Кіріспе
1862 жылы АҚШ президенті Абрахам Линкольннің құлдарды азат ету туралы жарлығы. АҚШ тарихы
United States history
Азаттық жариялағы, ресми түрде 95-ші жарлық, – АҚШ президенті Абрахам Линкольнның 1863 жылғы 1 қаңтарда Америка Азамат соғысы кезінде шығарған президенттік жарлық және атқарушы бұйрық. Бұл жариялағы Конфедерация штаттарындағы 3,5 миллионнан астам африкалық американдық құлдың құлдықтан босату мәртебесін өзгертті. Құлдар өздерінің құл иелерінің бақылауынан қашып, Одақ әскерлеріне немесе федералды әскерлердің ілгерілеуі арқылы еркіндікке шыққанда, олар толыққанды босатылды. Бұдан өзге, жариялағы бұрынғы құлдардың "АҚШ қарулы күштеріне қабылдануына" мүмкіндік берді. Азаттық жариялағы АҚШ-та құлдықтың жойылуына маңызды үлес қосты. 1862 жылғы 22 қыркүйекте Линкольн азаттық туралы алдын ала жарлық шығарды. Оның үшінші абзасы былай басталады:
1863 жылғы 1 қаңтарда Линкольн соңғы Азаттық жариялағын шығарды. Алдын ала жариялағынан үзінді келтіргеннен кейін ол былай деді:
Линкольн содан кейін Одақ бақылауындағы штаттардың бөліктерін есепке алмай, әлі де көтерілісшіл он штатты атады және жалғастырды:
Жарлықта айтылғандай, атқарушы билік, оның ішінде Армия мен Әскери-теңіз күштері, "осы адамдардың бостандығын мойындайды және қорғайды". Бұл жариялағы көтерілісшіл емес штаттарға, сондай-ақ Одақ бақылауындағы Луизиана мен Вирджинияның бөліктеріне қатысты болмаса да, елдегі 4 миллион құлдың 3,5 миллионнан астамына әсер етті. Конфедерацияның АҚШ әскері орналасқан аймақтарында шамамен 25 000-нан 75 000-ға дейін адам дереу босатылды. Көтерілісшіл аймақтарда бұл жариялағы күшін жойған жоқ. Жариялағы африкалық американдықтардың, еркін де, құл да, рухын көтеріп, көптеген адамдарды құлдықтан қашып, Одақ шебіне қашуға ынталандырды, онда олардың көпшілігі Одақ әскеріне қосылды. Азаттық жариялағы тарихи құжатқа айналды, өйткені ол "Азамат соғысын қайта анықтап, оны [Солтүстік үшін] тек Одақты сақтау үшін күрестен құлдықты жоюға бағытталған күреске айналдырды және сол тарихи қақтығыстан кейін елдің қалай қайта құрылатынына шешуші бағыт берді". Азаттық жариялағы ешқашан сотта сыналмады. Құлдықты толық жоюды қамтамасыз ету үшін Линкольн Оңтүстік штаттарындағы қайта құру жоспарларына құлдықты жою туралы заңдарды қабылдауды талап етті (Теннесси, Арканзас және Луизиана соғыс кезінде осыны істеді); Линкольн шекаралық штаттарды құлдықты жоюды қабылдауға шақырды (соғыс кезінде Мэриленд, Миссури және Батыс Вирджиния осыны істеді) және 13-ші түзетуді қабылдауға ынталандырды. Сенат 13-ші түзетуді 1864 жылғы 8 сәуірде қажетті үштен екі дауыспен қабылдады; Өкілдер палатасы 1865 жылғы 31 қаңтарда қабылдады; ал штаттардың қажетті төрттен үш бөлігі 1865 жылғы 6 желтоқсанда ратификациялады. Бұл түзету құлдық пен еріксіз еңбекке тартылуды "қылмыс үшін жаза ретінде" ерекше жағдайларды қоспағанда, конституцияға қайшы деп жариялады.
Билік
1787 жылғы АҚШ Конституциясында "құлдық" сөзі қолданылмаған, бірақ оған еркін емес адамдар туралы бірнеше ережелер енгізілген. Үштен екі бөлік келісімі (I баптың 2-тарауы) конгресс өкілдерін тағайындауды "еркін адамдардың толық саны" және "басқа барлық адамдардың үштен екі бөлігі" негізінде жүргізді. Қашқан құлдар туралы ережеге (IV баптың 2-тарауы) сәйкес, "бір штатта қызмет етуге немесе еңбек етуге міндеттелген адам" екінші штатқа қашып кетсе заңды түрде босатыла алмайды. I баптың 9-тарауы Конгреске "адамдарды импорттауды" тыйым салатын заң қабылдауға рұқсат берді, бірақ бұл тек 1808 жылдан кейін ғана мүмкін болды. Дегенмен, Бесінші түзетуде "ешбір адам заңмен белгіленген дұрыс сот процедурасынсыз өмірден, бостандықтан немесе мүліктен айырылмайды" делінген. Құлдыққа қарсы күрескерлер Бесінші түзетуді құлдыққа қарсы аргументтер келтіру үшін пайдаланғанмен, ол Дред Скотт ісі (1857) арқылы құлдарды мүлік ретінде қарастырудың заңдық негізінің бір бөлігіне айналды. Құлдық заң жүзінде де, іс жүзінде де ақ үстемдік мәдениетімен қолдау көрсетілді. Дегенмен, 1777 мен 1804 жылдар аралығында Солтүстік штаттарының барлығы құлдықты дереу немесе кезең-кезеңімен жоюды қарастырды. Оңтүстік штаттарының бірі де мұндай қадам жасаған жоқ, ал Оңтүстіктегі құлдардың саны өсіп, Азамат соғысының басында шамамен төрт миллион адамға жетті, осы кезде көптеген құл ұстаған штаттар АҚШ-тан бөлінуге тырысты. Линкольн бейбіт уақытта құлдықты жоюға федералды үкіметтің өкілеттігі Конституциямен шектелгенін түсінді, ол 1865 жылға дейін бұл мәселені жеке штаттардың қарауына тапсырды. Алайда, Азамат соғысы кезінде Линкольн АҚШ Конституциясының II бабының 2-тарауына сәйкес "Армия мен Әскери-теңіз күштерінің Бас қолбасшысы" ретіндегі өкілеттігімен Азат ету туралы жарлыққа қол қойды. Осылайша, ол Азат ету туралы жарлықта "көтерілісті басу үшін қажетті және лайықты соғыс шарасы ретінде" көтерілісшіл штаттарда құл ретінде ұсталған адамдарды босатуға өкілеттігі бар екенін мәлімдеді. Линкольн сондай-ақ, Конгресс қабылдаған 1861 жылғы Конфискация туралы заң мен 1862 жылғы Конфискация туралы заңды Алдын ала Азат ету туралы жарлықта өзінің өкілеттігінің негізі ретінде көрсетті, бірақ Азат ету туралы жарлықта олар туралы есімдерін атаған жоқ. Ол Миссури, Кентукки, Мэриленд және Делавэр сияқты көтеріліс жасамайтын төрт шекаралық құл ұстаған штаттарға қатысты мұндай өкілеттікке ие болған жоқ, сондықтан бұл штаттар жарлықта аталмады. 1863 жылдың қаңтарында әлі де заңды түрде танылған "қайта құрылған" Вирджиния штатының бөлігі болған Батыс Вирджинияда құлдық заңды күшінде болды, бірақ оны жою процесі жүріп жатқан еді, ол Одақтағы Александрияда орналасқан (Ричмондтағы Конфедерациялық Вирджиния штатына қарсы).
