Кіріспе

Канададағы киноиндустриясы
Канададағы ағылшын тіліндегі кино

Канададағы киноиндустриясының дамуына елдің төмен халық тығыздығы кедергі келтірді – 1905 жылы халық саны алты миллионды құрады, ал Торонто мен Монреалда ғана 100 мыңнан астам адам тұрды. Сонымен қатар, отандық водевильдің болмауы да қиындық тудырды, өйткені көптеген артистер АҚШ, Ұлыбритания және Франциядан келді. Эндрю Холланд киноның сапасы, ірі қалалар арасындағы қашықтық және әртүрлі электр жүйелеріне байланысты Канаданы киноиндустриясы үшін қолайсыз орын деп сынады. Алғашқы фильмдер компаниялардың жарнамалық материалдары ретінде, иммиграцияны ынталандыру үшін немесе Ниагара сарқырамасы сияқты көрнекті жерлерді көрсету үшін пайдаланылды. «Эдисон» компаниясы Канадада алғашқы фильмдердің бірін жасады, олар Клондайк алтын асыруы, Екінші Буер соғысына аттанған канадалық әскерлер және 1902 жылы Канадаға келген Йорк герцогы Джордж V туралы деректерді қамтыды. Джеймс Фриер кино түсірген алғашқы канадалық деп есептеледі. Ол 1897 жылы «Эдисон» камерасы мен проекторын сатып алып, ауыл шаруашылығы және «Канадалық Тынық мұхиты» темір жолының пойыздарын түсіре бастады. 1898 жылы «CPR» демеушілігімен Ұлыбританияға гастрольдік сапар жасады, ал 1901 жылы Клиффорд Сифтон демеушілігімен екінші, алайда сәтті болмаған тур ұйымдастырылды. Оның екінші сапары – үкіметтің кино өндірісіне тікелей қатысқан алғашқы жағдайы болды. Британдық және американдық кинорежиссерлер өз фильмдерін таратуға кепілдік бере алатындықтан, канадалық режиссерлерге қарағанда олар таңдалып алынды. «CPR» Чарльз Урбанды және оның компаниясын Батыс аймақтарындағы қоныстануды насихаттау үшін Канадаға саяхаттап, фильм түсіруге шақырды, сондай-ақ фильмдерді Ұлыбританияға таратуды қамтамасыз етті. Бұл топ – «Канаданың Биоскоп компаниясы» 1902-1903 жылдары Квебек пен Виктория арасында түсірілімдер жүргізді. «Тірі Канада» фильмі 1903 жылы «Палас» театрында көрсетілді, оған жоғары комиссар Дональд Смит қатысты. 1904 жылға дейін «Тірі Канада» фильмдерінің саны отыз беске жетті және 1906 жылы «Канаданың кереметтері» деген атпен қайта өңделді. Урбанның жетістігі оған Британ Колумбиясы үкіметімен және «Солтүстік темір жол компаниясымен» келісімшарттар жасауға мүмкіндік берді. «Grand Trunk Railway» 1909 жылы «Butcher's Film Service» компаниясын жалдап, бұл салаға енді. «CPR» «Эдисон» компаниясын Канадада түсірілімдер жүргізу үшін жалдады және 1910 жылы Дж. Сэрл Доули, Генри Кронджагер және Мейбл Труннелл сияқты тоғыз адамды жіберді. Оларға арнайы пойыз және «Индия императрицасы» кемесі бөлінді, нәтижесінде он үш фильм түсірілді.

