Кіріспе

Дюди Уокер Мортон (17 шілде 1907 – 11 қазан 1943) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің су асты кемесінің командирі. Ол "Ваху" су асты кемесінің үшіншіден жетіншіге дейінгі патрульдерінде командир болды. "Ваху" – Екінші дүниежүзілік соғыстың ең танымал су асты кемелерінің бірі, ол сол кездегі басқа су асты кемелерге қарағанда кем дегенде 19 жапондық кемені батырды. Мортон мен "Ваху" 1943 жылы Ла-Перуз бұғазынан өтіп бара жатқанда жоғалып кетті. Ол үш жылдан кейін қайтыс деп жарияланды.

Ерте өмір

Мортон 1907 жылғы 17 шілдеде Кентукки штатының Оуэнсборо қаласында дүниеге келді. 1930 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясын бітірді. Онда ол "Мушмут" деген лақап атын алды, бұл лақап ат Мун Муллинс комиксіндегі кейіпкерден алынған, оның үлкен төртбұрышты жағы мен ірі аузы Мортонның сыртқы келбетімен ұқсас болды. Лақап аты "Муш" деп қысқартылды, және ол өмірінің көп бөлігінде осы атпен танылды. Оның курстастарының бірі Лэнс Эдвард Мэйси болды.

Теңіз мансабы

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Мортон "Саратога", "Чикаго", "Канопус", "Фейрфакс" және 1940 жылдың 19 тамызынан 1942 жылдың 23 сәуіріне дейін басқарған "S 37" және "R 5" суасты қайықтарында қызмет етті. Мортон 1942 жылдың 15 қазанында лейтенант-командир болып тағайындалды және Перл-Харбордағы ұзақ жөндеу кезінде "Долфин" кемесіне номиналды басшылық етті. 8 қараша мен 26 желтоқсан аралығында "Ваху" суасты қайығындағы әскери патрульде, болашақ командир ретінде, флоттық қайыққа командирлікке дайындау мақсатындағы артық лауазымды атқарды. Мортон 31 желтоқсанда Австралияның Брисбен қаласында "Ваху" кемесіне командирлікке кірісті. 1943 жылдың 26 қаңтары мен 11 қазаны аралығында ол төрт шабуылдық патруль жүргізді, оның барысында "Ваху" 19 жүк және көлік кемесін батырып, барлығы 55 000 тонналық жүк жойды.

Буйо Мару оқиғасы

Вахудың үшінші әскери патрулі кезінде Мортон су астында қалған Буйо Мару кемесінің шамамен жиырма құтқару қайығындағы кеме апатына ұшыраған сарбаздарға оқ атуға әкеп соққан оқиғаға жауапты болды. "Ваху" 1943 жылғы 26 қаңтарда осы көлікті торпедамен батырды. Мортон судағы кеме апатынан аман қалғандарды автоматтан оқ атуға бұйрық берді. Мортон және оның басқарушысы Ричард О'Кейн аман қалғандарды тек жапондықтар деп жаңылыстырды. Шындығында, олардың көп бөлігі 2-ші батальонның 16-шы Пенджаб полкінің үндістандық әскери тұтқындары және жапондық 26-шы далалық қару-жарақ қоймасының күзетшілері болды. О'Кейннің айтуынша, Мортон жау әскерлерінің қайтадан жағаға шығып, соғысуына жол бермеуі керек екенін түсіндірді, себебі олардың әрқайсысы американдықтардың өмірін құрбан етуі мүмкін. О'Кейн "Вахудан" атыс жасаудың мақсаты – әскерлерді қайықтардан түсіріп, бас тартуға мәжбүрлеу болғанын, ал әскерлерді белгілі бір мақсатта нысанаға алмағанын түсіндірді. АҚШ Тынық мұхиты флотының (COMSUBPAC) Су асты кемелері күшінің қолбасшысы вице-адмирал Чарльз А. Локвуд аман қалғандардың армия әскерлері екенін және "Ваху" су бетінде маневр жасағанда олар автомат пен мылтықпен оқ атқандарын мәлімдеді. Ол сондай-ақ мұндай қарсылықтың су асты кемелерімен соғыста жиі кездесетінін айтты. 1975 жылы тарихшы Клей Блэр Мортонның бірінші болып оқ ашқанын және кеме апатына ұшырағандардың қолға қарумен жауап бергенін мәлімдеді.

Жоғалу

Үш рет қиын әскери патрульдік сапардан кейін Мортонға 1943 жылдың қазан айында Жапон теңізіне екінші рет енудің аса қауіпті міндеті тапсырылды. Мортон сол жылдың желтоқсан айында із-түссіз жоғалып кеткені хабарланды, оның суасты кемесі қаза тапқан деп есептелді. Соғыстан кейін жапондық құжаттарға сүйенсек, 11 қазанда, "Ваху" Ла-Перуз бұғазынан шығуы күтілген кезде, суастыға қарсы ұшақ су бетіндегі суасты кемесін тауып, шабуыл жасап, үш тереңдік бомбасын тастаған. 1946 жылдың 7 қаңтарында қайтыс болды деп жарияланған Мортонның наградаларына екінші, үшінші және төртінші наградалардың орнына үш алтын жұлдызбен әскери-теңіз кресі және Армияның ерекше қызмет көрсету кресі кірді. О'Кейн Буйо-Марудағы соғыс тұтқындарын ату Мортонның Батырлық медаліне ие болуына кедергі келтірді деп сенді. Мортон эсминеці оның құрметіне аталды.

Танымал мәдениетте

1960 жылы екінші дүниежүзілік соғысында ComSubPac вице-адмиралы Чарльз А. Локвудтан Wahoo экипажының бұрынғы мүшесі Форест Стерлингтің "Wake of the Wahoo" кітабына алғы сөз жазу сұраныс келіп түсті. Ол Мортон туралы былай деп жазды: "Мэш Мортон сияқты туа біткен көшбасшы және батыл адам суасты кемесіне командир болса, нәтижесі жоғары деңгейдегі жауынгерлік кеме болуы мүмкін, онда офицерлер мен теңізшілер өз капитанынан кейін тозаққа дейін еріп келеді. Олар солай істеді." Локвуд былай қосты: "Мортон Wahoo-ға он айлық командалық кезеңінде көптеген жаңалықтар жасады: жаудың портына бірінші болып еніп, кеме сабатын; "жұтқыншақтан оқ" әдісін табысты қолданған бірінші; және бір қолмен бүкіл конвойді жойған бірінші." Герман Вуктың "Соғыс және естелік" романы мен оған негізделген телесериалда Буйо Мару оқиғасы маңызды кейіпкердің қалыптасуына арналған көркем эпизод ретінде бейнеленген.