Кіріспе

Антонис Самарас (Αντώνης Σαμαράς, 23 мамыр 1951 жылы туған) – 2012 жылдан 2015 жылға дейін Грекияның 14-ші премьер-министрі болған грек саясаткері. «Жаңа демократия» партиясының мүшесі, ол 2009 жылдан 2015 жылға дейін партия төрағасы болды. Самарас ұлттық саяси мансабын 1989 жылы Қаржы министрі болып бастады; ол 1989 жылдан 1992 жылға дейін (1990 жылы қысқа үзіліспен) Сыртқы істер министрі және 2009 жылы Мәдениет министрі қызметтерін атқарды. Самарас бұрын 1993 жылғы дауға байланысты белгілі болған, ол «Жаңа демократия» үкіметінің құлауына себепкер болды, ол үкіметтің мүшесі болған. Осыған қарамастан, ол 2004 жылы партияға қайта қосылып, 2009 жылдың соңында өткен ішкі партия сайлауында партия басшылығына сайланды. 1974 жылы құрылған партияның ол жетінші басшысы болды.

Ерте өмір және білім

Афинада туған Самарас доктор Константинос Самарас (кардиология профессоры) мен Ленаның (анасы Жаннас, жазушы Пенелопа Дельтаның немере қызы) ұлы. Оның ағасы Александр – сәулетші. Оның әкесінің інісі Джордж Самарас 1950-1960 жылдары Мессиния облысының парламент депутаты қызметін ұзақ жылдар бойы атқарды. Самарас Афинадағы белгілі отбасылардың арасында теннис ойнап өсті. 17 жасында Грекия жасөспірімдер теннис чемпионатында жеңіске жетті. Ол Афина колледжінде (анасының бабасы Стефанос Дельта мен Эммануил Бенакис, Дельтаның күйеуінің әкесі) оқыды және 1974 жылы Амхерст колледжін экономика мамандығы бойынша, ал 1976 жылы Гарвард университетін MBA мамандығы бойынша бітірді. Самарас пен бұрынғы премьер-министр Джордж Папандреу Амхерст колледжінде студенттік кезінде бірге тұрған, бірақ кейіннен қатыгез саяси қарсыластарға айналды. Ол үйленген, ұлы мен қызы бар.

Ерте саяси араласуы

Самарас 1977 жылдан бастап парламент депутаты болып сайланды, алғашқыда Мессиния округінен. 1989 жылы ол Қаржы министрі болды, кейін премьер-министр Константинос Мицотакистің «Жаңа демократия» үкіметінде (1990–1993) Сыртқы істер министрі болды, осы қызметте ол Македония атауын анықтау дауын қоздырды. 1992 жылдың 13 сәуірінде Грекия президенті төрағалығымен өткен атау даулы мәселесі жөніндегі грек саяси лидерлерінің кездесуінде Самарас дағдарысты шешу үшін өзінің талаптарын ұсынды. Бұл талаптарды Республика Президенті Константинос Караманлис және Премьер-министр Константинос Мицотакис екеуі де қабылдамады. Содан кейін Самарас Сыртқы істер министрі қызметінен алынды.

Саяси көктемнің негізі

Лауазымынан алынғаннан кейін Самарас өзінің «Саяси көктем» (гр. Πολιτική Άνοιξη, Politiki Anoixi) партиясын құрды, ол саяси тұрғыдан «Жаңа демократия» партиясынан оңға қарай орналасқан. «Жаңа демократия» партиясынан Самарас партиясына бір депутаттың өтуі 1993 жылы үкіметтің құлауына әкеп соқты. «Саяси көктем» 1993 жылғы жалпы сайлауда 4,9% дауыс алып, Грек парламентінде он орын жеңіп алды. 1994 жылғы Еуропалық парламент сайлауында партия 8,7% дауыс жинап, екі орын иеленді. 1996 жылғы жалпы сайлауда 2,94% дауыс жинағаннан бастап партияның құлдырауы басталды, бұл парламентке өту үшін қажетті 3% шектің астында қалды. 1999 жылғы Еуропалық парламент сайлауына қатысты, бірақ тек 2,3% дауыс алып, Еуропарламент депутатын сайлауға жеткіліксіз болды.