Тәуелсіз кино индустриясын құру

Үнсіз фильмдер ағылшын және француз тілдерінде субтитрлермен көрсетілген, бірақ дыбысты фильмдер көбінесе ағылшын тілінде түсірілді. Канадада түсірілген алғашқы толық метражды фильм – «Эвангелина». «Палас» театры 1928 жылдың 1 қыркүйегінде «Көшедегі періште» фильмін көрсету арқылы дыбысты фильмдерді көрсетуге көшкен алғашқы театр болды. 20 ғасырдың басында Канадада тәуелсіз киноиндустрияны құруға бірнеше әрекет жасалды. 1914-1922 жылдар аралығында кино өндірісі үшін 36 компания құрылды, бірақ олардың көпшілігі ешқандай фильм шығармады. 1914 жылы Universal Pictures компаниясының «Canadian Animated Weekly» Канададағы алғашқы жаңалықтар киножурналының бірі болды. Канадалық жаңалықтар киножурналының пионері болған Уимет 1915 жылы дистрибьютор ретінде «Specialty Film Import» компаниясын құрды, бірақ оның жаңалықтар және дистрибуция компаниялары 1923 жылы сатылды, ал ол 1920 жылдары АҚШ-та сәтсіз жұмыс істеді. Уиметтің мансабының шыңында 1,5 миллион канадалық оның жаңалықтарын аптасына екі рет тамашалады. «Fox Canadian News» және «Canadian Kinograms» сияқты американдық компаниялардың филиалдары құрылғаннан кейін отандық жаңалықтар компаниялары сәтті болмады. 1910 және 1920 жылдары Квебекте түсірілген дыбысты фильмдердің көпшілігі жоғалып кетті. Ив Левер Ларенте Хомьедің 1922 жылғы «Мадлен де Вершер» фильмі – алғашқы нағыз квебек көркем фильмі екенін айтты. Ларанте Хомьедің туындыларын кейіннен оның ұлы, Өрттен қорғау басқармасынан алған бұйрық бойынша, фильмнің түсірілімдерінің өрт қаупі бар екендігіне байланысты жойды. Эрнест Шипман қалаларда бірнеше кинокомпаниялар құрды және басқа аймаққа көшуден бұрын жергілікті қаражатты пайдалана отырып, шектеулі санда фильмдер түсірді. Басқа канадалық кинорежиссерлерден айырмашылығы, ол американдық нарықтан қаржылық қолдау іздеді. 1919 жылы Альбертада 250 000 долларлық қаржылық капиталмен «Canadian Photoplays» компаниясын құрды. Ол «Вапи, Морж» фильмінің өндірісін бастады, бірақ оны әйелі Нелл Шипман басты рөлде ойнаған «Құдай елі мен әйел» фильмін насирдеу үшін «Құдай еліне» қайта атады. Фильм сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды, алғашқы жылы 500 000 доллардан астам табыс тапты, ал Шипманның инвесторлары инвестициядан 300% пайда алды. Фильмнің табысына қарамастан, «Canadian Photoplays» басқа фильм түсірмеді және ерікті түрде таратылуға барды. 1919 жылы ол Ральф Коннормен келісімшартқа қол қойып, Нью-Йоркте орналасқан «Dominion Films» компаниясын құрды. «Winnipeg Productions» Коннордың он екі әңгімесін бейімдеу үшін құрылды, бірақ тек бесеуі түсірілді. 1922 жылы Шипман Канадада бес компания құрды, бірақ олардың тек үшеуі ғана фильмдер түсірді. 1922 жылдың 23 тамызында «New Brunswick Films» компаниясын құрды, бірақ «Blue Water» фильмінің сәтсіздігі Шипманның мансабын аяқтады. Трентон, Онтарио, шағын өлшеміне қарамастан, ірі кино өндірісінің орталығы болды және бірнеше жылдан астам жұмыс істеген сирек студиялардың бірі болды. Джордж Браунридж құрған «Canadian National Features» компаниясы қалада студия салып, 1916 жылы алғашқы аптада 278 000 доллар сомасында 500 000 долларлық қаржылық капитал жинады. Алайда компания алғашқы екі фильміне – «Неке тұзағы» және «Қуат» фильмдеріне 43 000 доллар жұмсағаннан кейін өндірісті тоқтатты және 79 000 доллар активпен банкроттық жариялады. 