеше жылдан кейін, қаражат жетіспеуіне байланысты, ол журналды шығаруды тоқтатуға мәжбүр болды. 1784 жылы ол оны қайта жаңғыртты, бірақ нәтижесі ұқсас болды.

Диссиденттерді қорғаушы және саяси философ

Пристлидің көптеген саяси жазбалары "Тест және корпорация туралы" заңды жоюды қолдады, бұл заң диссиденттердің құқықтарын шектеді. Олар Англия шіркеуінің отыз тоғыз қағидасына қол қоймаса, саяси лауазымға тағайындала алмай, қарулы күштерде қызмет ете алмай, сондай-ақ Оксфорд пен Кембриджге қабылдана алмайтын еді. Диссиденттер Парламентке заңды жою туралы бірнеше рет петиция берді, өйткені олардың екінші дәрежелі азаматтар ретінде қарастырылып жатқанын айтты. Пристлидің достары, әсіресе басқа рационалды диссиденттер, оны диссиденттерге қатысты болған әділетсіздіктер туралы еңбек жариялауға ынталандырды; нәтижесінде оның "Үкіметтің бірінші қағидалары туралы эссесі" (1768) жарық көрді. Бұл қазіргі либералды саяси теорияның ерте туындысы және Пристлидің осы тақырыпты ең толық қарастырған еңбегі болды. Ол - сол кездегі сирек кездесетін жағдай - саяси құқықтарды азаматтық құқықтардан нақтырақ ажыратып, кең азаматтық құқықтарды қорғады. Пристли жеке және қоғамдық салаларды бөліп қарастырып, үкіметтің тек қоғамдық салаға бақылау құқығы болуы керек деп мәлімдеді. Білім беру және дін, әсіресе, жеке сананың мәселелері болып табылады және мемлекет тарапынан басқарылмауы керек деп санады. Пристлидің кейінгі радикализмі британ үкіметінің осы жеке бостандықтарды бұзуына сенгенінен туындады. Пристли сонымен қатар диссиденттердің құқықтарын атақты құқық теорияшысы Уильям Блэкстоунның шабуылдарынан қорғады, оның "Англия заңдарына түсіндірмелер" (1765–69) еңбегі стандартты құқықтық нұсқаулыққа айналған еді. Блэкстоунның кітабында Англия шіркеуінен бас тарту қылмыс екені және диссиденттердің адал азаматтар бола алмайтыны айтылған. Ашуға мініп, Пристли "Доктор Блэкстоунның түсіндірмелеріне қатысты ескертулер" (1769) еңбегімен Блэкстоунның заңға, грамматикаға (сол кезде өте саяси мәселе) және тарихқа қатысты түсіндірулерін түзетуге кірісті. Блэкстоун өзінің түсіндірмелерінің келесі басылымдарын өзгертті: ол ренжітетін бөлімдерді қайта жазды және диссиденттердің адал азаматтар бола алмайтыны туралы бөлімдерді алып тастады, бірақ диссидентті қылмыс ретінде сипаттауын сақтап қалды.

Many of Priestley's political writings supported the repeal of the Test and Corporation Acts, which restricted the rights of Dissenters. They could not hold political office, serve in the armed forces, or attend Oxford and Cambridge unless they subscribed to the Thirty nine Articles of the Church of England. Dissenters repeatedly petitioned Parliament to repeal the Acts, arguing that they were being treated as second class citizens. Priestley's friends, particularly other Rational Dissenters, urged him to publish a work on the injustices experienced by Dissenters; the result was his Essay on the First Principles of Government (1768). An early work of modern liberal political theory and Priestley's most thorough treatment of the subject, it—unusually for the time—distinguished political rights from civil rights with precision and argued for expansive civil rights. Priestley identified separate private and public spheres, contending that the government should have control only over the public sphere. Education and religion, in particular, he maintained, were matters of private conscience and should not be administered by the state. Priestley's later radicalism emerged from his belief that the British government was infringing upon these individual freedoms. Priestley also defended the rights of Dissenters against the attacks of William Blackstone, an eminent legal theorist, whose Commentaries on the Laws of England (1765–69) had become the standard legal guide. Blackstone's book stated that dissent from the Church of England was a crime and that Dissenters could not be loyal subjects. Furious, Priestley lashed out with his Remarks on Dr. Blackstone's Commentaries (1769), correcting Blackstone's interpretation of the law, his grammar (a highly politicised subject at the time), and history. Blackstone, chastened, altered subsequent editions of his Commentaries: he rephrased the offending passages and removed the sections claiming that Dissenters could not be loyal subjects, but he retained his description of Dissent as a crime.

Табиғи философ: электр, оптика және газдалған су

Пристли табиғат философиясын тек хобби деп мәлімдегенімен, оған шындықпен келді. Ол өзінің «Электр тарихы» еңбегінде ғалымның «адамзаттың қауіпсіздігі мен бақытын қамтамасыз ететінін» жазды. Пристлидің ғылымға деген ынтасы зор болғандықтан, ол теориялық сұрақтармен айналыспады. Лидс қаласына көшкеннен кейін, Пристли электр және химиялық тәжірибелерін жалғастырды (соңғысына көршілес сыра зауытынан тұрақты көмірқышқыл газымен көмектесті). 1767 мен 1770 жылдар аралығында ол осы алғашқы тәжірибелерінен бес мақаласын Корольдік қоғамға ұсынды; алғашқы төрт мақаласы короналық разрядтар мен электр разрядына байланысты басқа да құбылыстарды зерттеді, ал бесіншісі әртүрлі көздерден алынған көмірдің өткізгіштігі туралы мәліметтер келтірді. Оның кейінгі тәжірибелік жұмыстары химия мен пневматикаға бағытталды. Пристли 1772 жылы өзінің эксперименталды философия тарихының бірінші томын, «Көрнеу, жарық және түстерге қатысты жаңалықтардың тарихы мен қазіргі жағдайы» (оның «Оптикасы» деп аталады) жариялады. Ол оптика тарихына ерекше назар аударды және оптиканың алғашқы тәжірибелеріне тамаша түсіндірмелер берді, бірақ математикалық білімінің жетіспеуі оны бірнеше маңызды заманауи теорияларды жоққа шығаруға мәжбүр етті. Ол Джон Роунинг және басқалардың еңбектерінен әсер алған, жарықтың (корпускулярлық) бөлшектік теориясын ұстанды. Сонымен қатар, ол өзінің «Электр тарихының» табиғат зерттеушілеріне пайдалы болған практикалық бөлімдерін қоспады. «Электр тарихынан» айырмашылығы, ол кең танылмады және тек бір рет басылды, бірақ ол 150 жыл бойы осы тақырыптағы жалғыз ағылшын тіліндегі кітап болды. Асығыс жазылған мәтін жақсы сатылмады; «Оптиканы» зерттеуге, жазуға және басып шығаруға кеткен шығындар Пристлиді эксперименталды философия тарихын тастауға итермеледі. Пристли Джеймс Куктың Оңтүстік теңізге жасаған екінші сапарында астроном лауазымына үміткер болды, бірақ оны таңдамады. Дегенмен, ол сапарға шағын үлес қосты: ол экипажға газды су жасау әдісін ұсынды, оның скорбутты емдеуге көмектеседі деп жаңылыс ойлады. Содан кейін ол «Суды тұрақты ауамен қалай толықтыруға болады» (1772) атты кітапша жариялады. Пристли газды судың коммерциялық әлеуетін пайдаланбады, бірақ Иоганн Якоб Швеппе сияқты басқалар одан байлық жинады. Газдалған суды ашқаны үшін Пристли «жұмсақ сусынның әкесі» деп аталды, ал сусын өндіруші «Швепс» компаниясы оны «біздің өнеркәсібіміздің әкесі» деп санайды. 1773 жылы Корольдік қоғам Пристлидің табиғат философиясындағы жетістіктерін мойындап, оған Копли медалін табыс етті. Пристлидің достары оған қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз ететін лауазым табуға көмектескісі келді. 1772 жылы Ричард Прайс бен Бенджамин Франклиннің ықпалымен лорд Шелберн Пристлиге хат жазып, оның балаларына білім беруді және оның жалпы көмекшісі болуды ұсынды. Пристли өз қызметінен бас тартқысы келмегенімен, ол ұсынысты қабылдады, 1772 жылдың 20 желтоқсанында Милл-Хилл шіркеуінен кетіп, 1773 жылдың 16 мамырында соңғы уағызын оқыды.