Қақпақ
Азат ету жариянамасы АҚШ-тағы барлық құлдарды азат етпеді, жалған түсінікке қарамастан; ол 1863 жылғы 1 қаңтарда көтеріліс күйінде болған он штатқа қатысты, бірақ Миссури, Кентукки, Мэриленд және Делавэр штаттарындағы (құл иеленуші шекаралық штаттар) немесе Вирджиния мен Луизиананың көтеріліссіз аймақтарындағы шамамен 500 000 құлдарды қамтымады. Бұл құлдар кейінірек жеке штаттық және федералдық шаралар арқылы азат етілді. Жариянамаға енген аймақтар: "Арканзас, Техас, Луизиана (Сент-Бернард, Плакеминс, Джефферсон, Сент-Джон, Сент-Чарльз, Сент-Джеймс, Ассенсион, Ассемпсия, Терребонн, Лафурш, Сент-Мэри, Сент-Мартин және Орлеанс округтері, Нью-Орлеан қаласымен қоса), Миссисипи, Алабама, Флорида, Джорджия, Оңтүстік Каролина, Солтүстік Каролина және Вирджиния (Батыс Вирджиния деп аталатын қырық сегіз округті, сондай-ақ Беркли, Аккомак, Нортгемптон, Элизабет Сити, Йорк, Принцесса Энн және Норфолк округтерін, Норфолк және Портсмут қалаларын қоса алғанда)". Теннесси штаты мойындалған Одақ үкіметімен Одақ бақылауына көбінесе оралғандықтан, ол аталмады және жариянамаға енбеді. Вирджиния аталды, бірақ Батыс Вирджиния жаңа штатын құру процесіндегі 48 округке, сондай-ақ Вирджинияның Тейдвотер аймағындағы жеті қосымша округ пен екі қалаға ерекшеліктер жасалды. Сондай-ақ, сол кезде көбінесе федералдық бақылауда болған Луизиананың 13 атаулы приходтары мен Нью-Орлеан ерекше түрде жариянамадан босатылды. Бұл босатылмаған тағы 300 000 құлға әкелді. Азат ету жариянамасын, әсіресе Ричард Хофстадтер сынға алды, ол оның "жүк тасу қағазының барлық моральдық ұлылығына ие болғанын" және "әсері жетпес жердегі барлық құлдарды азат деп жариялағанын" жазды. Хофстадтермен келіспей, Уильям В. Фрилинг Линкольннің Бас қолбасшы ретіндегі билігін жариялау арқылы бекітуін "өткен қызмет үшін кәсіпкердің шот-фактурасы емес, жаңа қаруын көрсетіп тұрған жауынгердің жарнасы сияқты" деп сипаттады. Азат ету жариянамасы Одақ әскерлері Оңтүстікке қарай жылжығанда және құлдар Одақ желілеріне қашқанда немесе құл иелері құлдарды қалдырып қашқанда Конфедерация штаттарындағы құлдардың айтарлықтай бөлігінің азаттығына әкелді. Азат ету жариянамасы Одақты құлдықты жоюға, Одақты сақтаумен қатар міндеттендірді. Соғыс шарасы ретінде Азат ету жариянамасы көптеген құлдарды азат еткенімен, ол құлдықты заңсыз жасамады. Азат ету жариянамасынан босатылған штаттардың ішінде Мэриленд, Миссури, Теннесси және Батыс Вирджиния соғыс аяқталғанға дейін құлдықты тыйым салды. 1863 жылы президент Линкольн басып алынған Конфедерация штаты Луизиананы қайта құрудың орташа жоспарын ұсынды. Штаттың сайлаушыларының тек 10 пайызы адалдық ант беруі керек еді. Штат жаңа конституциясында Азат ету жариянамасын қабылдап, құлдықты жоюға да міндетті болды. 1864 жылдың желтоқсанына қарай Линкольннің құлдықты жою жоспары Луизианада ғана емес, Арканзас пен Теннессиде де қабылданды. Кентуккиде Одақ әскерінің командирлері армияға жазылған құлдарға және жазылған адамның бүкіл отбасына азаттық беруді ұсынған жариянамаға сүйенді; осы және басқа да себептермен соғыс кезеңінде штаттағы құлдардың саны 70 пайыздан астамға төмендеді. Делавэр мен Кентуккиде құлдық 1865 жылғы 18 желтоқсанда, он үшінші түзету күшіне енгенге дейін заңды болып қалды.
Еріктілікке дейінгі әскери іс-қимыл
1850 жылы қабылданған "Қашқан құлдарды қайтару туралы" заңға сәйкес, адамдар қашып кеткен құлдарды иелеріне қайтаруға міндетті болды. Соғыс кезінде, 1861 жылдың мамыр айында Одақ генералы Бенджамин Батлер Одақ шебіне қашып келген үш құлдың соғыс контрабандасы екенін жариялады және оларды қайтарудан бас тартты, оларды қайтаруды сұраған адамға: "Вирджиния қазір өздерін шетелдік ел деп жариялағандықтан, менде оларға конституциялық міндеттемелер жоқ". 30 мамырда президент Линкольн шақырған кабинет отырысынан кейін, "соғыс министрі Саймон Кэмерон Батлерге оның контрабанда саясаты "мақұлданғанын" телеграмма арқылы хабарлады". Бұл шешім даулы болды, себебі ол Конфедерацияны халықаралық құқық бойынша жеке, тәуелсіз егемен мемлекет ретінде тануға әкелуі мүмкін еді, бірақ Линкольн мұндай пікірді қатаң түрде жоққа шығарды. Бұған қоса, контрабанда ретінде бұл адамдар Одақ шебін кесіп өткен кезде заң бойынша "мүлік" ретінде тіркелді және олардың болашақ мәртебесі белгісіз болды.
Эмансипацияға бағытталған үкіметтік іс-қимыл
1861 жылдың желтоқсанында Линкольн Конгреске өзінің бірінші жылдық хабарламасын жіберді (Мемлекеттік даму туралы үндеу, бірақ көбінесе жазбаша түрінде беріліп, осылай аталатын емес). Онда ол адам құқықтарын мүлік құқығынан жоғары қойғаны үшін еркін еңбек жүйесін мақтады; контрабандалық құлдар мен адал штаттардағы құлдардың мәртебесін реттеуге бағытталған заңнаманы қолдады, мүмкін олардың бостандығын федералдық қаражат есебінен сатып алу арқылы; және ерікті колонизацияны федералдық қаржыландыруды мақұлдады. 1862 жылдың қаңтарында Палатадағы республикашылдардың жетекшісі Таддеус Стивенс, құлдарды азат етуді де қамтитын бүлікке қарсы тотал соғысқа шақырды, азат етудің, құлдық еңбегінен айырылу арқылы бүлікшілер экономикасын қирататынын айтты. 1862 жылдың 13 наурызында Конгресс құлдарды қайтаруға тыйым салатын актіні бекітті, онда «АҚШ әскери немесе теңіз қызметіндегі барлық офицерлер мен адамдарға» қашқан құлдарды иелеріне қайтаруға тыйым салынды. Линкольн қол қойған заңға сәйкес, 1862 жылдың 16 сәуірінде Колумбия округінде құлдық жойылды және иелеріне өтемақы төленді. 1862 жылдың 19 маусымында Конгресс құлдықты барлық қазіргі және болашақ АҚШ территорияларында (штаттарда болмаса) тыйым салды, ал президент Линкольн заңға жылдам қол қойды. Бұл акт АҚШ Жоғарғы Сотының 1857 жылғы Дред Скотт ісіндегі Конгресс АҚШ территорияларында құлдықты реттеуге құқығы жоқ деген пікірін тиімді түрде жоққа шығарды. Ол сондай-ақ Стивен А. Дуглас құлдық дауын шешу үшін ұсынған халық егемендігінің тұжырымын қабылдамады, сонымен қатар Томас Джефферсон 1784 жылы құлдықты қолданыстағы штаттардың шекарасында шектеуге алғашқы заңнамалық ұсынысын аяқтады. 