1918 жылы Трентондағы студияны «Pan American Film Corporation» сатып алды, бірақ жабылар алдында тек бір фильм шығарды. Браунридж 1918 жылы «Adanac Producing Company» компаниясын құрып, екі «Canadian National Features» фильмін шығарды. Браунридж өндірісті корпоративтік демеушілікке ауыстырып, өнімдерді драмалық фильмдерде көрсетті. Браунридж «CPR» компаниясынан демеушілік іздеді, ал Джон Мюррей Гиббон «Power» фильмін көріп, Браунриджден Бірінші Қызыл қорқыныш кезінде большевиктерге қарсы фильмдер түсіруді сұрады. «Adanac» 1919 жылы қайта ұйымдастырылды, Браунридж басқарушы директоры, ал Денис Танси, парламент мүшесі, президенті болды. «Ұлы көлеңке» 1920 жылы Браунридж отандық киноиндустриясын құруға ұмтылғандықтан, Нью-Йоркте емес, Канадада түсірілгеннен кейін жарық көрді. Ол «CPR» компаниясы оны шығару алдындағы қоғамдық қолдауын кері тартып алғанына қарамастан, сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. Алайда компания Харли Ноулздың ысырапшылдығы мен «Selznick Pictures» компаниясының тарату саясатын кінәлап, банкротқа ұшырады. 1924 жылы Браунридж Трентон студиясын «Ontario Motion Picture Bureau» компаниясына сатты, ол «Carry on, Sergeant!» фильмі түсірілгенге дейін, 1934 жылы Митчелл Хепберн оны жабуды бұйырғанға дейін пайдаланылды, содан кейін ол қоғамдық орталыққа айналдырылды. 1920 жылы құрылған «Motion Skreenadz» компаниясы Канаданың батысында фильмдер түсіруді жүзеге асырды және түсті фильмдерді Британдық Колумбияға әкелді. Леон С....

Ұлттық кино басқармасы

Экспонаттар және жарнама бюросы 1918 жылдың 19 қыркүйегінде құрылды және 1923 жылдың 1 сәуірінде Канада үкіметінің кино бюросы болып қайта ұйымдастырылды. Оның фильмдері АҚШ-та Bray Productions арқылы көрсетілді. Ұйымның бюджеті Ұлы депрессия кезінде тоқтап, азайды. 1917 жылдан 1920 жылға дейін бюроны Бернард Норриш, 1920 жылдан 1927 жылға дейін Реймонд Пек, ал 1927 жылдан 1941 жылға дейін Франк Бадгли басқарды. Бадгли бюроның дыбысты фильмдерге өтуі қажеттігін, әйтпесе театрларда көрсетуге мүмкіндігінен айырылатынын айтты, бірақ ұйым 1934 жылға дейін қажетті жабдықты алған жоқ, сол кезде ол театрлық дистрибьюторларын жоғалтты. Бадгли 1931 жылы бюро үшін 16 мм-лік фильмдік құралды сатып алуға қол жеткізді. Ұйымның бюджеті 1930 жылы 75 000 доллардан 1931 жылы 65 000 долларға, ал 1932 жылы 45 000 долларға дейін төмендеді. Дегенмен, 1933 жылы бюджеті 70 000 долларға дейін артты. 1941 жылы бюро Джон Гриерсонның ұсынысы бойынша Канаданың Ұлттық кино кеңесі болып қайта ұйымдастырылды. Росс Маклин Жоғарғы комиссар Винсент Мэйсидің хатшысы болып жұмыс істегенде Гриерсонмен кездесті және оны Канадаға шақырып, үкіметтік кино саясатына көмектесуін сұрады. Гриерсон 1938 жылы Канаданың кино индустриясы туралы есеп дайындады, ал ол жазған Ұлттық кино заңы 1939 жылы қабылданды, нәтижесінде ҰКК құрылды. Гриерсон ҰКК-нің алғашқы кино комиссары болды және Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға дейін қызмет етті. 1941 жылдан 1945 жылға дейін жұмыспен қамту елуден жеті жүзге асты, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін 40%-ға қысқартылды. Гриерсон Маклинды орынбасар комиссар ретінде таңдады, ал Стюарт Легг өндірісті бақылауға тағайындалды. 