Although Priestley claimed that natural philosophy was only a hobby, he took it seriously. In his History of Electricity, he described the scientist as promoting the "security and happiness of mankind". Priestley's science was eminently practical and he rarely concerned himself with theoretical questions; his model was his close friend, Benjamin Franklin. When he moved to Leeds, Priestley continued his electrical and chemical experiments (the latter aided by a steady supply of carbon dioxide from a neighbouring brewery). Between 1767 and 1770, he presented five papers to the Royal Society from these initial experiments; the first four papers explored coronal discharges and other phenomena related to electrical discharge, while the fifth reported on the conductivity of charcoals from different sources. His subsequent experimental work focused on chemistry and pneumatics. Priestley published the first volume of his projected history of experimental philosophy, The History and Present State of Discoveries Relating to Vision, Light and Colours (referred to as his Optics), in 1772. He paid careful attention to the history of optics and presented excellent explanations of early optics experiments, but his mathematical deficiencies caused him to dismiss several important contemporary theories. He followed the (corpuscular) particle theory of light, influenced by the works of Reverend John Rowning and others. Furthermore, he did not include any of the practical sections that had made his History of Electricity so useful to practising natural philosophers. Unlike his History of Electricity, it was not popular and had only one edition, although it was the only English book on the topic for 150 years. The hastily written text sold poorly; the cost of researching, writing, and publishing the Optics convinced Priestley to abandon his history of experimental philosophy. Priestley was considered for the position of astronomer on James Cook's second voyage to the South Seas, but was not chosen. Still, he contributed in a small way to the voyage: he provided the crew with a method for making carbonated water, which he erroneously speculated might be a cure for scurvy. He then published a pamphlet with Directions for Impregnating Water with Fixed Air (1772). Priestley did not exploit the commercial potential of carbonated water, but others such as [[Johann Jacob Schweppe made fortunes from it. For his discovery of carbonated water Priestley has been labelled "the father of the soft drink", with the beverage company Schweppes regarding him as "the father of our industry". In 1773, the Royal Society recognised Priestley's achievements in natural philosophy by awarding him the Copley Medal. Priestley's friends wanted to find him a more financially secure position. In 1772, prompted by Richard Price and Benjamin Franklin, Lord Shelburne wrote to Priestley asking him to direct the education of his children and to act as his general assistant. Although Priestley was reluctant to sacrifice his ministry, he accepted the position, resigning from Mill Hill Chapel on 20 December 1772, and preaching his last sermon on 16 May 1773.

Кальне (1773 1780)

1773 жылы Пристлилер Уилтширдегі Калне қаласына көшіп барды, ал бір жылдан кейін лорд Шелберн мен Пристли Еуропаға саяхат жасады. Пристлидің жақын досы Теофилус Линдсейдің айтуынша, Пристли "адамзатты кең көлемде тану арқылы көп жақсарды". Олар қайтып келгенде, Пристли кітапханашы және тәрбиешілік қызметтерін оңай атқарды. Жұмыс жүктемесі қасақана жеңіл болды, бұл оған ғылыми зерттеулерін және діни қызығушылықтарын жүзеге асыруға уақыт берді. Пристли сонымен қатар Шелберннің саяси кеңесшісі болды, парламенттік мәселелер туралы ақпарат жинады және Шелберн мен диссиденттік және американдық мүдделер арасында байланысшы болып жұмыс істеді. 1777 жылдың 24 мамырында Пристлилердің үшінші ұлы дүниеге келгенде, олар оны лордтың тілегі бойынша Генри деп атады.

Британдық унитаризмнің негізін қалаушы

Пристлидің досы Теофилус Линдси мүшелерінің сенімдерін шектемейтін жаңа христиан дінін құруға бел буғанда, Пристли және басқалар оған көмектесуге асықты. 1774 жылдың 17 сәуірінде Линдси Лондондағы жаңадан құрылған Эссекс-стрит шіркеуінде Ұлыбританиядағы алғашқы унитариандық құлшылықты өткізді; ол тіпті өзінің литургиясын жасады, оған көптеген адамдар сын айтты. Пристли досын "Лейкке арналған хат", "Реформацияланған ағылшын шіркеуіне қатысты Линдси мырзаның ұсынысы" тақырыбындағы памфлетінде қорғады (1774), тек құлшылықтың формасы ғана өзгергенін, мазмұны емес екенін мәлімдеді және дінді сән ретінде ұстанатындарды сынады. Пристли 1770 жылдары Линдсидің шіркеуіне үнемі қатысты және кейде онда уағыз айтты. Ол өмірінің соңына дейін институционалды унитаризмді қолдауын жалғастырды, бірнеше "Унитаризмді қорғау" еңбектерін жазды және Ұлыбритания мен АҚШ-та жаңа унитариандық шіркеулердің құрылуына ынталандырды.

Әртүрлі ауа түрлерін зерттеу мен зерттеу

Пристлидің Калн қаласында өткізген жылдары өмірінде ғылыми зерттеулерге толыққанды берілген жалғыз кезең болды; сонымен қатар, осы жылдары ол ең көп ғылыми жетістіктерге қол жеткізді. Оның тәжірибелері негізінен "ауалармен" шектелді, және осы жұмысының нәтижесінде оның ең маңызды ғылыми еңбектері жарық көрді: «Ауаның әртүрлі түрлері туралы тәжірибелер мен байқаулар» атты алты томдық кітабы (1774–86). Бұл тәжірибелер төрт элемент теориясының соңғы іздерін жоққа шығаруға көмектесті, оны Пристли өзінің флогистон теориясының нұсқасымен алмастыруға тырысты. Осы 18 ғасырлық теорияға сәйкес, заттың жануы немесе тотығуы – флогистон деп аталатын материалдық заттың бөлінуімен байланысты. Пристлидің «ауалар» жөніндегі еңбегін жіктеу оңай емес. Ғылым тарихшысы Саймон Шаффердің айтуынша, ол «физика, химия, табиғаттану немесе Пристлидің өзінің ерекше ойларының бір саласы ретінде қарастырылған». Сонымен қатар, бұл томдар Пристли үшін ғылыми және саяси мақсаттағы жоба болды, онда ол ғылымның «артық және билігін жоққа шығара алатынын» және үкіметтің «тіпті ауа сорғысынан немесе электр машинасынан қорқуға себебі бар екенін» дәлелдейді. «Ауаның әртүрлі түрлері туралы тәжірибелер мен байқаулар» кітабының І томы бірнеше жаңалықтарды баяндады: «азотты ауа» (азот оксиді, NO); «тұз спиртінің буы», кейіннен «қышқыл ауа» немесе «теңіз қышқыл ауасы» (сусыз хлорлы қышқыл, HCl); «щелочнай ауа» (аммиак, NH3); «кемітілген» немесе «дефлогистияланған азотты ауа» (азот оксиді, N2O); және ең танымал «дефлогистияланған ауа» (оттегі, O2), сондай-ақ өсімдіктердің ауаның жабық көлемдерін қайта жандандыратын тәжірибелік зерттеулер, бұл ашылу Ян Ингехауздың фотосинтезді ашуына әкелді. Пристли сонымен қатар «ауаның сапасын» анықтау үшін «азотты ауа сынағын» жасады. Пневматикалық ыдыс арқылы ол су немесе сынамамен азотты ауаны араластырып, эудиометрия принципі бойынша көлемнің азаюын өлшеді. Ауаны зерттеу тарихына қысқаша шолу жасағаннан кейін, ол өзінің тәжірибелерін ашық және шынайы түрде түсіндірді. Оның ертедегі өмірбаянын жазған бір автор былай деп жазды: «Ол не біледі, не ойлайды, барлығын айтады: күмәндерін, шатасуларын, қателіктерін ең жақсы ниетпен баяндайды». Пристли сонымен қатар арзан және оңай құрастырылатын тәжірибелік құралдарын сипаттады, сондықтан әріптестері оның тәжірибелерін оңай қайталай алады деп сенді. Тәжірибелік нәтижелердің тұрақсыздығына тап болған Пристли флогистон теориясын қолданды. Бұл оны «ауаның» үш түрі ғана бар деген қорытындыға әкелді: «тұрақты», «щелочнай» және «қышқыл». Пристли сол кездегі химияның дамуын мойындамады. Оның орнына, ол, өзінен бұрынғы табиғат зерттеушілері сияқты, газдарға және «олардың сезімдік қасиеттерінің өзгеруіне» назар аударды. Ол көміртек оксидін (CO) бөліп алды, бірақ оның жеке «ауа» екенін түсінбеді.

