Кіріспе

Канадалық коллаж режиссері

Артур Липсет (13 мамыр 1936 – 1 мамыр 1986) – Канаданың Ұлттық кино кеңесінде жұмыс істеген кинорежиссер. Оның қысқа, авангардтық коллаж фильмдері, ол оларды "жер асты емес, дәстүрлі де емес" деп сипаттаған, повествование, деректі фильм, тәжірибелік коллаж және визуальды эссе элементтерін қамтиды. Оның алғашқы фильмі "Өте жақсы, өте жақсы" – "Оскар" сыйлығына ие болды.

Ерте өмір

Липсет Монреаль қаласында еврей отбасында дүниеге келген. Оның әкесі химик болса, анасы Киевтен көшіп келген иммигрант еді. Артур 10 жасқа толғанда анасы оның көз алдында өз-өзіне қол жұмсады. Әкесі Артурмен және оның қызы Марианмен ақылдаспай қайтадан үйленді. Липсеттің мұғалімдері оны 8 жасында дарынды деп таныды. Вест-Хилл орта мектебін бітіргеннен кейін Монреальдегі Көркемөнер мектебіне түсті, онда үш рет "үздік студент" атанды. Оның ұстазы, "Жетілік" тобының мүшесі Артур Лисмер оны Канаданың Ұлттық кино кеңесіне (NFB) ұсынды.

Мансап

Липсет 1958 жылы NFB-ге анимация бөлімінде редактор болып жұмысқа тұрды. Оған авторлық құқық берілмегенімен, оның алғашқы екі жобасы «À St Henri le cinq septembre» (Хуберт Акин, 1962) фильмінде операторлық жұмыс және 1961 жылғы «Күрес» фильмінде пост-өндіріс жөніндегі кеңесші болып табылды.

Өте жақсы, өте жақсы және Стэнли Кубрик

Липсеттің ерекше құмарлығы – дыбыс болатын. Ол түрлі көздерден, тіпті қоқыс жәшіктерінен де дыбыс үзінділерін жинап, оларды біріктіре отырып, қызықты дыбыстық сезімдер жасады. Бір күні мұндай туындысын достарына көрсеткен соң, олар Липсетке дыбыс коллажымен суреттерді үйлестіруді ұсынды. Соның нәтижесінде оның алғашқы қысқаметражды фильмі – 7 минуттық «Өте жақсы, өте жақсы» фильмі дүниеге келді. Бұл фильм 1962 жылы «Ең үздік ойындық қысқаметражды фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ие болды. «Оскарды» жеңіп алмаса да, фильм Липсетке сыншылар мен режиссерлер тарапынан зор мақтау әкелді. Стэнли Кубрик Липсеттің жанкүйері болды және оған фильмнің «екран мен дыбыс жолының ең тапқыр және керемет қолданылуы» екенін жазды. Сондай-ақ Кубрик одан жақын арада түсірмекші болған «Доктор Странжлав» фильміне трейлер жасауды сұрады. Липсет Кубриктің ұсынысын қабылдамады. Кубрик өзі трейлерді түсірді, бірақ Липсеттің оған тигізген әсері шыққан трейлерде анық байқалады.

21-87 және Джордж Лукас

Липсеттің ұқыпты монтаждауы және аудио мен бейне монтаждауын үйлестіруі жаңашылдық тудырып, үлкен әсер етті. 1963 жылы түсірілген "21 87" фильмі режиссер Джордж Лукасқа терең ықпал етті, ол: "Мен осы сияқты фильм түсіргім келді – өте ерекше, абстрактілі фильм" деді. Лукас Липсетпен ешқашан кездеспеген, бірақ "21–87" фильміне құрмет көрсетулер "Жұлдызды соғыстарда" бірнеше жерде кездеседі, мысалы, "Жұлдызды соғыстар IV: Жаңа үміт" фильміндегі Өлім жұлдызындағы принцесса Леяның ұстау камерасы 2187 нөмірімен белгіленген. Фильм Венеция кинофестивалінде "Сан-Марконың арыстаны" сыйлығын жеңіп алды.

Психикалық аурулар мен өлім

1970 жылға қарай Липсеттің психикалық денсаулығы нашарлап, ол кинотаспаға деген қорқынышы мен шығармашылық қабілетін жоғалтуына байланысты отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1978 жылы ол қысқа мерзімге NFB-ге қайта оралды, бірақ ол кезде өзінің монтаждау құралдарын тізбектеп байлап, жазда қысқы пальто киіп, көзге көрінбейтін дауыстардан қорғану үшін саусақтарын буддалық мантра позында таңғышалап жапсырып алыпты. 1982 жылы оған шизофрения диагнозы қойылды. "Шағын тәжірибелер" деп атаған көптеген өзіне қол салу әрекеттерінен кейін, ол 1986 жылдың 1 мамырында өз өмірін өз қолымен аяқтады. Одан әйелі, суретші Джудит Сандифорд қалды.

Липсет туралы шығармалар

2006 жылы Липсет туралы толық метражды деректі фильм, «Артурды еске алу», Public Pictures компаниясы NFB, Bravo! және TVOntario телеарналарымен бірлесіп жасалды. «Артур Липсет жобасы: Хистокартадағы нүкте» – 2007 жылы NFB шығарған, Эрик Гаучер режиссерлік еткен деректі фильм. 2010 жылы NFB Теодор Ушев режиссерлік еткен және Крис Робинсон сценарий жазған «Lipsett Diaries» атты қысқа анимациялық деректі фильмін жасады. 2012 жылы «Артурды еске алу» фильмінің консалтингтік продюсері Амелия Дос «Көзіңді бұрма: Артур Липсеттің өмірі» атты өмірбаянын жариялады.

Мұра

2014 жылы Prism Prize «музыкалық видео өнеріне жаңашылдық және ерекше көзқарас үшін» Артур Липсет сыйлығын тағайындады.