1861 жылдың 6 тамызында бірінші конфискация туралы заң «АҚШ үкіметі мен заңды билігіне қарсы» жұмыс істеген құлдарды азат етті. 1862 жылдың 17 шілдесінде екінші конфискация актісі құлдарды «көтерілісші күштер басып алған және кейіннен АҚШ күштері басып алған кез келген жерде» азат етті. Екінші конфискация туралы заң, бірінші конфискация туралы заңнан айырмашылығы, оған кіретін барлық құлдардың толыққанды азат етілетінін нақты көрсетті, 10-бапта «АҚШ үкіметіне қарсы көтеріліске қатысатын немесе оған кез келген түрде көмек немесе жұбаныш беретін адамдардың барлық құлдары, осындай адамдардан қашып, әскер қатарына бас сауғалау; және осындай адамдардан тұтқынға алынған немесе олар тастап кеткен және АҚШ үкіметінің бақылауына түскен барлық құлдар; және осындай адамның барлық құлдары көтерілісші күштер басып алған және кейіннен АҚШ күштері басып алған кез келген жерде, соғыс тұтқыны болып саналады және олардың құлдықтарынан мәңгі босатылады және құл ретінде ұсталмайды» делінген. Алайда Линкольннің позициясы мынадай болды: Конгресс көтерілісшілер бақылауындағы штаттардағы құлдарды азат етуге билігі болмаса, ол, бас қолбасшы ретінде, егер оны тиісті әскери шара деп санаса, мұны істей алады. 1862 жылдың жазында Линкольн алдын ала азат ету туралы жарлықты дайындады, оны 1862 жылдың 22 қыркүйегінде жариялады. Ол 1863 жылдың 1 қаңтарында әлі де көтерілісші штаттардағы құлдарды азат ететінін мәлімдеді. Линкольн 1862 жылдың 22 тамызында Хорас Грилиге жазған ашық хатында былай деп жауап берді: Егер Одақты құтқара алмаса, құлдықты да құтқаруды қалайтындармен мен келіспеймін. Егер Одақты құтқара алмаса, құлдықты жоюды қалайтындармен мен келіспеймін. Менің осы күрестегі басты мақсатым – Одақты құтқару, құлдықты құтқару немесе жою емес. Егер мен Одақты бір құлды босатып құтқара алсам, мен оны құтқарар едім, егер мен оны барлық құлдарды босатып құтқара алсам, мен оны құтқарар едім; егер мен оны біреулерін босатып, басқаларын жалғыз қалдыра алсам, мен де солай істеймін. Мен құлдық және түрлі түсті халыққа қатысты не істесем, соны Одақты құтқаруға көмектеседі деп сенгендіктен істеймін; мен не істемесем, соны Одақты құтқаруға көмектеседі деп сенбегендіктен істемеймін. Мен мұнда ресми міндет туралы пікіріммен сәйкес мақсатымды айттым; және мен барлық жердегі барлық адамдардың бос болуын қалайтынымды жиі айтқан жеке тілегімді өзгертуге ниетім жоқ. Линкольн туралы ғалым Харольд Холзер Линкольннің хаты туралы былай деп жазды: «Грилиге белгісіз, Линкольн оны келесі Одақтың әскери жеңісінен кейін жариялауға ниеттенген Азат ету туралы алдын ала жарлықтың жобасын жасағаннан кейін жазды. Сондықтан бұл хат, шын мәнінде, азат ету емес, Одақты құтқару тұрғысынан жариялануға дайындалуға бағытталған әрекет болды. Бұл Линкольннің ең шебер публицистикалық әрекеттерінің бірі болды, тіпті оның азат етуші ретіндегі адалдығына күмән тудырды». Тарихшы Ричард Страйнер «бірнеше жыл» Линкольннің хаты «Линкольн тек Одақты құтқаруды қалады» деп дұрыс түсінілмегенін айтады. Алайда, Страйнердің пікірінше, Линкольннің бүкіл мансабы мен құлдыққа қатысты мәлімдемелерінің контексінде бұл түсініктеме дұрыс емес. Керісінше, Линкольн жақындағы азат етуге қарсы күшті солтүстік нәсілшілдердің қарсылығын жұмсартуға тырысып, оны Одақтың мүддесімен байланыстырды. Олар Одақ үшін күресер еді, бірақ құлдықты жою үшін емес, сондықтан Линкольн оларға екі нәрсені бір уақытта жасауға мүмкіндік берді. Оның әрбір елшісі Линкольннің хатын алып жүрді, онда егер олардың штатының халқы «Азат етудің қанағаттандырмас» шарттарынан «құтылуды» және «ескі шарттар бойынша» қайтадан бейбітшілікке қол жеткізуді қаласа (яғни, құлдық сақталған күйінде), «АҚШ Конгресіне мүшелерді сайлауда» мүмкіндігінше көп адамды дауыс беруге шақыруы керек еді. Кейін, 1862 жылдың 1 желтоқсанындағы Конгреске жолдаған жылдық хабарламасында Линкольн АҚШ Конституциясына түзету ұсынды, онда 1900 жылдың 1 қаңтарына дейін құлдықты жойған кез келген штат АҚШ облигациялары түрінде АҚШ-тан өтемақы алады. Бұл түзетуді қабылдау, теориялық тұрғыдан алғанда, құлдықты толығымен жоймастан соғысты аяқтауға мүмкіндік берер еді, өйткені түзетуде «Облигация алған және кейіннен оның ішінде құлдықты қайтадан енгізген немесе көтерген кез келген штат АҚШ-қа алынған облигацияны немесе оның құнын, сондай-ақ оған төленген барлық пайыздарды қайтаруға міндетті» делінген. 2014 жылы жарық көрген «Линкольннің тәуекелі» атты кітабында журналист және тарихшы Тодд Брюстер Линкольннің соғыс мақсаты ретінде Одақты құтқаруды қайтадан бекітуге деген ниетінің, шын мәнінде, азат етуге қатысты заңдық билігін дәлелдеу үшін маңызды болғанын айтты. Құлдық Конституциямен қорғалғандықтан, оның құлдарды азат етуінің жалғыз жолы соғыс тактикасы ретінде болды – міндет ретінде емес. Бірақ соғыс аяқталғанда азат етудің негіздері де жойылу қаупі бар еді. 1862 жылдың соңында Линкольн Әділет министрі Эдвард Бейтстен соғысқа байланысты азат ету туралы жарлық арқылы азат етілген құлдар соғыс аяқталғаннан кейін қайтадан құлдыққа түсіріле ала ма деген мәселе бойынша пікір сұрады. Бейтс Дред Скотт шешімінің тілі арқылы жауап беруге мәжбүр болды, бірақ ол олардың толығымен босатыла алатынына келісті. Дегенмен, құлдықты толығымен жою үшін конституциялық түзету қажет еді. Линкольнге құлдарды азат ету туралы пікірлер жария және жеке түрде ұсынылды. Азамат соғысы және 1800 жылдардың соңындағы кезеңде «Америкалық карикатураның әкесі» деп есептелетін карикатура суретшісі Томас Наст, Президент Линкольн жариялағаннан кейін құлдықтан азаматтыққа өтуді көрсеткен екі жақты суреттер жасады. Наст барлық адамдарға, соның ішінде құл африкалықтарға немесе бос қараларға тең мүмкіндік пен теңдікке сенді. 1862 жылдың 7 қыркүйегінде Чикагода өткен жаппай митингте құлдардың дереу және толық азат етілуі талап етілді. Уильям В. Паттон басқарылған делегация президентпен Ақ үйde кездесті...
