Кіріспе

1793 және 1850 жылдарғы қашқын құлдар туралы заңдарға қарсы қабылданған заңдар

Америка Құрама Штаттарындағы құлдық жүйе аясында, жеке бостандық туралы заңдар – Солтүстік штаттарының бірнешесі қашқын құлдар туралы 1793 және 1850 жылдарғы заңдарға қарсы тұру мақсатымен қабылдаған заңдар еді. Әртүрлі заңдар осы мақсатқа әртүрлі жолдармен қол жеткізді, оның ішінде қашып кеткен құлдарға қазылына сот отырысын ұйымдастыруға және мемлекеттік органдардың оларды ұстауға және қайтаруға қатысуына тыйым салуға мүмкіндік берді. Жеке бостандық заңдарына ие штаттар: Коннектикут, Массачусетс, Мичиган, Мэн, Нью-Гэмпшир, Огайо, Пенсильвания, Висконсин және Вермонт.

Шолу

Жеке бостандық туралы заңдар – 1800 жылдар мен Азамат соғысының басталуы арасында АҚШ-та қабылданған бірқатар заңнамалық актілер. Бұл заңдар 1793 және 1850 жылдарғы қашқан құлдар туралы заңдарға тікелей жауап ретінде жасалды. Жеке бостандық туралы заңдардың мақсаты – құқықтық жүйені барлық адам үшін әділ ету және дау тудыратын жою тактикасын қолданбай, босатылғандар мен қашқан құлдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету болды. Бұл шешімнің себебі – солтүстік және оңтүстік штаттар арасындағы шиеленісті күшейтпеу еді. Тек Нью-Джерси мен Калифорния штаттары ғана қашқан құлдарды мәжбүрлеп қайтаруға тікелей ресми рұқсат немесе көмек көрсетті, ал Индиана, Иллинойс және Орегон штаттары қара адамдардың (құл немесе бос) өз шекараларына кіруіне тыйым салып, бұл мәселені жанама түрде шешуге тырысты. Дегенмен, Азамат соғысына дейінгі жылдары АҚШ-та солтүстік және оңтүстік штаттар арасындағы қарым-қатынас шиеленіскен күйінде қалды. 1793 жылғы қашқан құлдар туралы заңда қазылар алқасымен сот отырысын өткізу көзделмеген. Индиана (1824) және Коннектикут (1828) штаттары қашқан құлдардың ісін қазылар алқасына беруге мүмкіндік беретін заңдар қабылдады. 1840 жылы Вермонт және Нью-Йорк қашқындарға қазылар алқасымен сотталу құқығын берді және оларға адвокаттар ұсынды. 1842 жылы АҚШ Жоғарғы Соты қашқан құлдар туралы заңды орындау – федералдық функция екенін мәлімдегеннен кейін, кейбір солтүстік штаттары мемлекеттік органдарға қашқандарды ұстау және қайтаруға көмектесуге тыйым салатын заңдар шығарды. 1850 жылғы келісімге енгізілген қашқан құлдар туралы заңға жауап ретінде көптеген солтүстік штаттар қазылар алқасымен сот отырысын өткізуге кепілдік берді, заңсыз ұстау және қашқын деп айыпталғандарға қарсы жалған куәлік беру үшін қатаң жазалар белгіледі, сондай-ақ мемлекеттік органдарға қашқандарға қатысты талаптарды мойындауға тыйым салды. Бұл заңдар 1860-1861 жылдары Джорджия, Миссисипи, Оңтүстік Каролина және Техас штаттарының одақтан шығуына негіз болды.

