Кіріспе

Ұлттық футбол лигасының (NFL) плей-оффы – жыл сайынғы лига чемпионын анықтау үшін өткізілетін жекелей іріктеу турнирі. Төрт раундтан тұратын турнир лиганың тұрақты маусымынан кейін өтеді. 2020 жылғы маусымнан бастап лиганың екі конференциясынан әрқайсысынан жеті команда плей-оффқа тұрақты маусымдағы жеңіс көрсеткіштері бойынша іліксе, теңдікті бұзу рәсімі арқылы қатысады. Әр конференцияның үздік командасы бірінші раундты өткізіп, автоматты түрде келесі раундқа өтеді. Турнир Супербоулда аяқталады, ол лиганың чемпионат ойыны болып табылады және әр конференциядан шыққан командалар арасында өтеді. NFL постсезонының тарихы 1933 жылы өткен алғашқы NFL Чемпионат ойынына дейін жетеді, бірақ бастапқы жылдары ойынға қатысу құқығы тек тұрақты маусымдағы нәтижелерге негізделген. 1933 жылдан 1966 жылға дейін NFL постсезоны көбінесе NFL Чемпионат ойынынан тұрды, ол лиганың екі дивизион жеңімпазын бір-бірімен кездестірді (дивизиондағы теңдікті бұзу үшін қосымша бір ойын плей-офф матчын өткізу қажет болған жағдайларда). 1978 жылы плей-офф төрт командаға (дивизион жеңімпаздары) дейін ұлғайтылды. Лиганың Америка Футбол лигасымен (AFL) бірігуін аяқтағаннан кейін, плей-офф сегіз командаға, 1978 жылы онға, 1990 жылы он екіге және 2020 жылы он төрт командаға дейін кеңейтілді. АҚШ-тағы төрт ірі кәсіби спорт лигасының ішінде NFL постсезоны – барлық кезеңдерінде жекелей іріктеу турнирін пайдаланатын жалғыз лига. Бейсболдың жоғары лигасы (MLB) дәстүрлі түрде «жақсысы жеңіске жетеді» форматын қолданды, бірақ 2012 жылы басталған Wild Card постсезонының алғашқы кезеңі 2022 жылға дейін бір ойыннан тұрды, содан кейін ол үш ойыннан тұратын сериямен алмастырылды. Ұлттық баскетбол қауымдастығы (NBA) және Ұлттық хоккей лигасы (NHL) «жақсысы жеңіске жетеді» форматын пайдалануды жалғастыруда.

Қосымша жұмыс уақыты ережелері

NFL осы ереже бойынша ойналатын алғашқы постсезондық ойын 1958 жылы «Ең ұлы ойын» деп аталған Балтимор Колтс пен Нью-Йорк Гиантс арасындағы NFL чемпионаты болды, онда Колтс фулбэкі Алан Амеч сегіз минут он бес секундтық қосымша уақыттан кейін бір ярдтық тачдаунмен шешілді. Бастапқы форматтағы қосымша уақыт кенеттен өлім принципімен жүргізілді, яғни бірінші ұпай соққан команда жеңімпаз деп жарияланды. 2012 жылдың наурызында NFL постсезондық қосымша уақыт ережесін өзгертіп, 2012 жылдың наурызында осы ережені тұрақты маусымға да қабылдады. Егер команда тачдаун соқса немесе қарсыласының бірінші мүмкіндігінде қорғаныс қауіпсіздік ұтып алса, жеңімпаз деп жарияланады. Егер команда бірінші мүмкіндігінде алаңға гол соқса, онда қарсыластың командасына доп беріледі, олар да ұпай жинауға мүмкіндік алады; егер осы мүмкіндіктен кейін есеп теңелсе, нағыз кенеттен өлім ережесі қолданылады және келесі ұпай соққан команда жеңіске жетеді. Нағыз кенеттен өлім ережесі екі рет қосымша уақыттан кейін де жалғасады.