1935 жылы "Бізді ұмытпайық" атты Канаданың алғашқы дыбысты толық метражды соғыс деректі фильмі шықты. Гриерсон Солтүстік Америкадағы Ұлыбритания үшін соғыс уақытындағы ақпаратты үйлестіре отырып, ҰКК фильмдерінің, әсіресе соғысқа қатысты фильмдердің театрларда көрсетілуін ұлғайтуға тырысты. 1940 жылы "Famous Players" таратуға көмектесті, ал "Канадалық соғыс кино қызметтері комитеті" Кино индустриясының соғыс іс-қимылдары комитетімен бірлесіп жұмыс істеді. 1943 жылы Ұлыбритания мен АҚШ-та айына 30-40 миллион адам қараған "The World in Action" сияқты ҰКК фильмдері, ал 1944 жылы "Canada Carries On" фильмін 2,25 миллион адам көрді. 1944 жылы ҰКК жаңалықтарының көрермендері аптасына 40-50 миллионға жетті. Гриерсон көркем фильмдер өндірісіне қарсы болды, өйткені Канадада тәуелсіз көркем фильмдер индустриясы үшін жеткілікті нарық жоқ деп есептеді. Ол американдық кинокомпаниялармен жұмыс істеуді қолдады және "театрлық кино бизнесі – халықаралық бизнес, ол тарату мәселесінде американдық кино мүдделерімен одақтасуға немесе түсіністікке байланысты" деді. Ол 1944 жылы Голливудқа сапар шекті, ал ҰКК американдық компанияларға сценарийлерді қарау үшін жіберді. Гриерсонға Канада үкіметінен күшті қолдау болмады және оның кейбір фильмдері үкімет мүшелерінің қарсылығын тудырды. "Inside Fighting Russia" Ресей революциясын қолдағандығы үшін сынға ұшырады, ал "Balkan Powderkeg" Ұлыбританияның Балқандағы саясатын сынағандығы үшін сынға ұшырады. Гриерсон мен ҰКК суық соғыстың басталған кезінде шабуылға ұшырады. 1942 жылы "The World in Action" жаңалықтары тым солшыл деп есептелгендіктен, Федералдық тергеу бюросы Гриерсон туралы іс қозғалды. Хепберннің одақтасы және Канада үкіметі Саяхат бюросының басшысы Лео Долан Гриерсонды еврей және Кооперативтік одақ федерациясының жақтасы деп айыптады. Гузенко ісі Гриерсонның хатшыларының бірі Фреда Линтонды кінәлады, ал ұйымды Прогрессивті консервативтік партия бүлдірушілік, қаржылық ысырапшылық және монополия үшін сынға алды. Гриерсон да кінәлі деп айыпталды, бірақ ол 1945 жылы комиссарлық қызметінен кеткенімен, оның кінәсі дәлелденбеді. Маклинге ҰКК қызметкерлерін тексеруге Корольдік Канада атты полициясына көмектесуге бұйрық берілді және RCMP одан қызметкерлердің тізімін жұмыстан босатуды сұрады. 1950 жылы Уильям Артур Ирвин оның орнына комиссар болып тағайындалды. Ирвин де дәлелденбеген адалсыздықсыз қызметкерлерді жұмыстан шығарудан бас тартты және сұранысты азайтты, нәтижесінде сұралған отыз алты қызметкердің тек үшеуі ғана жұмыстан босатылды. Масси төрағалық еткен өнер, әдебиет және ғылым саласындағы ұлттық даму жөніндегі корольдік комиссия 1949 жылы құрылды. ҰКК бас кеңсесін салуды, бюджетті арттыруды және Корольдік корпорацияға айналуды сұрап, қысқаша ұсыныс берді. Роберт Винтерс, оның министрлігі ҰКК-ні бақылады, оның ұсынысы үкіметтік саясатты білдірмейді деп мәлімдеді. Канаданың