Жаңа демократияға қайта оралу

Саяси көктем 2000 жылғы жалпы сайлауға қатыспады; Самарас Жаңа демократия партиясын ашық түрде қолдады. 2004 жылғы жалпы сайлау алдында Самарас партиясын таратып, Жаңа демократияға қайта қосылды және 2004 жылғы Еуропа сайлауында Еуропалық парламент мүшесі болып сайланды. 2007 жылғы жалпы сайлауда ол Мессиния округінен Грекия Парламентіне сайланды және осыған байланысты Еуропалық парламенттен кетті. Оның орнын Маргаритис Шинас басты. 2009 жылдың қаңтар айында үкіметтік қайта құру кезінде ол Мәдениет министрі болып тағайындалды. Осы лауазымда ол 2009 жылдың шілдесінде жаңа Акрополь мұражайын ашты. Ол 2009 жылы Мессинияда қайта сайланды. Жаңа демократия 2009 жылғы парламент сайлауында күрт жеңіліске ұшырағаннан кейін Костас Караманлис партия төрағасы лауазымынан кетті, бұл партия басшылығы үшін жарысқа алып келді, және Самарас осы лауазымға үміткер болды. Алғашқы сауалнамалар оның бастапқы фаворит саналған Дора Бакояннимен – бұрынғы Сыртқы істер министрі және Афинаның бұрынғы мэрімен – шамалас екенін көрсетті. Біраз уақыттан кейін тағы бір үміткер, бұрынғы министр Димитрис Аврамопулос, өзінің үміткерлігінен бас тартып, Самарасқа қолдау көрсететінін мәлімдеді. Бұрынғы тәжірибеден өзгеше, партияның төтенше съезі жаңа басшыны партия мүшелерінің бүкіл ел бойынша өткізілетін дауыс беру арқылы сайлайтынын шешті. Самарас сайлауалды науқанында үлкен қолдауға ие болды және жарысты фаворит ретінде аяқтады.

Оппозиция басшысы

2009 жылдың 30 қарашасының таңертеңгі сағаттарында Самарас Жаңа демократия партиясының жаңа президенті болып сайланды. Алғашқы нәтижелер Самарас үлкен артықшылықпен жеңіске қадам басып жатқанын көрсеткен соң, оның басты қарсыласы Бакоянни жеңілісін мойындап, Самарасты құттықтады. Ол сайлауда жеңіске жеткенін партия штаб-пәтерінде сөйлеген сөзі арқылы қабылдады және көпшілік дауысқа ие болуға ұмтылып, кең ауқымды идеологиялық және ұйымдық реформалар жүргізуге уәде берді. Кейіннен ол Бакоянниді (2010) партиялық шешімге бағынбағаны және Еуропалық Одақ пен Халықаралық валюта қоры қолдаған несие алу үшін қажетті үнемдеу шараларына дауыс бергені үшін партиядан шығаруға белсенді түрде атсалысты. Премьер-министр Георгий Папандреу 31 қазанда Еуроаймақпен жасалған құтқару келісімінің шарттарын қабылдау жөніндегі референдум өткізу жоспарларын жариялады. Референдум 2011 жылдың желтоқсанында немесе 2012 жылдың қаңтарында өткізу жоспарланған еді. Алайда, ел ішінде де, сыртында да қарсылық күшті болғандықтан, Папандреу бұл жоспардан бірнеше күннен кейін, 3 қарашада бас тартты. 5 қарашада Папандреу үкіметі Грекия Парламентінен сенімсіздік дауысын тар мәнде жеңіп алды және дереу сайлау жариялауға шақырды. Келесі күні Папандреу оппозиция жетекшілерімен кездесіп, уақытша ұлттық бірлік үкіметін құру туралы келісімге қол жеткізуге тырысты. Алайда, Самарас тек Папандреу лауазымынан бас тартқаннан кейін ғана келісім берді, бұл Еуропалық Одақтың құтқару жоспарына жол ашып, 2012 жылдың 19 ақпанында сайлау өткізуге мүмкіндік берді. Бірнеше күндік қарқынды келіссөздерден кейін екі ірі партия және Халықтық православиелік жиналысы Еуропалық Орталық Банктің бұрынғы вице-президенті Лукас Пападемос басқаратын үлкен коалиция құруға келісті. 10 қарашада Георгий Папандреу Грекия Премьер-министрі лауазымынан ресми түрде кетті. Жаңа коалициялық кабинет және Премьер-министр Лукас Пападемос 2011 жылдың 11 қарашасында ресми түрде қызметке кірісті.