Priestley's years in Calne were the only ones in his life dominated by scientific investigations; they were also the most scientifically fruitful. His experiments were almost entirely confined to "airs", and out of this work emerged his most important scientific texts: the six volumes of Experiments and Observations on Different Kinds of Air (1774–86). These experiments helped repudiate the last vestiges of the theory of four elements, which Priestley attempted to replace with his own variation of phlogiston theory. According to that 18th century theory, the combustion or oxidation of a substance corresponded to the release of a material substance, phlogiston. Priestley's work on "airs" is not easily classified. As historian of science Simon Schaffer writes, it "has been seen as a branch of physics, or chemistry, or natural philosophy, or some highly idiosyncratic version of Priestley's own invention". Furthermore, the volumes were both a scientific and a political enterprise for Priestley, in which he argues that science could destroy "undue and usurped authority" and that government has "reason to tremble even at an air pump or an electrical machine". Volume I of Experiments and Observations on Different Kinds of Air outlined several discoveries: "nitrous air" (nitric oxide, NO); "vapor of spirit of salt", later called "acid air" or "marine acid air" (anhydrous hydrochloric acid, HCl); "alkaline air" (ammonia, NH3); "diminished" or "dephlogisticated nitrous air" (nitrous oxide, N2O); and, most famously, "dephlogisticated air" (oxygen, O2) as well as experimental findings that showed plants revitalised enclosed volumes of air, a discovery that would eventually lead to the discovery of photosynthesis by Jan Ingenhousz. Priestley also developed a "nitrous air test" to determine the "goodness of air". Using a pneumatic trough, he would mix nitrous air with a test sample, over water or mercury, and measure the decrease in volume—the principle of eudiometry. After a small history of the study of airs, he explained his own experiments in an open and sincere style. As an early biographer writes, "whatever he knows or thinks he tells: doubts, perplexities, blunders are set down with the most refreshing candour." Priestley also described his cheap and easy to assemble experimental apparatus; his colleagues therefore believed that they could easily reproduce his experiments. Faced with inconsistent experimental results, Priestley employed phlogiston theory. This led him to conclude that there were only three types of "air": "fixed", "alkaline", and "acid". Priestley dismissed the burgeoning chemistry of his day. Instead, he focused on gases and "changes in their sensible properties", as had natural philosophers before him. He isolated carbon monoxide (CO), but apparently did not realise that it was a separate "air".

Қысқылтегін табу

1774 жылдың тамызында ол мүлдем жаңа болып көрінген "ауаны" бөліп алды, бірақ Шелбернмен бірге Еуропаға саяхаттауға дайындалып жатқандықтан, бұл мәселені одан әрі зерттеуге мүмкіндік болмады. Парижде болғанда Пристли француз химигі Антуан Лавуазьеге және басқаларға тәжірибесін қайталады. 1775 жылдың қаңтарында Ұлыбританияға оралғаннан кейін тәжірибелерін жалғастырып, "витриол қышқылының ауасын" (көкөрт диоксиді, SO2) ашты. Наурыз айында ол тамызда ашқан жаңа "ауа" туралы бірнеше адамға хат жазды. Осы хаттардың бірі Корольдік қоғамда оқылып, "Ауадағы одан әрі жаңалықтар" атты мақала қоғамның Philosophical Transactions журналында жарияланды. Пристли жаңа затты "дефлогистикалық ауа" деп атады, оны сынақ ретінде сынақтарда күн сәулесін сынақ үлгісіне шоғырландырып жасады. Ол оны алдымен тышқандарда сынады, олар ауамен қоршалғанда біраз уақыт тірі қалғандарына таң қалды, содан кейін өзінде сынап, "бұл тыныс алу, қабыну және, менің ойымша, атмосфералық ауаның басқа да барлық қолданылуы үшін әдеттегі ауадан бес-алты есе жақсы" деп жазды. Ол оттегі газын (O2) ашты. Пристли 1776 жылы жарық көрген "Ауадағы тәжірибелер мен байқаулар" атты екінші томына өзінің және басқалардың оттегі туралы зерттеулерін жинақтады. Ол өзінің "дефлогистикалық ауа" ашылуын (оны томның III бөліміне қалдырып) ерекше атап өтпеді, бірақ алғы сөзінде мұндай жаңалықтардың рационалды дін үшін қаншалықты маңызды екенін дәлелдеді. Ол жаңалығын хронологиялық тәртіппен баяндады, тәжірибелер арасындағы ұзақ үзілістер мен бастапқы түйсіксіздіктерін көрсетеді; сондықтан Пристли оттегіні қашан "ашқандығын" анықтау қиын. Мұндай мерзімдеу маңызды, өйткені Лавуазье де, швед фармацевті Карл Вильгельм Шеле де оттегіні ашуға құқылы, Шеле газды алғаш бөліп алған (бірақ Пристлиден кейін жариялаған), ал Лавуазье оны "өзгеріссіз ауаның өзі" деп сипаттаған алғашқы адам болды (яғни, оттегіні флогистон теориясынсыз түсіндірген алғашқы адам). "Тыныс алу және қанды қолдану туралы байқаулар" атты еңбегінде Пристли қан мен ауа арасындағы байланысты алғаш ұсынды, бірақ ол бұл тұжырымды флогистон теориясын қолдана отырып жасады. Пристлиге тән стильде, ол мақаланың алдында тыныс алуды зерттеу тарихын келтірді. Бір жылдан кейін, Пристлидің ықпалымен Лавуазье де Ғылым академиясында тыныс алу туралы талқылады. Лавуазье жұмысы оттегі тыныс алуы туралы мақалалар тудырған ұзақ зерттеулер тізбегін бастады және флогистон теориясының құлауымен және қазіргі химияның қалыптасуымен аяқталды. 1779 жыл шамасында Пристли мен Шелберн – жақын арада Лэндсдаунның 1-маркизі болатын – арасында жарылыс болды, оның нақты себептері белгісіз қалды. Шелберн Пристлидің денсаулығын кінәлады, ал Пристли Шелбернге енді қажет емес деп мәлімдеді. Кейбір замандастары Пристлидің ашық сөйлеуі Шелберннің саяси мансабына зиян келтіргенін болжады. Скофилд Шелберннің Луиза Фицпатрикке үйленгені – бұл оның Пристлилерді ұнатпауының ең ықтимал себебі деп санайды. Пристли Америкаға көшуді қарастырса да, ақырында "Бирмингем Нью-Митинг" қауымының ұсынысын қабылдады. Пристли мен Шелберннің отбасылары бірнеше буын бойы Unitarian дінін ұстанды. 2013 жылдың желтоқсанында сэр Кристофер Буллок – Шелберннің ағасы Томас Фицморис (депутаттың) тікелей ұрпағы – 1917 жылы Лондонның Unitarian Essex шіркеуінде Барбара Мей Люптонмен үйленгені хабарланды. Барбара Люптон – Кембридж герцогинясы Кэтриннің арғы әжесі Олив Миддлтонның екінші туысы. 1914 жылы Олив пен Ноэль Миддлтон Лидстегі Милл Хилл шіркеуінде үйленді, онда Пристли, дін қызметкері ретінде, бір кезде Unitarianдыққа бағыттап, басшылық еткен.