If there be those who would not save the Union, unless they could at the same time save slavery, I do not agree with them. If there be those who would not save the Union unless they could at the same time destroy slavery, I do not agree with them. My paramount object in this struggle is to save the Union, and is not either to save or to destroy slavery. If I could save the Union without freeing any slave I would do it, and if I could save it by freeing all the slaves I would do it; and if I could save it by freeing some and leaving others alone I would also do that. What I do about slavery, and the colored race, I do because I believe it helps to save the Union; and what I forbear, I forbear because I do not believe it would help to save the Union I have here stated my purpose according to my view of official duty; and I intend no modification of my oft expressed personal wish that all men everywhere could be free. Lincoln scholar Harold Holzer wrote about Lincoln's letter: "Unknown to Greeley, Lincoln composed this after he had already drafted a preliminary Emancipation Proclamation, which he had determined to issue after the next Union military victory. Therefore, this letter, was in truth, an attempt to position the impending announcement in terms of saving the Union, not freeing slaves as a humanitarian gesture. It was one of Lincoln's most skillful public relations efforts, even if it has cast longstanding doubt on his sincerity as a liberator." Historian Richard Striner argues that "for years" Lincoln's letter has been misread as "Lincoln only wanted to save the Union." However, within the context of Lincoln's entire career and pronouncements on slavery this interpretation is wrong, according to Striner. Rather, Lincoln was softening the strong Northern white supremacist opposition to his imminent emancipation by tying it to the cause of the Union. This opposition would fight for the Union but not to end slavery, so Lincoln gave them the means and motivation to do both, at the same time. Each of these envoys carried with him a letter from Lincoln stating that if the people of their state desired "to avoid the unsatisfactory" terms of the Final Emancipation Proclamation "and to have peace again upon the old terms" (i. e., with slavery intact), they should rally "the largest number of the people possible" to vote in "elections of members to the Congress of the United States friendly to their object". Later, in his Annual Message to Congress of December 1, 1862, Lincoln proposed an amendment to the U. S. Constitution providing that any state that abolished slavery before January 1, 1900, would receive compensation from the United States in the form of interest bearing U. S. bonds. Adoption of this amendment, in theory, could have ended the war without ever permanently ending slavery, because the amendment provided, "Any State having received bonds and afterwards reintroducing or tolerating slavery therein, shall refund to the United States the bonds so received, or the value thereof, and all interest paid thereon". In his 2014 book, Lincoln's Gamble, journalist and historian Todd Brewster asserted that Lincoln's desire to reassert the saving of the Union as his sole war goal was, in fact, crucial to his claim of legal authority for emancipation. Since slavery was protected by the Constitution, the only way that he could free the slaves was as a tactic of war—not as the mission itself. But that carried the risk that when the war ended, so would the justification for freeing the slaves. Late in 1862, Lincoln asked his Attorney General, Edward Bates, for an opinion as to whether slaves freed through a war related proclamation of emancipation could be re enslaved once the war was over. Bates had to work through the language of the Dred Scott decision to arrive at an answer, but he finally concluded that they could indeed remain free. Still, a complete end to slavery would require a constitutional amendment. Conflicting advice as to whether to free the slaves was presented to Lincoln in public and private. Thomas Nast, a cartoon artist during the Civil War and the late 1800s considered "Father of the American Cartoon", composed many works, including a two sided spread that showed the transition from slavery into civilization after President Lincoln signed the Proclamation. Nast believed in equal opportunity and equality for all people, including enslaved Africans or free blacks. A mass rally in Chicago on September 7, 1862, demanded immediate and universal emancipation of slaves. A delegation headed by William W. Patton met the president at the White House on September 13. Lincoln had declared in peacetime that he had no constitutional authority to free the slaves. Even used as a war power, emancipation was a risky political act. Public opinion as a whole was against it. There would be strong opposition among Copperhead Democrats and an uncertain reaction from loyal border states. Delaware and Maryland already had a high percentage of free blacks: 91.2% and 49.7%, respectively, in 1860.
Прокламацияны жасау және шығару
Линкольн алғаш рет 1862 жылдың шілдесінде бұл жарлықты кабинетімен талқылады. Ол алдын ала жарлықты дайындады және оны 13 шілдеде Мемлекеттік хатшы Уильям Сьюард пен Әскери-теңіз министрі Гидеон Уэллске оқыды. Сьюард пен Уэллс алғашында сөзсіз қалды, содан кейін Сьюард Оңтүстіктегі мүмкін болатын анархия мен одан туындауы мүмкін шетелдік араласу туралы айтты, ал Уэллс ештеңе демеді. 22 шілдеде Линкольн оны бүкіл кабинетіне өзі шешкен мәселе ретінде ұсынды және олардың пікірін сұрады. Соғыс министрі Эдвин Стэнтон оны қолдады, бірақ Сьюард Линкольнге Одақтың маңызды жеңісінен кейін жарлық шығаруды кеңес берді, әйтпесе Одақ «шегінудің соңғы айқайы» ретінде көрінеді. Бірақ Уолтер Стар: «Дегенмен, кейбір деректер кешіктіру туралы шешімге басқалардың да қатысқандығын көрсетеді», - деп жазады және Стар оларды келтіреді. 1862 жылдың қыркүйегінде Антиетам шайқасы Линкольнге алдын ала бостандық жариялау үшін қажетті жеңісті сыйлады. Шайқаста Одақ конфедераттардан ауыр шығынға ұшыраса да, генерал Макклеллан Роберт Лидің әскерінің қашуына жол берді, Одақ күштері Мэриленд штатына конфедераттардың шабуылын тойтарды, нәтижесінде Ли армиясының төрттен бірінен астамы жойылды. Бұл Азамат соғысының шешуші нүктесі болды. 1862 жылдың 22 қыркүйегінде, Антиетамнан бес күн өткен соң, Линкольн Салдаты үйінде кабинетін шақырып, алдын ала бостандық жариялау туралы жарлыққа қол қойды. Азамат соғысы тарихшысы Джеймс Макферсонның айтуынша, Линкольн кабинет мүшелеріне: «Мен Құдай алдында солемды ант бердім, егер генерал Ли Пенсильваниядан кері шегінсе, құлдарға бостандық жариялау арқылы осы жемісті тойлаймын», - деді. Линкольн алғашқы нұсқасын вице-президент Ханнибал Хамлинге көрсетті, ол құлшылықты жоюды жақтаған, бірақ президенттік шешімдерден көбінесе хабарсыз қалған адам еді. Соңғы жарлық 1863 жылдың 1 қаңтарында жарияланды. Конгресс оған билік бергенімен, Линкольн армия мен флоттың бас қолбасшысы ретіндегі өкілеттіктерін пайдаланып, оны «қажетті соғыс шарасы» ретінде жариялады. Сондықтан бұл Конгресс қабылдаған заңға немесе конституциялық түзетуге тең емес еді, өйткені Линкольн немесе одан кейінгі президент оны жоюға құқылы болды. Соңғы жарлықты жариялағаннан кейін бір апта өткен соң Линкольн генерал-майор Джон МакКлернандқа былай деп жазды: «Жаушылық басталғаннан кейін мен бір жарым жылға жуық уақыт бойы «құрылғыға» тиіспеуге тырыстым, және ақыры оған тиісуге шешім қабылдағанда, барлық штаттар мен халыққа мақсатымды жүз күн бұрын хабарладым, осы уақыт ішінде олар Америка Құрама Штаттарының адал азаматтарына қайта оралып, осы мәселені толығымен болдырмауға мүмкіндік алды. Олар оған құлақ аспады, мен оны әскери қажеттілік деп санаған нәрсеге байланысты қабылдадым. Ал қабылданғаннан кейін ол күшінде тұруы керек». Линкольн одан әрі, жарлыққа кірген штаттар «түсті адамдарға біртіндеп азат етудің ең жақсы жоспарларына сәйкес келетін шәкірттік жүйелерді қабылдауы мүмкін, және олар осы жағдайларда қазіргі қиындықтар болмағандағыдай жақсы жағдайға ие болуы мүмкін», - деді. Ол МакКлернандтан «бұл хатты жарияламауды» өтінді. Бастапқыда, Еріктілік туралы жарлық Одақ желісінің артындағы, бостандықтан алыс аймақтардағы құлдардың ғана шағын бөлігін босатты. Көптеген құлдар әлі де Конфедерация желісінің артында немесе Одақ бақылауындағы аймақтарда болды. Мемлекеттік хатшы Уильям Х. Сьюард: «Біз құлдарды қол жеткізе алмайтын жерлерден босатып, оларды босата алатын жерлерде құлдықта ұстап, құлдыққа деген симпатиямызды көрсетеміз», - деді. Егер құл мемлекеті 1863 жылдың 1 қаңтарына дейін бөлінуге тырысқан болса, ол құлдықты уақытша сақтап қалуы мүмкін еді. Жарлық 1863 жылдың 1 қаңтарында әлі де бүлікші болып тұрған Оңтүстіктің аймақтарындағы құлдарды ғана босатты. Бірақ Одақ әскері Оңтүстікке қарай жылжығанда, құлдар оның желісінің артына қашып кетті, және «Еріктілік жарияланғаннан кейін көп ұзамай Линкольн әкімшілігі құлдарды Одақ желісіне тартуға тыйым салды». Бұл оқиғалар құлдықтың жойылуына үлкен үлес қосты. Еріктілік жариялау АҚШ әскеріне бостандық алған құлдарды қабылдауға да мүмкіндік берді. Соғыс кезінде шамамен 200 мың қара нәсілді ер адам, олардың көпшілігі бұрынғы құлдар, Одақ армиясына қосылды. Олардың соғыста жеңіске жетудегі үлесі зор болды. Конфедерация жеңіліске тап болғаннан бір ай бұрын ғана өз армиясында құлдарды сарбаз ретінде пайдалануға рұқсат берді. Вирджиния штатының болашақта Батыс Вирджинияны құратын округтері жарлықтан ерекше босатылды (Джефферсон округінен басқа), бірақ штаттың Одаққа қабылдану шарты оның конституциясында құлдықты біртіндеп жою қарастырылған (1865 жылдың басында барлық құлдарды дереу азат ету де қабылданды). Мэриленд және Миссури штаттарындағы шекаралық штаттардағы құлдар да Азамат соғысы аяқталғанға дейін жеке штаттардың шараларымен босатылды. Мэриленд штатында құлдықты жойған жаңа штат конституциясы 1864 жылдың 1 қарашасында күшіне енді. Одақ бақылауындағы Вирджиния штатының шығыс округтері мен Луизиана штатының приходтары, жарлықтан босатылған, 1864 жылдың сәуір айында құлдықты жойған штат конституцияларын қабылдады. 1865 жылдың басында Теннесси штаты өз конституциясына құлдықты тыйым салатын түзетулер енгізді.