Грекияның премьер-министрі

2012 жылғы мамырдағы жалпы сайлауда «Жаңа демократия» партиясы Грекия Парламентінде ең ірі партия атанғаннан кейін Самарасқа Грекия Президенті Каролос Папулиас үкімет құруға тырысуды тапсырды. Алайда, басқа партиялармен бір күндік келіссөздерден кейін Самарас үкімет құру мандатынан ресми түрде бас тартты. Бұл міндет екінші ірі партия – «Сириза» партиясының басшысы Алексис Ципрасқа жүктелді, бірақ ол да үкімет құра алмады. Панглендік социалистік қозғалысы (ПАСОК) да үкімет құру бойынша сәтті келісімге келе алмағаннан кейін Грекия Президентімен төтенше кеңес өткізіліп, жаңа сайлау жарияланды. Ал Мемлекеттік кеңестің төрағасы Панайотис Пикраменос тәуелсіз технократтардан құралған уақытша үкіметтің премьер-министрі болып тағайындалды. 2012 жылғы маусымда сайлаушылар тағы да дауыс беруге келді. «Жаңа демократия» партиясы мамырдағы сайлаудағы 108 орынға қарағанда 129 орынмен күштірек позицияда жеңіске жетті. 2012 жылғы 20 маусымда Самарас ПАСОК (қазіргі бұрынғы қаржы министрі Эвангелос Венизелос басшылығында) және «Демократиялық солшыл» (ДИМАР) партияларымен коалиция құрды. Жаңа үкімет 28 депутаттың қолдауына ие болды (кейін 18-ге дейін азайды), ал «Сириза», «Тәуелсіз гректер» (ANEL), «Алтын таң» (XA) және Коммунистік партия (KKE) оппозицияны құрады. ПАСОК және ДИМАР Самарас кабинетінде шектеулі рөл атқаруды жөн көрді, олар партиялық шенеуніктермен және тәуелсіз технократтармен ұсынылды, депутаттар емес. «Демократиялық солшыл» 2013 жылғы 21 маусымда елдегі қоғамдық телеарна ЕРТ-ны жабуға наразылық білдіріп, коалициядан шықты, Самарас 153 «Жаңа демократия» және ПАСОК депутатының аз ғана көпшілігімен қалды. Қалған екі партия жаңа коалициялық үкіметте ПАСОК-тың рөлін едәуір кеңейтуге әкелген кабинет қайта құру бойынша келіссөздер жүргізді. 2014 жылғы Еуропалық парламент сайлауынан кейін тағы бір қайта құру болды. Самарас мемлекеттік бюджет тапшылығын азайту және Грекия экономикасын бәсекеге қабілетті ету мақсатында бірқатар реформалар мен үнемдеу шараларын жүзеге асырды. 2013 жылы ол 15 000 мемлекеттік қызметкерді жұмыстан босатуды мақұлдаған реформалық заң жобаларын қабылдады, олардың арасында жоғары мектеп мұғалімдері, мектеп күзетшілері және қалалық полиция қызметкерлері болды. Сонымен қатар, ол мейрамханалардағы қосылған құн салығын (ҚҚС) 23 пайыздан 13 пайызға дейін төмендетті. Ол сондай-ақ бірыңғай мүлік салығын және үйлерді аукционға шығару туралы заң жобасын қабылдады. Әкімшілік реформалар және электрондық басқару министрі Кириакос Мицотакис мемлекеттік секторды бағалау процесін іске қосып, артық штаттарды анықтады. 2013 жылы Грекия мемлекеттік бюджеті алғашқы рет профицитке жетті. 2014 жылғы сәуірде Грекия әлемдік облигациялар нарығына оралды, өйткені ол 4,95% кірістілікпен бес жылдық мемлекеттік облигациялар бойынша 3 миллиард еуроға сәтті сатты. Fitch Грекияның кредиттік рейтингін B-дан B-ға дейін жаңартты. Грекия 2014 жылғы екінші тоқсанда алты жылдық экономикалық құлдыраудан кейін өсімге оралды және үшінші тоқсанда еуроаймақтың ең жылдам өсіп келе жатқан экономикасы болды. Туризм де өсті. 2013 жылы Грекияға 17,93 миллионнан астам турист келді, бұл 2012 жылмен салыстырғанда 10%-ға көп. 2014 жылы Грекияға 22 миллионнан астам турист келді. Денсаулық сақтау саласында министр Адонис Георгиадис 2 миллионнан астам сақтандырылмаған азаматтарға 340 миллион еуро көлемінде тегін фармацевтикалық қамсыздандыру ұсынды. 2014 жылғы 9 желтоқсанда Самарас «Жаңа демократия» саясаткері Ставрос Димас Грекия Президенті лауазымына үміткер екенін жариялады. Димас Грекия Парламенті депутаттарының қажетті көпшілігін дауыс берудің алғашқы үш кезеңінде ала алмады. Грекия Конституциясының ережелеріне сәйкес, 2015 жылғы 25 қаңтарда мерзімінен бұрын сайлау өтті, онда «Сириза» жеңіске жетті. Ципрас Самарас орнына келді, ол 2015 жылғы 5 шілдеде құтқару туралы референдумда «Жоқ» дауысының басым жеңісінен кейін «Жаңа демократия» партиясының басшысы лауазымынан кетті, Вангелис Меймаракисті ауыспалы басшы етіп тағайындады. Самарас референдум алдында партиясымен бірге «Иә» дауысын қолдаған болатын.

Азшылықтар мен көшіп келушілер туралы пікірлер

2023 жылы Самарас ЛГБТКИ+ қауымдастығына қарсы қырқырысқан мәлімдеме жасап, ЛГБТКИ+ құқықтарының Еуропада орынсыз екенін айтты. Ол сондай-ақ гендерлік идентитті жоққа шығарып, тек биологиялық жыныс ғана нағыз екенін мәлімдеді, және мигранттарға қатысты ксенофобиялық пікірлер білдірді, "олар Еуропаны қиратқан" деді. Бұл мәлімдемелерге қоғамдық наразылық туды, мемлекеттік министр Акис Скерцос оларды айыптаудан бас тартып, бұрынғы премьер-министр ретінде өзін қалай қаласа солай білдіруге толық құқығы бар екенін түсіндірді.