In August 1774 he isolated an "air" that appeared to be completely new, but he did not have an opportunity to pursue the matter because he was about to tour Europe with Shelburne. While in Paris, Priestley replicated the experiment for others, including French chemist Antoine Lavoisier. After returning to Britain in January 1775, he continued his experiments and discovered "vitriolic acid air" (sulphur dioxide, SO2). In March he wrote to several people regarding the new "air" that he had discovered in August. One of these letters was read aloud to the Royal Society, and a paper outlining the discovery, titled "An Account of further Discoveries in Air", was published in the Society's journal Philosophical Transactions. Priestley called the new substance "dephlogisticated air", which he made in the famous experiment by focusing the sun's rays on a sample of mercuric oxide. He first tested it on mice, who surprised him by surviving quite a while entrapped with the air, and then on himself, writing that it was "five or six times better than common air for the purpose of respiration, inflammation, and, I believe, every other use of common atmospherical air". He had discovered oxygen gas (O2). Priestley assembled his oxygen paper and several others into a second volume of Experiments and Observations on Air, published in 1776. He did not emphasise his discovery of "dephlogisticated air" (leaving it to Part III of the volume) but instead argued in the preface how important such discoveries were to rational religion. His paper narrated the discovery chronologically, relating the long delays between experiments and his initial puzzlements; thus, it is difficult to determine when exactly Priestley "discovered" oxygen. Such dating is significant as both Lavoisier and Swedish pharmacist Carl Wilhelm Scheele have strong claims to the discovery of oxygen as well, Scheele having been the first to isolate the gas (although he published after Priestley) and Lavoisier having been the first to describe it as purified "air itself entire without alteration" (that is, the first to explain oxygen without phlogiston theory). In his paper "Observations on Respiration and the Use of the Blood", Priestley was the first to suggest a connection between blood and air, although he did so using phlogiston theory. In typical Priestley fashion, he prefaced the paper with a history of the study of respiration. A year later, clearly influenced by Priestley, Lavoisier was also discussing respiration at the Académie des sciences. Lavoisier's work began the long train of discovery that produced papers on oxygen respiration and culminated in the overthrow of phlogiston theory and the establishment of modern chemistry. Around 1779 Priestley and Shelburne – soon to be the 1st Marquess of Landsdowne – had a rupture, the precise reasons for which remain unclear. Shelburne blamed Priestley's health, while Priestley claimed Shelburne had no further use for him. Some contemporaries speculated that Priestley's outspokenness had hurt Shelburne's political career. Schofield argues that the most likely reason was Shelburne's recent marriage to Louisa Fitzpatrick—apparently, she did not like the Priestleys. Although Priestley considered moving to America, he eventually accepted Birmingham New Meeting's offer to be their minister. Both Priestley and Shelburne's families upheld their Unitarian faith for generations. In December 2013, it was reported that Sir Christopher Bullock – a direct descendant of Shelburne's brother, Thomas Fitzmaurice (MP) – had married his wife, Lady Bullock, née Barbara May Lupton, at London's Unitarian Essex Church in 1917. Barbara Lupton was the second cousin of Olive Middleton, née Lupton, the great grandmother of Catherine, Duchess of Cambridge. In 1914, Olive and Noel Middleton had married at Leeds' Mill Hill Chapel, which Priestley, as its minister, had once guided towards Unitarianism.

Бірмингем (17801791)

1780 жылы Пристлилер Бирмингемге көшіп келді және діни ықпалды толқулар салдарынан, 1791 жылы Пристли көтерілісі деп белгілі болған оқиғада қашуға мәжбүр болғанша, ескі достарымен бірге қуанышты он жыл өткізді. Пристли "Жаңа кездесуде" діни қызметкерлік лауазымын қабылдады, бірақ ол тек жексенбі күндері уағыздауға және сабақ беруге міндетті болса, өзінің жазу және ғылыми тәжірибелеріне уақыт таба алатынын шарты ретінде қойды. Лидстегідей, Пристли өз қауымының жастары үшін сыныптар ашты және 1781 жылға қарай 150 оқушыға сабақ берді. Пристлидің "Жаңа кездесу" ұйымының жалақысы 100 гинея ғана болғандықтан, достары мен демеушілері оның зерттеулерін жалғастыру үшін ақша және заттармен көмектесті. 1782 жылы ол Америка өнер және ғылым академиясының шетелдік құрметті мүшесі болып сайланды.

Химиялық революция

Бірмингемде достасқан Пристлидің көптегені Ай қоғамының мүшелері болды. Топтың негізгі құрамына өндіруші Мэтью Болтон, химик және геолог Джеймс Кир, өнертапқыш және инженер Джеймс Уатт, ботаник, химик және геолог Уильям Уизерринг сияқты адамдар кірді. Ол осы ерекше қоғамның мүшесі болуға шақырылды және оның мүшелерінің жұмысына үлкен үлес қосты. Осы ынталандыратын интеллектуалдық ортаның нәтижесінде ол бірнеше маңызды ғылыми еңбектерді жариялады, соның ішінде "Флогистонға қатысты эксперименттер және судың ауаға айналуы" (1783). Бірінші бөлімі Лавуазьенің оттегі жөніндегі жұмысына қарсылық білдіруге бағытталған; екінші бөлімі будың ауаға қалай "өзгертілгенін" сипаттайды. Тәжірибелер бірнеше рет қайталанды, отын ретінде әртүрлі заттар және әртүрлі жинау құралдары (әртүрлі нәтижелер берді) қолданылды, соның нәтижесінде ол ауа бұрын ойланғаннан гөрі көп заттар арқылы өте алады деген қорытындыға келді, бұл "гидростатиканың барлық белгілі принциптеріне қайшы" еді. Бұл жаңалық, оның кейін газды диффузия деп танылатын жұмысымен бірге, Джон Далтон мен Томас Грэмді газдардың кинетикалық теориясын жасауға итермеледі. 1777 жылы Антуан Лавуазье Mémoire sur la combustion en général атты еңбегін жазды, ол флогистон теориясына жасалған шабуылдардың біріншісі болды. Пристли Лавуазье теориясының кейбір бөліктерін қабылдаса да, Лавуазье ұсынған маңызды өзгерістерге: флогистонның құлауына, элементтер мен қосылыстарға негізделген химияға және жаңа химиялық номенклатураға келісуге дайын емес еді. Пристлидің "дефлогистикалық ауа" (оттегі), жану және су туралы алғашқы тәжірибелері Лавуазьеге өзінің жүйесінің көп бөлігін құру үшін қажетті деректерді берді; алайда Пристли Лавуазьенің жаңа теорияларын қабылдамады және өмірінің соңына дейін флогистон теориясын қорғады. Лавуазье жүйесі негізінен химиялық реакцияларда массаның жаратылмайтыны және жойылмайтыны туралы сандық тұжырымға негізделген (яғни массаның сақталуы). Ал Пристли жылу, түс және әсіресе көлемдегі сапалық өзгерістерді бақылауды жөн көрді. Оның тәжірибелері "ауаның" судағы ерігіштігін, жалынды қолдай алуын немесе сөндіруін, тыныс алуға жарамдылығын, қышқыл және сілтілі ауамен, азот оксидімен және тұтанғыш ауамен қалай әрекеттесетінін және соңында электр ұшқынының оған қалай әсер ететінін тексерді. 1789 жылы Лавуазье өзінің "Химияның негізгі трактатын" жариялап, "Химияның жылнамаларын" құрған кезде жаңа химия өзгеріске ұшырады. Пристли Бирмингемде тағы бірнеше ғылыми мақалалар жариялады, олардың көпшілігі Лавуазьенің пікірін жоққа шығаруға бағытталған. Пристли және Ай қоғамының басқа мүшелері жаңа француз жүйесінің тым қымбат, сынақтан өткізуге тым қиын және қажетсіз күрделі екенін айтты. Пристли әсіресе оның "беделді" аурасын қабылдамады. Ақырында Лавуазьенің көзқарасы жеңіске жетті: оның жаңа химиясы қазіргі химияның негізін құрайтын көптеген принциптерді енгізді. Пристлидің Лавуазьенің "жаңа химиясын" – мысалы, массаның сақталуын – қабылдамауы және оның одан да қанағаттанарлық емес теорияны ұстануға бекінгені көптеген ғалымдарды таң қалдырды. Скофилд былай түсіндіреді: "Пристли ешқашан химик болған емес; тіпті қазіргі заманғы және тіпті Лавуазьелік мағынада, ол ғалым болған емес. Ол табиғат философы, табиғат экономикасымен айналысқан және теология мен табиғаттағы бірлік идеясына құмар болған." Ғылым тарихшысы Джон Макэвой осымен келіседі, Пристлидің табиғатты Құдаймен тең санағаны және осылайша шексіз санағаны, оның гипотезалар мен теорияларға емес, фактілерге көбірек назар аударуына итермеледі, бұл Лавуазье жүйесін қабылдамауына себеп болды. МакЭвой былай деді: "Пристлидің оттегі теориясына қарсы жалғыз және қайғылы қарсылығы, оның интеллектуалдық еркіндік, эпистемиялық теңдік және сыншыл зерттеу принциптеріне деген терең қамқорлығының көрсеткіші болды." Пристли өзінің "Эксперименттер мен байқаулар" еңбегінің соңғы томында теологиялық еңбектері "қадір-қасиеті мен маңыздылығы жағынан" ең құнды екенін мәлімдеді.