Іске асыру
Жарлық алдын ала және түпкілікті нұсқада жарияланды. Алғашқысы 1862 жылдың 22 қыркүйегінде шығарылып, екіншісінің мақсатын баяндайтын алдын ала хабарлама болды, ол 100 күннен кейін, 1863 жылдың 1 қаңтарында Азамат соғысының екінші жылында күшіне енді. Алдын ала Азат ету туралы жарлық – Абрахам Линкольннің 1863 жылдың 1 қаңтарында көтеріліс күйінде қалған Конфедерацияның барлық аймақтарындағы барлық құлдардың толықтай босатылатыны туралы жариялануы болды. Он штаттың тізімі соңғы Азат ету туралы жарлықта жеке-жеке аталып өтті (Оңтүстік Каролина, Миссисипи, Флорида, Алабама, Джорджия, Луизиана, Техас, Вирджиния, Арканзас, Солтүстік Каролина). Мэриленд, Делавэр, Миссури және Кентукки штаттары оған кірмеді. Сондай-ақ, одақ басқаратын әскери үкіметі, орталығы Нэшвилл қаласында орналасқан, Теннесси штаты да тізімде жоқ. 1863 жылдың 1 қаңтарында одақтың бақылауындағы аймақтар үшін нақты ерекшеліктер белгіленді, атап айтқанда, жақын арада Батыс Вирджинияға айналатын 48 округ, сондай-ақ Беркли және Гэмпшир округтері қоса алғанда Вирджинияның тағы жеті округі, олар да көп ұзамай Батыс Вирджинияға қосылды, Нью-Орлеан және оның жанындағы 13 приход. Одақтың жергілікті қолбасшыларының жарлықтарымен дереу күшіне енгізілген Конфедерация штаттарының аумақтары: Винчестер, Вирджиния, Коринф, Миссисипи, Каролина және Джорджия жағалауларындағы теңіз аралдары, Ки-Уэст, Флорида және Порт-Роял, Оңтүстік Каролина.
Тез әсер ету
1862 жылғы Жаңа жыл қарсаңында африкалық американдықтар – құлдар мен бостандыққа шыққандар – АҚШ-тың бүкіл территориясында «Түн күзеті» рәсімдерін өткізу үшін жиналды, «Азаттық күніне» үміттене отырып, түн ортасына дейін күтіп, Жарлықтың орындалуын асыға күтті. «Азат ету туралы жарлық» бірде-бір құлды азат етпеді деген қате пікір таратылды; тарихшы Лероне Беннетт-младший бұл жарлықтың құлдарды азат ету мақсатында жасалмағанын, ал құлдарды босатпау үшін әдейі алдау екенін айтты. Дегенмен, Жарлықтың нәтижесінде соғыс барысында көптеген құлдар азат болды, ол күшіне енген күннен бастап; Оңтүстік Каролина штатындағы Хилтон-Хед және Порт-Роял сияқты жерлердегі куәгерлердің айтуынша, Одақ әскері бақылауындағы аймақта азаттық бірден орнады. Бұл аймаққа Вирджиния штатының шығыс бөлігі, Миссисипи аңғары, Алабама штатының солтүстігі, Вирджиния штатының Шенандоа аңғары, Арканзас штатының үлкен бөлігі және Грузия мен Оңтүстік Каролина штатының Теңіз аралдары кірді. Одақ әскері басып алған Вирджиния штатының кейбір округтері Жарлықтан босатылса да, төменгі Шенандоа аңғары мен Александрия аймағы қамтылды. Ал Роберт Гулд Шоу 1862 жылғы 25 қыркүйекте анасына былай деп жазды: «Демек, «Азат ету туралы жариялау» ақыры келді, немесе оның алғышарты. Сіздердің бәріңіз де осыған қатты қуанған боларсыз. Ал мен үшін бұл қазір қандай пайдасы бар екенін түсінбеймін. Біздің әскеріміз қайда болса, онда құлдар қалған жоқ, ал біз бармайтын жерлерде Жарлық оларды босатпайды». Он күннен кейін ол оған тағы да хат жазды: «Менің соңғы хатымда Линкольн мырзаның «Азат ету туралы жариялауы» дұрыс емес деп ойлағанымды ойламаңыз, бірақ соғыс шарасы ретінде оның тікелей пайдасын көрмеймін, өйткені құлдар кез келген жағдайда бостандыққа ие болатынына сенімді, азат ету туралы заңмен немесе одан тыс». Букер Т. Вашингтон, Вирджинияда 9 жастағы бала, 1865 жылдың басында болған оқиғаны еске алды: Ұлы күн жақындаған сайын құлдардың тұрағында әдеттегіден гөрі көп ән айтылды. Ол батылрақ, қаттырақ естілді және түнгі уақытқа дейін жалғасты. Плантациялардағы әндердің көпшілігі азаттыққа қатысты. Бір белгісіз адам (АҚШ офицері болса керек) қысқа сөз сөйлеп, содан кейін бірқатар қағазды оқыды – менің ойымша, азат ету туралы жарлық. Оқығаннан кейін бізге барлығымыз азат екенімізді және қалағанымызша, қалаған уақытымызда бара алатынымызды айтты. Жанымда тұрған анам балаларын құшақтап, қуаныштан көз жасын төгіп жылады. Ол бізге мұның не екенін түсіндіріп, бұл күнді көптен бері дұға етіп күтіп жүргенін, бірақ оны көре алмаймын деп қорқатынын айтты. Одақ шебіне қашып келген құлдар бұрын Одақ әскерімен «соғысқа қатысты заттар» ретінде ұсталып келді; Жарлық күшіне енген кезде, оларға түн ортасында кетуге рұқсат етілді. Грузия жағалауындағы Теңіз аралдары соғыстың басында Одақ әскери-теңіз күштерімен басып алынған. Ақ адамдар құрлыққа қашып кетті, ал қара адамдар қала берді. Бұрынғы құлдар үшін қайта құрудың алғашқы бағдарламасы құрылды, оған мектептер мен оқу орындары кірді. Әскери-теңіз офицерлері жарлықты оқып, оларға азаттық берілгенін айтты. Миссисипиде құл болған Джордж Вашингтон Олбрайт өзінің көптеген құлдары сияқты әкесінің Одақ күштеріне қосылу үшін қашып кеткенін еске алады. Олбрайттың айтуынша, плантация иелері Жарлықты құлдардан жасыруға тырысты, бірақ оның жаңалықтары «естігендер» арқылы тарады. Жас құл олар «Линкольнның заңды адал лигасы» деп атаған бейресми топтың «хабаршысы» болды, ол бүкіл аймақтағы плантациялардағы құлдардың құпия жиналыстарына Жарлық туралы хабар жеткізді. Роберт Ли Эмансипация жариялауын Одақтың майданға шығаратын сарбаздар санын арттырудың жолы ретінде қарастырды, бұл Конфедерацияның өзінің қатарын арттыруын міндеттеді. Фредериксбургтің тонауынан кейін Ли бұл туралы былай деп жазды: «Дұшпан күштерінің үлкен артуын, оның жариялаған қатыгез және қатігез саясатын ескере отырып, бізге сәттілік немесе өлімнен де жаман жағдайдан басқа таңдау қалмайды. Егер біз отбасыларымыздың абыройын ластанудан [және] әлеуметтік жүйемізді жоюдан сақтағымыз келсе, барлық күш-жігерді, барлық құралдарды қолданып, әскерлеріміздің қатарын толтырып, Құдай өз мейірімімен бізге тәуелсіздігімізді орнату арқылы батасын бергенге дейін сақтайық». Азат ету туралы жарлық соғыстағы маңызды бұрылыс болды, өйткені ол Солтүстіктің мақсатын тек Одақты сақтап қалу ғана емес, сонымен қатар құлдарды азат ету деп белгіледі. Жарлық сондай-ақ құлдықты жоюшылар мен еуропалықтардың қолдауын күшейтті, сонымен қатар құлдықтағы адамдарды Солтүстікке қашуға шақырды. Бұл Оңтүстіктің еңбек күшін әлсіретіп, Солтүстіктің қатарын нығайтты.