кино өндірушілер мен зертханалар қауымдастығы үкіметтік монополияны сынап, ҰКК-нің Корольдік корпорацияға айналу туралы өтінішін "кеңейтілген, монополиялық психология" деп сипаттады, сондай-ақ олар ҰКК-мен бәсекелесе алмайтындарын, өйткені ол салық төлемейді және тарифтерден босатылған еді. Комиссияның есебі ҰКК-ні және оның Корольдік корпорация мәртебесі мен бас кеңсесін құру туралы өтініштерін қолдады. Принцесса Елизавета мен принц Филипптің Канадаға сапары түсірілді және бастапқыда екі рулеткаға, жиырма минутқа бағаланған фильм болуы тиіс еді, бірақ нені қысқартқанын анықтамағандықтан бес рулеткаға дейін өсті. Ирвин ҰКК-нің Columbia кино дистрибьюторы Харви Харникпен және Famous Players президенті Дж. Дж. Фитцгиббонмен кездесті, ал Фитцгиббон Ирвинге Рождествоға шығарылса, бес рулетканың барлығын көрсететінін айтты. "Royal Journey" он жеті бірінші көрсетім театрында ашылды және келесі екі жыл ішінде 1249 канадалық театрда көрсетілді, онда оны рекордтық екі миллион адам көрді, сондай-ақ фильм сонымен қатар қырық басқа елде көрсетілді. Фильмнің құны 88 000 доллар болды, бірақ ҰКК 150 000 доллар пайда тапты және фильмнің сәттілігі Гриерсонның Ирвин "Кино кеңесін сақтап қалды" дегенін айтуының себебі болды. Канада үкіметінің кино бюросы және Associated Screen News of Canada француз канадалық қызметкерлері болған жоқ. Винсент Пакетт 1941 жылы ҰКК-нің алғашқы француз канадалық кинорежиссері болды және 1942 жылы тақтаның алғашқы француз тіліндегі фильмі "La Cité de Notre Dame" фильмін түсірді. 1945 жылға қарай француз канадалық қызметкерлердің саны он жетіге жетті, ал бюджеттің төрттен бірі француз тіліндегі өндіріске жұмсалды. Масси комиссиясы және ҰКК Басқару кеңесінің мүшесі Гратен Желина француз тіліндегі өндірісті жақсартуға шақырды, бірақ Премьер-министр Морис Дюплесси оған қарсы болды. 1963 жылы Моник Фортье түсірген "À l’heure de la décolonisation" ҰКК-нің француз канадалық әйел режиссері түсірген алғашқы фильмі болды. "Le Devoir" сияқты француз тіліндегі БАҚ 1957 жылы Роже Бледі қызметтен шеттетуден кейін ҰКК-ні сынады. ҰКК-нің франкофондық режиссерлері Денис Аркан, Жил Карл, Жак Годбу, Жил Гру, Клемент Перрон ұйымның цензуралық саясатын, көркем фильмдер өндіруден бас тартуын және Квебекке қатысты колониалды тәртібін сынады. Мишель Бро, Карл, Бернар Госселин, Гру, Артур Ламот сөгіс алғаннан кейін кетіп қалды. Гай Роберж ҰКК комиссары болып тағайындалған алғашқы француз канадалық болды. Дюплесси 1959 жылы қайтыс болды, ал Квебек Либералдық партиясы билікке келді, ал Либералдық партия 1963 жылғы Канада федералды сайлауында жеңіске жетті. Либералдар екі тілділік және екі мәдениет саясатын қолдады. 1964 жылы Пьер Жюно басшылығымен ағылшын тіліндегі өндірістен тәуелсіз француз тіліндегі бөлім құрылды. Ұйымның алғашқы ағылшын тіліндегі көркем фильмі "Drylanders" 1963 жылы шықты. Кэтлин Шеннон 1974 жылы әлемдегі алғашқы мемлекеттік қаржыландырылатын феминистік кино өндіріс бөлімі Studio D-ді ұйымдастырды және 1996 жылы жабылғанға дейін 125 фильм түсірді. Дегенмен, Studio B 1986 жылы құрылғанға дейін француз тіліндегі Studio D болған жоқ. Студия үш Os...