Көптеген қосымша жұмыс

Постсезондық ойындар, пресезондық немесе қалыпты маусымдық ойындардан айырмашылығы, тең нәтижемен аяқталмайды, сондықтан жеңімпаз анықталғанға дейін қажет болған жағдайда қосымша уақыт кезеңдері тағайындалады. Бұған қоса, ойын жаңадан басталғандай барлық уақыт ережелері қолданылады. Демек, егер бірінші қосымша уақыт тең нәтижемен аяқталса, екінші қосымша уақытқа дейін командалар алаңның бағыттарын ауыстырады. Екінші қосымша уақыттың соңына екі минут қалғанда, екі минуттық үзіліс жарияланады (бірақ қалыпты маусымдағыдай, бірінші қосымша уақыт кезеңінде емес). Егер екінші қосымша уақыт та тең аяқталса, бірінші қосымша уақыт алдында тиесілілік алған (немесе бас тартқан) командаға бастау, қабылдау немесе қорғану үшін алаңның бір жағын таңдау құқығы беріледі. Алайда, бірінші қосымша уақыттан айырмашылығы, үшінші және одан кейінгі қосымша уақыт кезеңдерінде шұғыл жеңіс ережелері күшінде болады. Егер ойын бесінші қосымша уақытқа жетсе, тағы бір тиесілілік тағайындалады және уақыт ережелері жаңа ойын басталғандай болады. Теориялық тұрғыдан алғанда, ойын шексізге дейін жалғасуы мүмкін, немесе бірнеше қосымша уақыт кезеңдері болуы мүмкін, мысалы, бірнеше Ұлттық Хоккей Лигасының постсезондық ойындарында болғандай. Бірақ, ешбір NFL плей-офф ойыны екі қосымша уақыттан аспаған. Күні бүгінге дейін өткен ең ұзақ NFL қосымша уақыты – 82 минут 40 секунд: Майами Дельфинс ойыншысы Гаро Епремиан екінші қосымша уақыттың 7:40-нан кейін 37 ярдтық гол соқты, Канзас-Сити Чифсті 27–24 есебімен жеңіп, 1971 жылғы 25 желтоқсанда АФК плей-офф ойынында жеңіске жетті. + Плей-офф ойындары кем дегенде екі қосымша уақытқа өткен жағдайлар Ойын ұзақтығы Күні Сыртқы команда Есеп Үй командасы Жеңіс есебі 82:40 25 желтоқсан 1971 Майами Дельфинс 27–24 Канзас-Сити Чифс Гаро Епремиан 37 ярдтық гол 77:54† 23 желтоқсан 1962 Далас Техас 20–17 Хьюстон Ойлерс Томи Брукер 25 ярдтық гол 77:02 3 қаңтар 1987 Нью-Йорк Джетс 20–23 Кливленд Браунс Марк Мозли 27 ярдтық гол 76:42 12 қаңтар 2013 Балтимор Рейвенс 38–35 Денвер Бронкос Джастин Таккер 47 ярдтық гол 75:43 24 желтоқсан 1977 Окленд Рейдерс 37–31 Балтимор Колтс Дейв Каспер 10 ярдтық пасты Кен Стейблерден алды 75:10 10 қаңтар 2004 Каролина Пантерс 29–23 Сент-Луис Рамс Стив Смит 69 ярдтық пасты Джейк Дельхоумнан алды † AFL-NFL бірігуіне дейінгі AFL ойыны.