Many of the friends that Priestley made in Birmingham were members of the Lunar Society, a group of manufacturers, inventors, and natural philosophers who assembled monthly to discuss their work. The core of the group included men such as the manufacturer Matthew Boulton, the chemist and geologist James Keir, the inventor and engineer James Watt, and the botanist, chemist, and geologist William Withering. Priestley was asked to join this unique society and contributed much to the work of its members. As a result of this stimulating intellectual environment, he published several important scientific papers, including "Experiments relating to Phlogiston, and the seeming Conversion of Water into Air" (1783). The first part attempts to refute Lavoisier's challenges to his work on oxygen; the second part describes how steam is "converted" into air. After several variations of the experiment, with different substances as fuel and several different collecting apparatuses (which produced different results), he concluded that air could travel through more substances than previously surmised, a conclusion "contrary to all the known principles of hydrostatics". This discovery, along with his earlier work on what would later be recognised as gaseous diffusion, would eventually lead John Dalton and Thomas Graham to formulate the kinetic theory of gases. In 1777, Antoine Lavoisier had written Mémoire sur la combustion en général, the first of what proved to be a series of attacks on phlogiston theory; it was against these attacks that Priestley responded in 1783. While Priestley accepted parts of Lavoisier's theory, he was unprepared to assent to the major revolutions Lavoisier proposed: the overthrow of phlogiston, a chemistry based conceptually on elements and compounds, and a new chemical nomenclature. Priestley's original experiments on "dephlogisticated air" (oxygen), combustion, and water provided Lavoisier with the data he needed to construct much of his system; yet Priestley never accepted Lavoisier's new theories and continued to defend phlogiston theory for the rest of his life. Lavoisier's system was based largely on the quantitative concept that mass is neither created nor destroyed in chemical reactions (i. e., the conservation of mass). By contrast, Priestley preferred to observe qualitative changes in heat, colour, and particularly volume. His experiments tested "airs" for "their solubility in water, their power of supporting or extinguishing flame, whether they were respirable, how they behaved with acid and alkaline air, and with nitric oxide and inflammable air, and lastly how they were affected by the electric spark." By 1789, when Lavoisier published his Traité Élémentaire de Chimie and founded the Annales de Chimie, the new chemistry had come into its own. Priestley published several more scientific papers in Birmingham, the majority attempting to refute Lavoisier. Priestley and other Lunar Society members argued that the new French system was too expensive, too difficult to test, and unnecessarily complex. Priestley in particular rejected its "establishment" aura. In the end, Lavoisier's view prevailed: his new chemistry introduced many of the principles on which modern chemistry is founded. Priestley's refusal to accept Lavoisier's "new chemistry"—such as the conservation of mass—and his determination to adhere to a less satisfactory theory has perplexed many scholars. Schofield explains it thus: "Priestley was never a chemist; in a modern, and even a Lavoisierian, sense, he was never a scientist. He was a natural philosopher, concerned with the economy of nature and obsessed with an idea of unity, in theology and in nature." Historian of science John McEvoy largely agrees, writing that Priestley's view of nature as coextensive with God and thus infinite, which encouraged him to focus on facts over hypotheses and theories, prompted him to reject Lavoisier's system. McEvoy argues that "Priestley's isolated and lonely opposition to the oxygen theory was a measure of his passionate concern for the principles of intellectual freedom, epistemic equality and critical inquiry." Priestley himself claimed in the last volume of Experiments and Observations that his most valuable works were his theological ones because they were "superior [in] dignity and importance".