As the great day drew nearer, there was more singing in the slave quarters than usual. It was bolder, had more ring, and lasted later into the night. Most of the verses of the plantation songs had some reference to freedom [S]ome man who seemed to be a stranger (a United States officer, I presume) made a little speech and then read a rather long paper—the Emancipation Proclamation, I think. After the reading we were told that we were all free, and could go when and where we pleased. My mother, who was standing by my side, leaned over and kissed her children, while tears of joy ran down her cheeks. She explained to us what it all meant, that this was the day for which she had been so long praying, but fearing that she would never live to see. Runaway slaves who had escaped to Union lines had previously been held by the Union Army as "contraband of war" under the Confiscation Acts; when the proclamation took effect, they were told at midnight that they were free to leave. The Sea Islands off the coast of Georgia had been occupied by the Union Navy earlier in the war. The whites had fled to the mainland while the blacks stayed. An early program of Reconstruction was set up for the former slaves, including schools and training. Naval officers read the proclamation and told them they were free. George Washington Albright, a teenage slave in Mississippi, recalled that like many of his fellow slaves, his father escaped to join Union forces. According to Albright, plantation owners tried to keep the Proclamation from slaves but news of it came through the "grapevine". The young slave became a "runner" for an informal group they called the 4Ls ("Lincoln's Legal Loyal League") bringing news of the proclamation to secret slave meetings at plantations throughout the region. Robert E. Lee saw the Emancipation Proclamation as a way for the Union to increase the number of soldiers it could place on the field, making it imperative for the Confederacy to increase its own numbers. Writing on the matter after the sack of Fredericksburg, Lee wrote, "In view of the vast increase of the forces of the enemy, of the savage and brutal policy he has proclaimed, which leaves us no alternative but success or degradation worse than death, if we would save the honor of our families from pollution [and] our social system from destruction, let every effort be made, every means be employed, to fill and maintain the ranks of our armies, until God in his mercy shall bless us with the establishment of our independence." The Emancipation Proclamation marked a significant turning point in the war as it made the goal of the North not only preserving the Union, but also freeing the slaves. The Proclamation also rallied support from abolitionists and Europeans, while encouraging enslaved individuals to escape to the North. This weakened the South's labor force while bolstering the North's ranks.
Саяси әсері
Прокламацияны соғысқа қарсы болған және құлдықты қалпына келтіру арқылы одақты қайта құруды жақтаған Копперхед демократтары дереу айыптады. Горацио Сеймур Нью-Йорк губернаторы лауазымына үміткер болып тұрғанда, Азат ету туралы жарлықты құлдардың барлық ақ адамдарға қарсы зорлық-зомбылық жасауына шақыру ретінде сипаттады, бұл "әйелдер мен балаларды қырғынға ұшырату, құмарлық пен зорлау, өрт қою және кісі өлтіру сахналарын көрсету, бұл өркениетті Еуропаның араласуын қажет етеді" деді. Копперхедтер Прокламацияны конституцияға қайшы президенттік биліктің теріс пайдалануы деп қарастырды. Редактор Генри А. Ривз Гринпорттың "Республикалық күзетшісінде" былай деп жазды: "Негрлердің бостандығы атынан [прокламация] ақ адамдардың бостандығына қауіп төндіреді; Табиғат, Тарих және Тәжірибе бірдей құбылыс деп айыптайтын нәсілдердің теңдігі туралы утопиялық теорияны сынау үшін ол Конституция мен Азаматтық заңдарды жоққа шығарып, олардың орнына әскери билікті орнатады". Копперхедтер Прокламацияны өздерінің позицияларының айқын дәлелі және мүшелерінің саяси өрлеуінің бастамасы деп санады; Коннектикут штатында Х. Б. Уайтинг шындықтың енді тіпті "президент консерватор екенін және соғыстың Конституция бойынша Одақты қалпына келтіру үшін екенін ойлаған ақымақ, қатыгез адамдар үшін де" анық болғанын жазды. Тарихшылар Джеймс М. Макферсон мен Аллан Невинс нәтижелер өте алаңдатарлық болғанымен, Линкольн оларды жақсы қабылдағанын айтады; оның қарсыластары тек тарихи бекіністерінде ғана жақсы нәтижелер көрсетті және "ұлттық деңгейде палатадағы олардың табысы азшылық партиясының сайлау жылы емес жылындағы сайлауда бір буынға жуық уақыт ішіндегі ең аз табыс болды. Сонымен қатар, республикашылар Сенаттан бес орын алды". Бұл құлдардың көтеріліс жасауына қауіпті жағдай жасады және моральдық жағдайды нашарлатты, әсіресе құл иелері арасында, олар мұны өздерінің бизнесіне қауіп деп қарады. 1863 жылдың тамызында президент Линкольнге жазған хатында АҚШ армиясының генералы Улисс С. Грант "негрлерді қаруландыру" туралы жарлықты, "негрлерді азат етумен бірге Конфедерацияға соққан ең ауыр соққы деп атады. Оңтүстік бұл туралы көп айтты және өте ашулы екенін білдірді". 1863 жылдың мамыр айында, Прокламация күшіне енгеннен кейін бірнеше ай өткен соң Конфедерация АҚШ-тан осындай шараларға "толық және лайықты жаза" беруді талап ететін заң қабылдады. Конфедерация Конфедерацияға қарсы соғысқан қара нәсілді АҚШ сарбаздары азаматтық соттарда құл көтерілісшілері ретінде сотталатынын мәлімдеді - бұл өлім жазасын автоматты түрде көздейтін ауыр қылмыс. Заң қабылданғаннан кейін бір жыл өтпей-ақ Конфедерация Форт-Пиллоуда қара нәсілді американдық сарбаздарды қырғынға ұшыратты. Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис Азат ету туралы жарлыққа ашуланып, 12 қаңтарда Конфедерация Конгресіне жолдаған сөйлесінде Конфедерация аумағында тұтқындалған кез келген АҚШ әскери офицерін "құлдардың көтерілісін қоздыру" айыбымен мемлекеттік билік органдарына жіберуге уәде берді, бұл ауыр қылмыс еді. Конфедерация генералы Роберт Ли Прокламацияны "оның жариялаған жабайы және қатыгез саясаты деп атады, бұл бізге сәттілікке немесе өлімнен де жаман кемсітуге басқа жол қалдырмайды". Алайда, кейбір Конфедерация мүшелері Прокламацияны құттықтады, өйткені олар оның Конфедерациядағы құлдыққа қарсы сезімді күшейтетініне және осылайша Конфедерация армиясына ақ адамдардың көптеп қатысуына әкелетініне сенді. Кентукки штатындағы Конфедерация кавалериясының сержанты "Бұл жарлық біздің үкімет үшін кем дегенде үш жүз мың сарбазға тең. Ол осы соғыстың не үшін басталғанын және оның кінәлі авторларының ниетін нақты көрсетеді" деді. Тіпті кейбір Одақ сарбаздары да осы пікірмен келісіп, Прокламацияға қатысты алаңдаушылықтарын білдірді, бірақ принцип бойынша емес, керісінше, Конфедерацияның құлдықты күрес пен сақтау туралы шешімін нығайтады деп қорқып. Нью-Йорк штатынан келген Одақ сарбазы Прокламация шығарылғаннан кейін алаңдаушылықпен: "Оңтүстік рухы туралы білемін, олар құлдық институтын жою үшін тіпті жою үшін күреседі деп ойлаймын" деді. Прокламацияның нәтижесінде Конфедерациядағы құлдардың бағасы оның шығарылғаннан кейінгі айларда өсті, Оңтүстік Каролинадан келген Конфедерация мүшесі 1865 жылы "қазір Ағасы үшін кейбір негр әйелдер мен балаларды сатып алу уақыты келді" деп мәлімдеді.