Алғашқы жылдар

Лига 1920 жылы құрылғаннан бастап 1932 жылға дейін ресми чемпионат ойындары өткізілмеді. 1920 жылдан 1923 жылға дейін чемпиондық атағы жыл сайынғы иелерлер жиналысында команда иелерінің дауысымен берілді. 1924 жылдан 1932 жылға дейін ең жоғары жеңіс көрсеткішіне ие болған команда чемпион атанды (иелерлер бұл стандартты де-факто осылай қолданып келді). Командалардың әрқайсысы әртүрлі матчтар өткізгендіктен, жеңістер мен жеңілістерді ғана санау жеткіліксіз болар еді. Сонымен қатар, тең ойнаған матчтар жеңіс көрсеткішін есептеуде назарға алынбады (қазіргі ережелер бойынша тең ойнаған матчтар жарты жеңіс, жарты жеңіліс ретінде есептеледі). Маусым соңында екі команда тең болған жағдайда, олардың өзара өткізген матчтарының нәтижесі шешуші болды: егер екі команда бір-бірімен екі рет ойнап, әрқайсысы бір рет жеңіске жетсе, екінші матчты жеңген команда чемпион атанды (осы критерий 1921 жылғы титулды анықтау үшін қолданылды).

1932 жылғы плей-офф ойындары

1925 жылы Чикаго аюлары (6–1–6) және Портсмут Спартандары (6–1–4) маусым соңында бірдей жеңіс пайыздарымен тең түсті. Грин-Бэй Пэкерс (10–3–1) көбірек жеңіс одержады, бірақ сол кездегі ережелерге сәйкес есептелген жеңіс пайызы төмен болды, себебі тең ойындар ескерілмеді. Аюлар мен Спартан командалары екі кездесуде де тең түскендіктен, жеке кездесулер бойынша артықшылықты анықтау мүмкін болмады. Сондықтан чемпионды анықтау үшін қосымша матч қажет болды. Матч Чикагодағы Wrigley Field стадионында өтуге келісілді, бірақ суық қысқы ауа райы және аз көрермен қаупі салдарынан матч Чикаго стадионына көшірілді. Ойын өзгертілген ережелер бойынша 80 ярдтық топырақ алаңда өтті, нәтижесінде Аюлар 9–0 есебімен жеңіске жетті. Осы матчтың нәтижесінде Аюлардың жеңіс пайызы жақсарды және олар лига чемпионы атанды. Спартан командасы жеңіліске ұшырап, соңғы жеңіс пайызын алды және Пэкерстен кейін үшінші орынға түсті. Бұл матчтың нағыз "чемпионат" матчы (немесе тіпті плей-офф матчы) болғаны туралы бір пікірге келмесе де, ол үлкен қызығушылық туғызды және 1933 жылы ресми NFL Чемпионат ойындарының құрылуына себеп болды. Осы плей-офф жүйесі қолданылған үш жыл ішінде (1967–69) теңдікті бұзушы жүйе бір рет қолданылды. 1967 жылы Лос-Анджелес Рамс және Балтимор Колтс маусымды 11–1–2 есебімен Жағалаулық дивизиондағы көшбасшылық үшін аяқтады. Колтс маусымның соңғы матчына жеңіліссіз келді, бірақ Рамс командасына есе жіберді. Колтс сол жылы NFL-де ең жақсы жеңіс-жеңіліс көрсеткішін бөліскенімен, плей-оффқа өте алмады, ал нашар көрсеткіштермен үш команда өз дивизиондарында жеңіске жетті. Осы оқиға 1970 жылы AFL–NFL бірігуінен кейін плей-офф турниріне "уайлд-кард" командасын қосу туралы шешімге әсер етті. 1960 жылдары Майамиде үшінші орын үшін матч өткізілді, ол Playoff Bowl деп аталды. Ол 1967–69 маусымдарынан кейін қаңтар айының басында өтті. Бұл матчтар сол кезде ресми плей-офф матчтары саналса да, қазіргі таңда NFL осы он матчты (және статистиканы) плей-офф матчтары емес, көрме матчтары ретінде жіктейді.