Ағылшын диссиденттерін және француз революционерлерін қорғаушы

Пристли флогистон теориясын "жаңа химиктерден" қорғауға тырысқанмен, Бирмингемде жариялаған еңбектерінің көп бөлігі теологиялық болды. 1782 жылы ол өзінің "Христиан дінінің бұрылыстарының тарихы" атты төртінші томын шығарды. Шофилд осы еңбекті "әдепсіз, ұйымдаспаған, сөз көп, қайталанатын, егжей-тегжейлі, толық және ойды қозғайтын аргументтермен жазылған" деп сипаттады. Мәтінде Мәсіхтің құдайлығынан бастап, Иеміздің кешкі асының дұрыс формасына дейінгі мәселелер қарастырылады. 1786 жылы Пристли "Иса Мәсіх туралы ертедегі пікірлер тарихы", түпнұсқа авторлардан құрастырылған, кітабын жариялады, ол христиан шіркеуі бастапқыда унитариан болғанын дәлелдейді. Томас Джефферсон кейіннен осы екі кітаптың өзіне қатты әсер еткені туралы былай деп жазды: "Мен оның "Христиан дінінің бұрылыстары" және "Иса туралы ертедегі пікірлер" кітаптарын қайта-қайта оқыдым; мен оларды өз сенімімнің негізі ретінде қабылдаймын. Осы жазбаларға ешқандай жауап берілген жоқ". Джефферсон және басқа да Рационалды Диссиденттер сияқты бірнеше оқырмандар бұл жұмысты мақұлдағанмен, оның экстремалды теологиялық ұстанымдары, әсіресе Үштік ілімін қабылдамауы үшін қатаң сынға ұшырады. 1785 жылы, Пристли бұрылыстар туралы кітапшалар соғысына қатысқанда, ол "Еркін зерттеудің маңыздылығы мен ауқымы" атты еңбегін жариялап, реформация шіркеуді толыққанды реформаламағанын мәлімдеді. Ол оқырмандарына өзгерістер енгізуге шақырып, ұлттық пікірталас тудыратын сөздер айтты: "Сондықтан, қазірдің өзінде көптеген шіркеулердің унитариан екенін көрмесек те, көңілімізді түсірмейік. Біз, бір-бірлеп, ескі қателік пен сенімсіздіктің құрылысының астына ұнтақ салып жатырмыз, бір шырағы оны кейіннен күйдіріп, бірден жарылыс тудыруы мүмкін, нәтижесінде ғасырлар бойы салынған бұл құрылыс бір сәтте құлап, оның негізіне ешқашан қайтадан құрылыс салу мүмкін болмайды". Достары осыдан кейін қатты тіл қолданудан бас тартуға кеңес бергенімен, Пристли өз пікірінен бас тартпады және оны басып шығарды, өзін мәңгілікке "Ұнтақ Джо" деп таныстырды. Бұл революцияға шақыру сияқты жарияланғаннан кейін, француз революциясы кезінде памфлет жазушылар Пристлиге қарсы шабуылдарын күшейтті, тіпті оған және оның шіркеуіне заңдық шаралар қолданумен қорқытты. 1787, 1789 және 1790 жылдары Диссиденттер тағы да Тест және Корпорация актілерін жоюға тырысты. Бастапқыда олар табысқа жете алатын сияқты көрінсе де, 1790 жылға қарай парламентте революциялық қауіптер күшейгендіктен, тең құқықтарға шақыруларға аз адам көнді. Саяси карикатуралар, сол кездегі ең тиімді және танымал медиалардың бірі, Диссиденттер мен Пристлиді жерден алып, қорлады. Парламентте Уильям Питт пен Эдмунд Берк бұл актіні жоюға қарсылық көрсетті, бұл Пристли мен оның достарын ашуландырды, олар осы екі адамнан қолдау күткен еді. Пристли Уильям Питтке және Беркке хаттар сериясын жазды. Француз революциясын қолдаған Пристли сияқты Диссиденттер революцияға деген күмәндану күшейген сайын күдік тудырды. Питттің әкімшілігі "радикалдарға" қарсы үгіт-насихат жүргізуде "ұнтақ" сөзін қолданып, Пристли мен басқа да Диссиденттер үкіметті құлатуды қалайды деген пікір білдірді. Берк өзінің әйгілі "Франция революциясы туралы ойлар" (1790 ж.) еңбегінде табиғат зерттеушілерін, әсіресе Пристлиді француз революциясымен байланыстырып, Ұлыбританияда ғылымды қолдаған радикалдар "адамды өз тәжірибелерінде ауа сорғысындағы тышқан сияқты қарастырмайды" деп жазды. Берк сондай-ақ республикалық принциптерді алхимиямен және суретсіз ауамен байланыстырып, Пристли мен француз химиктерінің ғылыми жұмыстарын мазақ етті. Ол өзінің кейінгі жазбаларында "Ұнтақ Джо", ғылым және Лавуазье арасындағы байланыс туралы көп жазды, ол ағылшындарға қарсы соғыста француздарға оқ-дәрі жасап берді. Қызығы, дінсіз мемлекет қайраткері Берк ғылымға қарсы шығып, дін азаматтық қоғамның негізі болуы керек деп мәлімдеді, ал Диссидент пастор Пристли дін азаматтық қоғамның негізі бола алмайтынын және оны жеке өмірмен шектеуге тиіс екенін айтты. Пристли сондай-ақ британдық құл саудасын жою науқанына қолдау көрсетті және 1788 жылы құлдарға ешкім ағылшындар сияқты қатыгездік танытпайды деп мәлімдеген үнқатысын жариялады.

Although Priestley was busy defending phlogiston theory from the "new chemists", most of what he published in Birmingham was theological. In 1782 he published the fourth volume of his Institutes, An History of the Corruptions of Christianity, describing how he thought the teachings of the early Christian church had been "corrupted" or distorted. Schofield describes the work as "derivative, disorganized, wordy, and repetitive, detailed, exhaustive, and devastatingly argued". The text addresses issues ranging from the divinity of Christ to the proper form for the Lord's Supper. Priestley followed up in 1786 with the provocatively titled book, An History of Early Opinions concerning Jesus Christ, compiled from Original Writers, proving that the Christian Church was at first Unitarian. Thomas Jefferson would later write of the profound effect that these two books had on him: "I have read his Corruptions of Christianity, and Early Opinions of Jesus, over and over again; and I rest on them as the basis of my own faith. These writings have never been answered." Although a few readers such as Jefferson and other Rational Dissenters approved of the work, it was harshly reviewed because of its extreme theological positions, particularly its rejection of the Trinity. In 1785, while Priestley was engaged in a pamphlet war over Corruptions, he also published The Importance and Extent of Free Enquiry, claiming that the Reformation had not really reformed the church. In words that would boil over into a national debate, he challenged his readers to enact change:
Let us not, therefore, be discouraged, though, for the present, we should see no great number of churches professedly unitarian We are, as it were, laying gunpowder, grain by grain, under the old building of error and superstition, which a single spark may hereafter inflame, so as to produce an instantaneous explosion; in consequence of which that edifice, the erection of which has been the work of ages, may be overturned in a moment, and so effectually as that the same foundation can never be built upon again
Although discouraged by friends from using such inflammatory language, Priestley refused to back down from his opinions in print and he included it, forever branding himself as "Gunpowder Joe". After the publication of this seeming call for revolution in the midst of the French Revolution, pamphleteers stepped up their attacks on Priestley and he and his church were even threatened with legal action. In 1787, 1789, and 1790, Dissenters again tried to repeal the Test and Corporation Acts. Although initially it looked as if they might succeed, by 1790, with the fears of revolution looming in Parliament, few were swayed by appeals to equal rights. Political cartoons, one of the most effective and popular media of the time, skewered the Dissenters and Priestley. In Parliament, William Pitt and Edmund Burke argued against the repeal, a betrayal that angered Priestley and his friends, who had expected the two men's support. Priestley wrote a series of Letters to William Pitt and Letters to Burke. Dissenters such as Priestley who supported the French Revolution came under increasing suspicion as scepticism regarding the revolution grew. In its propaganda against "radicals", Pitt's administration used the "gunpowder" statement to argue that Priestley and other Dissenters wanted to overthrow the government. Burke, in his famous Reflections on the Revolution in France (1790), tied natural philosophers, and specifically Priestley, to the French Revolution, writing that radicals who supported science in Britain "considered man in their experiments no more than they do mice in an air pump". Burke also associated republican principles with alchemy and insubstantial air, mocking the scientific work done by both Priestley and French chemists. He made much in his later writings of the connections between "Gunpowder Joe", science, and Lavoisier—who was improving gunpowder for the French in their war against Britain. Paradoxically, a secular statesman, Burke, argued against science and maintained that religion should be the basis of civil society, whereas a Dissenting minister, Priestley, argued that religion could not provide the basis for civil society and should be restricted to one's private life. Priestley also supported the campaign to abolish the British slave trade, and published a sermon in 1788 in which he declared that nobody treated enslaved people "with so much cruelty as the English".

1791 жылғы Бирмингем тонаулары

1791 жылдың шілдесінде диссиденттерге және Америка және Франция революцияларын қолдаушыларға қарсы наразылық күшейіп, жарылысқа ұшырады. Пристли мен басқа бірнеше диссидент Бастилияны басып алу жылдығына арналған тойлық кешкі ас ұйымдастыруды жоспарлаған. Бұл Франция революциясына наразылық білдірген және оның Ұлыбританияға таралуынан қорқытқан елде өте қауқыпты әрекет болды. Зорлық-зомбылықтан қорқып, Пристли достарының кеңесімен кешке бармауға көнді. Той кезінде қонақтар мейрамханадан шығып бара жатқанда, тәртіпсіздікшілер жиналып, оларға шабуыл жасады. Тәртіпсіздікшілер Жаңа және Ескі жиналыс шіркеулеріне өтіп, екеуін де толығымен өртеп жіберді. Пристли мен оның әйелі үйінен қашып кетті. Ұлы Уильям және басқалары мүлікті қорғау үшін қалды, бірақ наразылар оларды жеңіп, Пристлидің Sparkbrook-тағы "Фейрхилл" үйін өртеп жіберді, оның құнды зертханасы мен отбасының барлық мүліктерін жойды. Үш күндік тәртіпсіздік кезінде тағы 26 диссиденттің үйі мен үш шіркеу өртенді. Пристли Лондонға қауіпсіз жеткенше бірнеше күн достарымен жасырынды. "Тұрбандылардың" ұқыпты түрде жасалған шабуылдары және "жетекшілердің" тек бірнешеуінің формалды сот процестері сол кездегі көптеген адамдарды, сондай-ақ кейінгі тарихшыларды шабуылдарды жергілікті Бирмингем билері жоспарлап, мақұлдағанына сендірді. Джордж III аймаққа әскер жіберуге мәжбүр болғанда, былай деді: "Пристли мен оның партиясы таратып жүрген сенімдері үшін азап шегіп жатқанына және адамдардың оларды нағыз қылықтарымен көріп білгеніне ризамын".