Халықаралық әсері
Линкольн үміттенгендей, бұл жарлық құлдыққа қарсы елдер мен құлдықты жоюға тырысқан елдердің (әсіресе Ұлыбритания мен Франция сияқты Еуропаның дамыған елдері) қолдауына ие болып, шетелдік қоғамдық пікірді Одақ жағына бұрды. Бұл Конфедерацияның ресми мойындылық алу үмітін жойды. Азат ету туралы жарлық құлдықты жоюды Одақтың соғыс мақсаты ретінде белгілегендіктен, Оңтүстікке қолдау көрсетуді құлдықты қолдаумен байланыстырды. Ұлыбританиядағы қоғамдық пікір құлдықты қолдауға шыдамады. Генри Адамс атап көрсеткендей, "Азат ету туралы жарлық біз үшін барлық бұрынғы жеңістеріміз бен дипломатиямыздан да көп пайда келтірді". Италияда Джузеппе Гарибальди Линкольнді "Джон Браунның армандарының мұрагері" деп атады. 1863 жылғы 6 тамызда Гарибальди Линкольнге былай деп жазды: "Тарих сізді ұлы азат етуші деп атайды, бұл кез келген тәжден де құндырақ және кез келген материалдық байлықтан да артық атақ". Манчестер қаласының әкімі Абель Хейвуд Линкольнге хат жазып, "Сізді Ұлы Отанның негізін қалаушылардың: 'Барлық адамдар бос және тең құрылды' деген сөздеріне сеніміңізді іс жүзінде көрсеткен шешімді қадамдарыңыз үшін қуанышпен құрметтейміз" деді. Азат ету туралы жарлық Солтүстіктің соғыс жүргізуіне байланысты Еуропамен туған шиеленісті азайтуға көмектесті және Антиетамдағы Оңтүстіктің сәтсіз шабуылымен бірге Конфедерацияның соғысқа шетелдік әскери араласу мүмкіндігін толығымен жойды. Дегенмен, Азат ету туралы жарлыққа қарамастан, британдық фирмалар мен делдалдар арқылы блокаданы бұзып, Конфедерацияға қару сату жалғасты, бұл туралы британ үкіметі хабардар болды. Конфедерация британдық блокада бұзушылардан жеткізілген қару-жарақ есебінен тағы екі жыл бойы күресін жалғастыра алды. Нәтижесінде, британдық блокада бұзушылардың әрекеті салдарынан екі тараптан да 400 000-нан астам сарбаз бен азамат қаза тапты.
Геттисбург жолдауы
Линкольннің 1863 жылғы 19 қарашадағы Геттисбург сөз сөйлеуінде "бостандықтың жаңа тууы" деген тіркес арқылы Прокламацияға тікелей сілтеме жасалып, құлдықты жою соғыстың мақсаты ретінде айқындалды. Прокламация Линкольннің Республикалық партияның қарқынды өсіп келе жатқан күштер арасындағы қолдауын нығайтып, олардың 1864 жылы оны қайтадан тағайындауына кедерес келтірмеуін қамтамасыз етті.
Амнистия және қайта құру туралы жарлық (1863)
1863 жылдың желтоқсан айында Линкольн өзінің Кешірім және қайта құру туралы жарлығын жариялады, онда көтерілісшіл штаттардың Одаққа қайта оралу жолдары көрсетілген. Жарлықтың басты талаптары штаттардың Азат ету туралы жарлықты, осылайша өз құлдарын босатуды, және Конфискация актілерін, сондай-ақ АҚШ территорияларында құлдықты тоқтату туралы актіні қабылдауын міндеттеді.
Ұрсақтан кейінгі
Соғыстың соңына жақындаған кезде, азаттық жариялау Линкольннің ниеті бойынша, тек соғыс шарасы ретінде қарастырылып, соғыс аяқталғаннан кейін күшін жояды деп алаңдады. Олар сондай-ақ, "Азаттық жариялауымен" ғана босатылғандардың емес, барлық құлдардың бостандығын қамтамасыз етуге ұмтылды. Осылайша қысымға ұшыраған Линкольн, 1864 жылғы президенттік науқанының басты бөлігін АҚШ-тың барлық жерінде құлдықты жоюға бағытталған конституциялық түзетуге тіреді. Линкольннің науқанына Мэриленд және Миссури штаттарында құлдықты жоюға қолдау көрсету арқылы көмек көрсетілді. Мэриленд штатының құлдықты жою туралы жаңа конституциясы 1864 жылдың 1 қарашасында күшіне енді. Миссуриде құлдық 1865 жылдың 11 қаңтарында аяқталды, онда штаттық конвент 60:4 дауыспен құлдықты жою туралы қаулыны бекітті, содан кейін сол күні губернатор Томас К. Флетчер өзінің "Азаттық жариялауымен" осы шешімді қолдады. Қайта сайланған Линкольн, келесі 39-шы Конгресс жиналғанша күтудің орнына, 38-ші Конгресске ұсынылған түзетуді дереу қабылдауға талап етті. 1865 жылдың қаңтарында Конгресс штат заң шығарушы органдарына ратификацияға үшін он үшінші түзетуді жіберді, ол қылмыс үшін жаза ретінде емес, барлық АҚШ штаттары мен аумақтарында құлдықты тыйым салды. Түзету 1865 жылдың 6 желтоқсанына дейін жеткілікті штаттардың заң шығарушы органдарымен ратификацияланды және 12 күннен кейін жарияланды. Осы кезде Кентуккиде шамамен 40 000 құл, ал Делавэрде 1000 құл босатылды.
Доктор Мартин Лютер Кинг кіші
Доктор Мартин Лютер Кинг азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде "Азат ету туралы" жарлыққа көп сілтеме жасады. Осыған мысал – 1962 жылдың 12 қыркүйегінде Нью-Йорк қаласында жасаған "Азат етудің жүз жылдық құрметке толы сөзі", онда ол жарлықты Тәуелсіздік декларациясымен бірге өркениетке жасалған "өшпес" үлес ретінде бағалады және былай деді: "Өткен, қазіргі және болашақ әулеттердің бәрі осы декларациялардағы шындықтарды жасыруға бейшара". Ол АҚШ-тың "екі құжатта да жатқан негізгі қағидаларды мақтан тұтқанына" қарамастан, "өкінішке орай, осы қағидалардың керісіншесін іске асырғанын" айтып ренжіді. Ол былай деп қорытындылады: "Азат ету туралы жарлықты еске алудың жалғыз жолы – оның азаттық туралы жарияланымдарын шындыққа айналдыру, біздің теңдік туралы үндеуіміз еркін емес әлемді дүркілдеткен ұлтымыздың бастапқы қағидаларына оралу және азат ету туралы жарлық шығарудай батыл және ерлікке толы істермен демократияны қайта бекіту". Кингтің Азат ету туралы жарлыққа ең танымал сілтемесі – 1963 жылы Вашингтондағы Жұмыс және Азаттық үшін науқанда Линкольн ескерткішінің алдынан жасаған сөзі ("Менің арманым бар" деп белгілі). Кинг сөзін былай бастады: "Бес жыл бұрын, біздің символдық көлеңкесінде тұрған ұлы американдық Азат ету туралы жарлыққа қол қойды. Бұл маңызды жарлық миллиондаған негр құлдарына үлкен үміт шаңырағы болды, олар әділетсіздіктің отында қиналып, күйді. Олар үшін ұзақ жылдарға созылған тұтқындық түнінің аяқталуын білдіретін қуанышты таң болды. Бірақ жүз жыл өткен соң, біз қара нәсілділер әлі де азат емес деген қасіретті шындыққа қарауға тиіспіз. Жүз жыл өткен соң, негрлердің өмірі әлі де сегрегацияның тұсаукесері мен кемсітушіліктің тізбегімен шарлап, мүгедек болып қалып отыр".