ААФК плей-оффтары

Өзінің қысқа тарихында, осы маусымда NFL-ге бірігетін AAFC, 1946 жылдан 1948 жылға дейін NFL-дің бірдей плей-офф форматын қолданды. 1949 жылы (соңғы жылы), AAFC командаларының біреуі таратылғандықтан екі конференциясын біріктірді және төрт командадан тұратын плей-офф жүйесін пайдаланды. 1948 жылы, аталған плей-оффтағы теңсіздік мәселесі Сан-Франциско 49ers командасы 12–2 есебімен плей-оффқа ілікпеген кезде туындады; олар 14–0 есебімен ойнаған Кливленд Браунс командасымен бір конференцияда болды, ол Батыс конференциясында жеңіске жетіп, кейін AAFC чемпионатында 7–7 есебімен ойнаған Буффало Биллз (AAFC) командасын жеңді.

AFL плей-оффтары

1960–68 жылдар аралығында AFL өз чемпионын анықтау үшін NFL-ге ұқсас екі дивизиондық форматты қолданды. Теңдікті шешу жүйесі болмағандықтан, 1963 жылы Шығыс дивизионының және 1968 жылы Батыс дивизионының соңғы турнирлік кестесіндегі теңдіктер әр дивизионның чемпионаттағы өкілін анықтау үшін плей-офф ойындарын талап етті. Екі жылдың екесінде де плей-офф жеңімпазы AFL титулы үшін өткен ойынға қатысып, жеңіліске ұшырады. 1969 жылы, NFL-мен бірігуге дейінгі соңғы маусымда, AFL бірінші кезеңді қосты, онда әр дивизион жеңімпазы қарсы дивизионнан екінші орын алған командамен өтеді. Осы ойындардың жеңімпаздары AFL Чемпионатында күш сынасты.