Себептер

1793 жылғы қашқан құлдар туралы заңдар айыпталушыларға қатысты өте теріс және әділетсіз болды. Заңдардың негізгі мақсаты – құл иелеріне қашқан құлдар мәселесін шешуде заңдық қорғауды қамтамасыз ету еді. Бірақ шындығында, қашқан құлдар туралы заңдар құл саудасын одан әрі кеңейтті. Бұл заңдар құл иелеріне солтүстік штаттарына барып, бұрын босатылған құлдарын қайтадан өздеріне қаратуға мүмкіндік берді. Заңдар бойынша, кез келген құл иесі күдікті қашқан құлды ұстап алып, оны федералды немесе жергілікті судьяға ұсынып, меншік құқығын дәлелдесе, құлды қайтадан өз қызметіне қайтаруға құқылы болды. Бірақ мұндай дәлел ретінде куәгердің жауапты сөзі ғана қабылданды. Осының салдарынан, көптеген босатылған адамдар әділетсіз сот шешімдерінен кейін қайтадан құлдыққа түсті. Жеке бостандық туралы заңдар қашқан құлдарды ұстап беруден бас тартқысы келгендердің құқықтарын қорғауға да бағытталған еді. 1850 жылы қашқан құлдар туралы заңға түзетулер енгізілді, олар одан да қиын жағдай жасады. Бұл түзетулерге сәйкес, күдікті қашқан адам сотта куәлік беруге құқылы емес еді, ал федералды маршалдар егер сот шешімін орындамаса немесе қашқан адамдардың қашуына жол берсе, қаржылық жауапкершілікке тартылатын болды. 1850 жылғы түзетулер комиссарларға меншік құқығын растаған жағдайда бұрынғыдан екі есе көп – бес доллардың орнына он доллар төлемақы қарастырды. Сонымен қатар, құл иелеріне кедергі келтірген немесе қашқандарға көмектескендерге қатысты жазалар күшейтіліп, түрмеге қамау жазасы да енгізілді. Пригг Маргрет пен оның отбасымен бірге штатына оралғаннан кейін тұтқындалып, сотқа берілді. Пригг Жоғарғы Сотта Жеке бостандық туралы заңдар конституцияға қайшы екенін дәлелдеді. Ол өзіне тағылған айыптың конституцияға сәйкес келетін заңды әрекет екенін мәлімдеді. Соңында, Сот Конституцияның «Қажетті және лайықты» ережесі Конгреске қашқан құлдар туралы заңды қабылдауға өкілеттік беретінін, ал Пригг осы заңға сәйкес әрекет еткенін шешті. Осылайша, Пенсильвания штаты федералды заңға сәйкес жасалған әрекеттерді қылмыстық деп жариялап, өкілеттігін асырып кетті. Бұл мысалда Пригг өзінің Конституцияның IV-бабының 2-тармағына сәйкес әрекет еткенін айтты, онда қылмыскерлер немесе қашқан адамдар басқа штатқа қашып кетсе де жазадан немесе қайтадан ұсталудан құтыла алмайтыны нақты көрсетілген. 1826 жылы қабылданған Жеке бостандық туралы заңда, қашқан құлдарды қоса алғанда, ешкімді Пенсильвания штатына құл ретінде әкелуге және ұстауға болмайтыны тікелей айтылған. Осы қайшылық Жеке бостандық туралы заңдарды даулы мәселеге айналдырды.

Қауіптер

Пригг жеке бостандық заңдарына ашық шабуыл жасаған жалғыз адам емес еді. Осы заңдардың көптегені заң органдарының қызметкерлері мен судьялар тарапынан елемеуге ұшырады. Бірақ, осы теңсіздік азаттық қорғаушыларды барлық адам үшін әділдік күресінен тоқтатпады. Көптеген азаттық қорғаушылар мен жеке бостандық заңдарын қолдаушылар солтүстік штаттарда тұрғандықтан, бұл дау елдің екі бөлігі арасындағы жарылысты одан әрі күшейтті. Солтүстік штаттары заңдарды қайтарудан бас тартты, ал оңтүстік штаттары құлдықтан бас тартуға ниет білдірмеді. Нәтижесінде Америка тарихындағы ең қанды соғыс – Азамат соғысы болды. Осы қанды кезеңнің соңында жеке бостандық заңдары емес, конституцияның өзі өзгертілді.