"Екінші бостандық жариялау"
1960 жылдардың басында доктор Мартин Лютер Кинг және оның жақтастары президент Джон Ф. Кеннедиге Конгресстегі оңтүстік сегрегацияшылдарының қарсылығын еңсеру үшін сегрегацияны тоқтату туралы жарлық шығаруды ұсынды. Бұл жобаланған құжат "Екінші Азат ету жарияламы" деп аталды. Бірақ Кеннеди екінші Азат ету жарияламына қол қоймады және "азаттықтың жүз жылдығын тойлаудан жалтара берді". Тарихшы Дэвид В. Блайт атап көрсеткендей, екінші Азат ету жарияламы ретінде әрекет ететін жарлық туралы идея "де-факто ұмытылған", алайда Кинг пен оның жақтастарының жарлық талабын баяндаған манифесті оның "американ саясатын терең түсінуін" көрсетті және моральдық көшбасшылықтың жарлық арқылы американ халқына қалай әсер ете алатынын еске түсірді. Оның "Ақ үйден екінші Азат ету жарияламын қабылдауға" тырысуы сәтсіз аяқталғанына қарамастан, ол Азамат соғысы естелігіндегі азаттықтың ұмытылуына қарсы күрестің маңызды және айқын қадамы болды.
Президент Джон Ф. Кеннеди
1963 жылғы 11 маусымда президент Кеннеди ұлттық телеарнада азаматтық құқықтар туралы сөз сөйледі. Кейбір азаматтық құқықтар белсенділері Кеннедиді жиі әлсіз деп сынаған болатын, ол америкалықтарға екі афроамерикалық студенттің Ұлттық гвардияның көмегімен Алабама университетіне бейбіт түрде қабылдануын еске салды, бұл губернатор Джордж Уоллестің қарсылығына қарамастан орын алды. Джон Кеннеди бұл мәселені "моральдық мәселе" деп атады. Сол сөйлеуінде Кеннеди АҚШ Конгресіне жан-жақты азаматтық құқықтар туралы заң жобасын ұсынатынын хабарлады, және ол бір аптадан кейін іске асырылды. Кеннеди 1963 жылғы 22 қарашада қаза тапқанға дейін оның қабылдануы үшін күш салды. Тарихшы Пениел Е. Джозеф Линдон Джонсонның 1964 жылғы Азаматтық құқықтар заңына қол қою мүмкіндігіне "11 маусымдағы сөйлеудің моральдық күші" көмектескенін айтады, ол "азаматтық құқықтар туралы әңгімені аймақтық мәселеден нәсілдік теңдік пен демократиялық жаңаруды қолдайтын ұлттық оқиғаға айналдырды".
Президент Линдон Б. Джонсон
1960 жылдардағы азаматтық құқықтар қозғалысы кезінде Линдон Б. Джонсон Еріктілік туралы жарлықты әлі толық орындалмаған уәде ретінде баяндай келе, оны қолдады. Вице-президент ретінде, 30 мамыр 1963 жылы (Естелік күні), Еріктілік туралы жарлық жарияланғанының жүз жылдығында Геттисбургтен сөйлеген сөзінде Джонсон оны сол кездегі азаматтық құқықтар күресімен тікелей байланыстырды: «Жүз жыл бұрын құл азат етілді. Жүз жыл өткен соң да қара нәсілділер терісінің түсіне тәуелді. Осы сәтте біздің нәсілдік ерекшеліктеріміз емес, біздің ұлтымыз қауіпте. Отанына қызығушылық танытқандар, солтүстік және оңтүстік, ақ және қара, осы қиындық пен шешімнің сәтінде жол көрсетіп, алға шығуға тиіс. Әділдік түске қарамайынша, білім нәсілге бей-жай болмайынша, мүмкіндіктер адам терісінің түсіне мән бермейынша, эмансипация – бұл жариялау ғана болып қалады, факт емес. Егер эмансипация туралы жарлық іс жүзінде орындалмаса, онда біз азаттықты қамтамасыз етуде кемшілікке бой жеткізген болар едік». Президент болғаннан кейін Джонсон 1965 жылғы 15 наурызда Конгрестің бірлескен отырысында дауыс беру құқығы туралы заңды ұсынатын сөйлеуінде осы жарлықты тағы да қолданды. Бұл Сельмадан Монтгомериге дейінгі шеруде бейбіт митингке қатысушыларға зорлық көрсеткеннен кейін бір апта өткен соң болды. Джонсон: «Бұл тек қара нәсілділер үшін ғана емес, шын мәнінде бәріміз үшін фанатизм мен әділетсіздіктің салдарынан арылуымыз керек. Біз жеңіске жетеміз. Оңтүстік топырағына терең тамырлары бар адам ретінде, мен нәсілдік сезімдердің қаншалықты ауыртпалық әкелетінін білемін. Мен қоғамның көзқарасын және құрылымын өзгертудің қаншалықты қиын екенін білемін. Бірақ бір ғасыр өтті – 100 жылдан астам уақыт – қара нәсілділер азат болғаннан бері. Бірақ ол бүгін толыққанды бос емес. Осыдан 100 жылдан астам уақыт бұрын басқа партияның ұлы президенті Авраам Линкольн Еріктілік туралы жарлыққа қол қойды. Бірақ эмансипация – бұл жариялау, факт емес. Теңдікке уәде берілгеннен бері бір ғасыр өтті, 100 жылдан астам уақыт өтті, бірақ қара нәсілділер тең емес. Уәде берілген күннен бері бір ғасыр өтті, ал уәде орындалмады. Әділдік орнату уақыты келді, мен сізге шын жүректен сенемін, оны ешбір күш тоқтата алмайды. Оның келуі Алланың және адамның алдында дұрыс, ал ол келгенде, менің ойымша, бұл күн әрбір американдықтың өмірін жарықтандырады».
Танымал мәдениетте
1963 жылы "Энди Гриффит Шоу" телесериалының "Энди Американы ашады" атты эпизодында Энди Барниден мектепте тарихты түсінуге қиналатын Опиге Азат ету туралы жарлықты түсіндіруді сұрайды. Барни тарих білімімен мақтанады, бірақ Эндидің сұрағына жауап бере алмайтыны көрінеді. Соңында ол ашуланып, бұл жарлық азаттыққа ұмтылған белгілі бір адамдарға арналғанын түсіндіреді. Бұған қоса, Азат ету туралы жарлық Стивен Спилберг режиссерлік еткен "Линкольн" (2012) фильмінде де маңызды тақырып ретінде талқыланды. Азат ету туралы жарлық бүкіл әлемде тойланады, оның ішінде Того Республикасы сияқты елдердің пошта маркаларында да бейнеленген. АҚШ-тың ескерткіш маркасы 1963 жылдың 16 тамызында, Чикаго, Иллинойс штатында өткен "Негр халқының прогресі ғасыры" көрмесінің ашылу күні шығарылды. Дизайны Георг Олденге тиесілі, алғашқы басылымда 120 миллион марка басылуға рұқсат берілді.
Негізгі дереккөздер
С. Питер Рипли, Рой Э. Финкенбин, Майкл Ф. Хембри, Дональд Яковоун, редакторлар, "Азаттыққа куәлік: нәсіл, құлдық және азат ету туралы афроамерикалықтардың дауысы" (1993)