Хакни (1791 1794)

Бірмингемге қайтып бара алмағандықтан, Пристлилер ақырында Хакнидегі Нью-колледжде тарих және табиғи философия бойынша лекциялар берді. Достары ақша, кітаптар және зертханалық жабдықтар арқылы оларға өмірлерін қайта құруға көмектесті. Пристли Бірмингемдегі мүлігінің қирауы үшін үкіметтен өтемақы алуға тырысты, бірақ толық өтемақы алмады. Ол 1791 жылы «Бірмингемдегі бүліктер туралы халыққа үндеу» атты жариялама жасады, онда бірмингемдіктерді бүліктерге жол бергені және «ағылшын үкіметінің қағидаларын бұзғаны» үшін айыптады. Достары Пристлиді Ұлыбританиядан Францияға немесе жаңадан құрылған Америка Құрама Штаттарына көшіп кетуге шақырды. Пристли 1793-1794 жылдары дін қызметкері болды. Ол онда айтқан уағыздары, әсіресе екі «Тұру уағыздары» (Fast Sermons), дүние аяқталғанына сенімін көрсетті. Пристли Киелі кітаптағы болжамдарды соңғы уақыттардағы тарихпен салыстырып, француз революциясының Мәсіхтің қайта оралуының белгісі екеніне көз жеткізді. Пристлидің еңбектері әрқашан мыңжылдықтарға бағытталған, бірақ француз революциясы басталғаннан кейін бұл бағыт күшейді. Ол жас досына екінші оралуды өзі көрмейтінін, бірақ досының «мүмкін, оны көруге өмір сүретінін» жазды. Отбасы үшін күнделікті өмір қиындады: Пристлидің бейнесі Томас Пейнмен бірге өртелді; оның туралы жаман саяси карикатуралар жариялануын жалғастырды; оған бүкіл елден шайтанмен және Гай Фокспен салыстырып хаттар жіберілді; саудагерлер отбасымен іскерлік жасаудан қорқып, Пристлидің Корольдік академиядағы достары алыстады. Үкіметке қарсы сөйлегендерге жазалар қатаңдағандықтан, Пристли отбасымен Англиядан кетудің жолдарын іздеді. Жозеф Пристлидің ұлы Уильям француз Ассамблеясына ұсынылып, 1792 жылдың 8 маусымында натурализация хаттарын алды. Пристли бұл туралы «Morning Chronicle» газетінен білді. 1792 жылдың 26 тамызындағы француз Ұлттық Ассамблеясының жарлығымен Жозеф Пристли және жазуларымен «азаттық ісіне қызмет еткен» басқа да адамдарға француз азаматтығы берілді. Пристли француз азаматтығын «ең үлкен құрмет» деп санап, қабылдады. 1792 жылдың 5 қыркүйегінде өткен француз Ұлттық Конвентінің сайлауында Жозеф Пристли кем дегенде екі департаменттен (Орна және Рона-Лоара) француз Ұлттық Конвентіне сайланды. Ол француз тілін жетік білмейтіндіктен, бұл құрметтен бас тартты. Англия мен Франция арасындағы қарым-қатынас нашарлағандықтан, Францияға көшу мүмкін болмады. 1793 жылдың ақпан айында соғыс жарияланғаннан кейін және 1793 жылдың наурыз айындағы «Шет елдіктер туралы заңнан» кейін, Англия мен Франция арасында хат алмасуға немесе саяхаттауға тыйым салынды, Уильям Пристли Франциядан Америкаға кетті. Жозеф Пристлидің ұлдары Гарри мен Жозеф 1793 жылдың тамызында Англиядан Америкаға көшіп кетті. Соңында Пристли өзі де әйелімен бірге 1794 жылдың 7 сәуірінде Грейвсендте «Сансом» кемесіне отырды. Пристли кеткеннен кейін бес аптадан соң Уильям Питтің әкімшілігі радикалдарды мемлекетке опасыздық жасады деп тұтқындауға кірісті, нәтижесінде 1794 жылғы танымал сот процесі өтті.

Unable to return to Birmingham, the Priestleys eventually settled in Lower Clapton, a district in Hackney, Middlesex where he gave a series of lectures on history and natural philosophy at the Dissenting academy, the New College at Hackney. Friends helped the couple rebuild their lives, contributing money, books, and laboratory equipment. Priestley tried to obtain restitution from the government for the destruction of his Birmingham property, but he was never fully reimbursed. He also published An Appeal to the Public on the Subject of the Riots in Birmingham (1791), which indicted the people of Birmingham for allowing the riots to occur and for "violating the principles of English government". The couple's friends urged them to leave Britain and emigrate to either France or the new United States, even though Priestley had received an appointment to preach for the Gravel Pit Meeting congregation. Priestley was minister between 1793 and 1794 and the sermons he preached there, particularly the two Fast Sermons, reflect his growing millenarianism, his belief that the end of the world was fast approaching. After comparing Biblical prophecies to recent history, Priestley concluded that the French Revolution was a harbinger of the Second Coming of Christ. Priestley's works had always had a millennial cast, but after the beginning of the French Revolution, this strain increased. He wrote to a younger friend that while he himself would not see the Second Coming, his friend "may probably live to see it It cannot, I think be more than twenty years [away]." Daily life became more difficult for the family: Priestley was burned in effigy along with Thomas Paine; vicious political cartoons continued to be published about him; letters were sent to him from across the country, comparing him to the devil and Guy Fawkes; tradespeople feared the family's business; and Priestley's Royal Academy friends distanced themselves. As the penalties became harsher for those who spoke out against the government, Priestley examined options for removing himself and his family from England. Joseph Priestley's son William was presented to the French Assembly and granted letters of naturalisation on 8 June 1792. Priestley learned about it from the Morning Chronicle. A decree of 26 August 1792 by the French National Assembly conferred French citizenship on Joseph Priestley and others who had "served the cause of liberty" by their writings. Priestley accepted French citizenship, considering it "the greatest of honours". In the French National Convention election on 5 September 1792, Joseph Priestley was elected to the French National Convention by at least two departments, (Orne and Rhône et Loire). He declined the honour, on the grounds that he was not fluent in French. As relations between England and France worsened, a removal to France became impracticable. Following the declaration of war of February 1793, and the Aliens Bill of March 1793, which forbade correspondence or travel between England and France, William Priestley left France for America. Joseph Priestley's sons Harry and Joseph chose to leave England for America in August 1793. Finally Priestley himself followed with his wife, boarding the Sansom at Gravesend on 7 April 1794. Five weeks after Priestley left, William Pitt's administration began arresting radicals for seditious libel, resulting in the famous 1794 Treason Trials.