Кеңейту

Регулярлы маусымды 14 ойыннан 16 ойынға дейін ұзартудан кейін, лига әр конференцияға тағы бір жоққа шығару командасын қосты. Екі жоққа шығару командасы дивизия жеңімпаздарынан бір апта бұрын өнер көрсетті. Осы ойынның жеңімпазы 1970 жылдан 1977 жылға дейін болғандай, ең жоғары сатыдағы дивизия жеңімпазымен ойнады. Дегенмен, лига дивизиялық плей-офф кезінде дивизия ішіндегі ойындарға тыйым салды, бірақ жоққа шығару раундында мұндай жарыстарға рұқсат берді. Бұл он командалық плей-офф форматы 1989 жылғы маусымға дейін қолданылды. 1985 жылғы ереуіл кезінде қысқартылған маусымда бар болғаны тоғыз тұрақты маусым ойыны өткізілді және өзгертілген плей-офф форматы енгізілді. Дивизиялық ойындар ескерілмеді (ереуілден кейін дивизиядағы қарсыластардың екі ойыны жойылған жағдайлар болды, бірақ әр дивизиядан кем дегенде бір команда плей-оффқа жіберілді), ал әр конференциядан ең жақсы сегіз команда (W-L-T көрсеткішіне сүйенген) плей-оффқа өтті. Нәтижесінде, жеңіліс рекордтары бар командалардың плей-оффқа ілігуінің алғашқы жағдайы болды: 4–5 есебімен «Кливленд Браунс» және 4–5 есебімен «Детройт Лайонс». 1978 мен 1989 жылдар аралығында екі жоққа шығару ойыны әртүрлі күндері өткізілуіне бірнеше рет тура келді. Әдетте олар екеуі де жексенбіде өткізілетін. 1983 және 1988 жылдары ойындар сенбі және дүйсенбі күндеріне бөлінді, себебі жексенбі күні Рождество болды және сол кезде НФЛ сол күні ойнаудан аулақ болды. 1984 жылы екі ойын да Тынық мұхиты уақыт белдеуінде өткізілді, сондықтан уақыт айырмашылығын ескере отырып, оларды сенбі және жексенбі күндері ойнау қажет болды. 1985 жылы «Нью-Йорк Джайентс» және «Джетс» екеуі де жоққа шығару ойындарын қабылдады. 1984 жылдан бері олар бір стадионды пайдаланғандықтан, ойындар әртүрлі күндері өткізілуі керек болды. 1990 жылғы маусымда әр конференцияға үшінші жоққа шығару командасы қосылды, плей-оффты он екі командаға дейін кеңейтті. Ең төмен сатыдағы дивизия жеңімпазы үй командасы ретінде жоққа шығару аптасына «төмендетілді». Сонымен қатар, дивизиялық плей-офф кезінде дивизия ішіндегі ойындарға қойылған шектеулер алынып тасталды. Бұл маусым плей-офф ойындарының ең жақсы уақытта өткен алғашқы маусымы болды. Осылайша, лига енді 1984 жылғыдай Тынық мұхиты уақыт белдеуіндегі ойындарды қашан өткізуге қатысты шектеулерге ие болмады. 1990 жылғы формат 2002 жылға дейінгі кеңейту мен қайта құруға дейін сақталды. Бұл форматта, 2019 жылғы маусымға дейін қолданылған, екі конференциядан төрт дивизия жеңімпазы және екі жоққа шығару командасы тиісінше 1-ден 6-ға дейін сатылатын, ал ең жоғары екі сатыдан байқауға мүмкіндік беріліп, әр раундтағы ең жоғары сатыдан төмен сатыға иелік етуге кепілдік берілді. Дегенмен, 2019 жылға дейін NFL иелері әр дивизия жеңімпазының рекордына қарамастан үй плей-офф ойынымен марапатталуын қатаң сақтады. Плей-оффты 14 командаға дейін кеңейту туралы шақыру 2006 жылы басталды. Кеңейтуді жақтаушылар қосымша екі плей-офф ойынынан түсетін кірістің артуын атап өтті. Олар сондай-ақ 12 командалық плей-офф жүйесі лигада әлі 28 команда болған кезде, 2002 жылғы кеңейтуден төрт командаға аз болған кезде енгізілгенін атап өтті. Мұндай қадамға қарсылар плей-оффтың кеңейтілуі төменгі деңгейдегі командаларға қол жеткізу арқылы алаңды «суландыруға» мүмкіндік беретінін атап өтті. Кеңейтудің қарсыластары қосымша НБА плей-оффтары мен НХЛ плей-оффтарына назар аударады, онда командалардың жартысынан көбі постсезонға қатысады, нәтижесінде тұрақты маусымның нәтижелеріне көбінесе көңіл бөлінбейді. 2013 жылдың қазан айында NFL комиссары Роджер Гуделл плей-оффты 14 командаға дейін кеңейту идеясын қайта қарастыруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді, ал қосымша екі постсезондық ойыннан түсетін кіріс алдын ала маусымды қысқарту жоспарларын өтеу үшін пайдаланылады. 14 командалық плей-офф ұсынысы 2014 жылдың желтоқсанына дейін тоқтап тұрды, ол кезде NFC South командасының ешқайсысы .500-ден жақсы нәтиже көрсетпеді; Гуделл лига 2015 жылдың наурыз айында өткен меншік иелерінің жиналысында осы мәселе бойынша дауыс беретінін мәлімдеді. Алайда, 2015 жылдың ақпанына қарай, «The Washington Post» команда иелері арасындағы қолдаудың азайғанын және лига басшылары 2015 жылғы маусымның соңына дейін өзгеріс жасауға құлшынбайтынын хабарлады. Содан кейін бұл ұсыныс 2017 жылға қарай қызығушылықты жоғалтты. Лига ақырында 2020 жылы 14 командалық плей-офф форматын қайта қарады және енгізді, әр конференцияда үшінші жоққа шығару командасын орналастырды және тек ең жоғары сатыдан байқауға мүмкіндік берді (жоғарыда түсіндірілгендей).

NFL плей-офф кездесулері

2023 жылғы қалыпты маусымның соңына дейін дұрыс (2023–24 жылғы плей-оффқа ілігу орындары қоса алғанда).