Мұра

1804 жылы қайтыс болғанға дейін Пристли Батыс әлеміндегі барлық маңызды ғылыми қоғамдардың мүшесі болды және көптеген заттарды ашқан еді. 19 ғасыр француз ғалымы Жорж Кувье, Пристлиге арналған сөйлеген сөзінде оның жаңалықтарын жоғары бағалап, бірқатар флогистон теориясын тастамағанына өкініш білдірді, оны «заманауи химияның әкесі» деп атады, бірақ «өз қызын мойындамады». Пристли саяси философиядан бастап білім беру, теология және табиғаттану сияқты тақырыптар бойынша 150-ден астам еңбек жариялаған. Ол 1790 жылдары британдық радикалдарды жетектеп, оларға шабыт берді, утилитаризмнің негізін қалады және унитаризмді құруға көмектесті. Дэвид Хартлидің «Адам туралы бақылаулар» еңбегін өңдеуі нәтижесінде Эразм Дарвин, Колридж, Уильям Вордсворт, Джон Стюарт Милль, Александр Бейн және Герберт Спенсер сияқты көптеген философтар, ғалымдар мен ақындар ассоциационистерге айналды. Иммануил Кант өзінің «Таза акыл-естің сыншылығы» (1781) еңбегінде Пристлиді мақтап, оның «қарама-қайшылықты ілімін діннің мүдделерімен қалай үйлестіре білгенін» жазды. Ғылым тарихшысы Саймон Шаффер тарихнамалық шолу мақаласында Пристлидің екі басты бейнесін сипаттайды: біріншісі оны жаңалықтарын кездейсоқ тапқан «күнәсіз ойыншыл» ретінде бейнелейді, ал екіншісі оны олардың салдарына толыққанды түсінбегендіктен «бұрмаланған» деп көрсетеді. Ғалымдар Пристлидің еңбектерін тұтастай бағалауда қиындықтарға тап болды, себебі оның қызығушылықтары өте кең болды. Оның ғылыми жаңалықтары көбінесе теологиялық және метафизикалық жариялымдарынан бөлініп, оның өмірі мен жазбаларын талдауды жеңілдетті, бірақ Джон МакЭвой және Роберт Скофилд сияқты ғалымдар бұл тәсілге қарсы шықты. Пристлидің ерте зерттеулері оның теологиялық және метафизикалық еңбектері оның ғылыми жұмысына «кедергі» және «тосқауыл» болды деп мәлімдегенмен, 1960, 1970 және 1980 жылдарда жарияланған зерттеулер Пристлидің еңбектері біртұтас теорияны құрайтынын көрсетті. Алайда, Шаффер түсіндіргендей, оның жұмысының нақты синтезі әлі жасалмаған. Соңғы кезде, 2001 жылы ғылым тарихшысы Дэн Эшет «синоптикалық көзқарас» құруға жасалған тырастың Пристлидің ой-пікіріндегі қарама-қайшылықтарды рационализациялаумен аяқталғанын айтты, себебі олар «философиялық санаттарға негізделген» және «ғылыми идеялардың жасаушыларын кез келген әлеуметтік қақтығыстан бөліп тастады». Пристли реформатор педагог және дін қызметкері ретінде қызмет еткен қалаларда және оның ықпалымен құрылған ғылыми ұйымдарда еске алынады. Оның құрметіне екі білім беру мекемесі аталды — Уоррингтондағы Пристли колледжі және Лидстегі Джозеф Пристли колледжі (қазір Лидс Сити колледжінің бөлігі), сондай-ақ 1986 жылы Дункан Уолдрон ашқан 5577 Пристли астероиді. Бірсталда, Лидс Сити Скверінде және Бирмингемде оның ескерткіштері орнатылған, ал Бирмингем, Калн және Уоррингтонда оны еске алу тақталары ілінген. Лидс университетінің негізгі химия зертханалары 2006 жылы 4 миллион фунт стерлингтік жөндеу жоспары аясында жаңартылып, Лидстің көрнекті химигінің құрметіне Пристли зертханалары деп аталды. 2016 жылы Хаддерсфилд университеті өзінің қолданбалы ғылымдар факультеті орналасқан ғимаратты Джозеф Пристли ғимараты деп атады, бұл кампустағы барлық ғимараттарды танымал жергілікті тұлғалардың есімдерімен атауға бағытталған күш-жігердің бір бөлігі болды. 1952 жылдан бері Пенсильваниядағы Дикинсон колледжі «адамзаттың игілігіне үлес қосқан көрнекті ғалымға» Пристли сыйлығын табыс етеді. Пристлидің оттегіні ашқандығы үшін жасалған ұлттық тарихи химиялық ескерткіш белгісі 1994 жылдың 1 тамызында Америка химиялық қоғамының тарапынан Нортумберлендтегі Пристли үйінде орнатылды. 2000 жылдың 7 тамызында Англияның Уилтшир графтығындағы Бовуд-хауста да осындай шара өткізілді. АХҚ сонымен қатар оның құрметіне ең жоғары наградасын – Пристли медалін табыс етеді. Оның көптеген ұрпақтары дәрігер болды, соның ішінде Майо клиникасының белгілі американдық хирургы Джеймс Таггарт Пристли II.

By the time he died in 1804, Priestley had been made a member of every major scientific society in the Western world and he had discovered numerous substances. The 19th century French naturalist George Cuvier, in his eulogy of Priestley, praised his discoveries while at the same time lamenting his refusal to abandon phlogiston theory, calling him "the father of modern chemistry [who] never acknowledged his daughter". Priestley published more than 150 works on topics ranging from political philosophy to education to theology to natural philosophy. He led and inspired British radicals during the 1790s, paved the way for utilitarianism, and helped found Unitarianism. A wide variety of philosophers, scientists, and poets became associationists as a result of his redaction of David Hartley's Observations on Man, including Erasmus Darwin, Coleridge, William Wordsworth, John Stuart Mill, Alexander Bain, and Herbert Spencer. Immanuel Kant praised Priestley in his Critique of Pure Reason (1781), writing that he "knew how to combine his paradoxical teaching with the interests of religion". In a historiographic review essay, historian of science Simon Schaffer describes the two dominant portraits of Priestley: the first depicts him as "a playful innocent" who stumbled across his discoveries; the second portrays him as innocent as well as "warped" for not understanding their implications better. Assessing Priestley's works as a whole has been difficult for scholars because of his wide ranging interests. His scientific discoveries have usually been divorced from his theological and metaphysical publications to make an analysis of his life and writings easier, but this approach has been challenged recently by scholars such as John McEvoy and Robert Schofield. Although early Priestley scholarship claimed that his theological and metaphysical works were "distractions" and "obstacles" to his scientific work, scholarship published in the 1960s, 1970s, and 1980s maintained that Priestley's works constituted a unified theory. However, as Schaffer explains, no convincing synthesis of his work has yet been expounded. More recently, in 2001, historian of science Dan Eshet has argued that efforts to create a "synoptic view" have resulted only in a rationalisation of the contradictions in Priestley's thought, because they have been "organized around philosophical categories" and have "separate[d] the producers of scientific ideas from any social conflict". Priestley has been remembered by the towns in which he served as a reforming educator and minister and by the scientific organisations he influenced. Two educational institutions have been named in his honour—Priestley College in Warrington and Joseph Priestley College in Leeds (now part of Leeds City College)—and an asteroid, 5577 Priestley, discovered in 1986 by Duncan Waldron. In Birstall, the Leeds City Square, and in Birmingham, he is memorialised through statues, and plaques commemorating him have been posted in Birmingham, Calne and Warrington. The main undergraduate chemistry laboratories at the University of Leeds were refurbished as part of a £4m refurbishment plan in 2006 and renamed as the Priestley Laboratories in his honour as a prominent chemist from Leeds. In 2016 the University of Huddersfield renamed the building housing its Applied Sciences department as the Joseph Priestley Building, as part of an effort to rename all campus buildings after prominent local figures. Since 1952 Dickinson College, Pennsylvania, has presented the Priestley Award to a "distinguished scientist whose work has contributed to the welfare of humanity". Priestley's work is recognised by a National Historic Chemical Landmark designation for his discovery of oxygen, made on 1 August 1994, at the Priestley House in Northumberland, Penn., by the American Chemical Society. Similar recognition was made on 7 August 2000, at Bowood House in Wiltshire, England. The ACS also awards their highest honour, the Priestley Medal, in his name. Several of his descendants became physicians, including the noted American surgeon James Taggart Priestley II of the Mayo Clinic.