Мемлекеттік қаржылық қатысу

1954 жылдан бастап капиталдық шығындарды есепке алу фильмдерге инвестиция жасау үшін 60% салық жеңілдігі ретінде қолданыла алатын, ал 1974 жылы бұл көрсеткіш 100%-ға дейін артты. Осыдан кейін 13 жыл ішінде канадалық кино мен теледидарға 1,2 миллиард доллар инвестиция салынды. 1979 жылы фильмдердің орташа бюджеті 527 000 доллардан 2,6 миллион долларға, ал 1986 жылы 3,5 миллион долларға өсті. 1958 жылдан 1967 жылға дейін жеке инвестициялар фильмдерге салынған инвестицияның 18%-ын құрады, бірақ 1968 жылы бұл көрсеткіш 13,5%-ға төмендеді, ал CFDC 37,5%-ды құрады. Салық жеңілдігінің ұлғаюынан кейін жеке инвестициялар 1975 және 1978 жылдар аралығында фильмдерге салынған инвестицияның 47%-ын құрады, ал CFDC көрсеткіші 15%-ға төмендеді. «Солтүстіктің үнсіздігі» американдық қолдаумен CCA сертификатын алған алғашқы фильм болды. 1995 жылы фильмдер мен бейне өндірісіне арналған салық жеңілдігі капиталдық шығындарды есепке алудың орнын басты. 1962 жылы Роберж Ұлттық кино қаржы корпорациясы және Ұлттық кино және анимациялық бейне орталығы үлгісінде киноны қаржыландыруға көмектесетін ұйым құруды ұсынды. NFB комиссары Роберж басшылығымен мемлекеттік хатшы Канададағы көркем фильмдер индустриясын дамыту мүмкіндігі жөніндегі ведомствоаралық комитетті құрды. Комитет Канаданың кино индустриясын дамытуға көмектесетін несие қорын құру туралы 19-шы Канада үкіметіне есеп ұсынды. Бұл ұсыныс 1965 жылдың қазан айында мақұлданды, ал оны құру үшін 1966 жылдың маусым айында «Канада кино даму корпорациясы туралы» 1966 жылғы заң енгізілді және 1967 жылдың 3 наурызында мақұлданды. Канада кино даму корпорациясы 1967 жылы 10 миллион долларлық бюджетпен құрылды. 1968 жылдың ақпан айында Спендер оның директоры болып тағайындалды және бес мүшеден тұратын кеңес құрылды. Канадада кино мектебінің болмауы Норман Джуисонның Канада кино орталығын құруына себеп болды. CFDC 500 000 доллардан төмен құны бар фильмдерге бюджетінің 50%-ға дейін инвестициялауды бастады. «Жарлы жарылыс» CFDC қаржылық қолдау көрсеткен алғашқы фильм болды. Денис Эрудың «Валери» фильмі CFDC-ден қаржылық қолдау алмады, оның құны 70 000 долларды құрады, бірақ Квебекте 1 миллион доллардан астам табыс тапты. CFDC Héroux-тың «Мұнда және қазір» (L'Initiation), «Төрт әріпті әлемдегі махаббат», «Жас сүйіскендер» және «Алтын екі әйел» (Deux Femmes en or) фильмдерін қаржылық тұрғыдан қолдады. «Алтын екі әйел» фильмі қаржылық жағынан сәтті болды, оның екі миллион билет сатылымы Канада тарихындағы ең жоғары көрсеткіш болып қала берді және ең көп касса жинаған канадтық фильм атанды. 1971 жылдың қазанына дейін 10 миллион долларлық бюджет CFDC 64 фильмге 6,7 миллион доллар инвестициялады, фильмдердің орташа құны 250 000 долларды құрады. CFDC қаржылық жағынан сәтті болмады, себебі осы фильмдердің тек үшеуі ғана пайда тапты және ұйым инвестицияларының 600 000 долларын қайтарып алды. 1970 жылдан кейін CFDC кішкентай бюджетті фильмдерге инвестиция салуға көшті және американдық кинопрокаттаушылармен жұмысын тоқтатты, олар табысты жасырып отырды. 1971 жылдың қарашасында CFDC-ге тағы 10 миллион доллар бюджет берілді, сонымен қатар жаңа инвестициялық стратегия қабылданды, онда шығармашылық және техникалық тобы канадалық, бюджеті 100 000 доллардан төмен және кепілді таралымы бар фильмдерге жылына 600 000 доллар инвестицияланатын болды. CFDC алғашқы 1 миллион долларлық инвестициясын қайтаруға бес жыл жұмсады, бірақ 1977 жылы ғана 1 миллион доллар қайтарып алды. 1977-1978 жылдары CFDC жиырма фильмге 1,6 миллион доллар инвестициялады, ал 1979-1980 жылдары 34 фильмге 10,8 миллион доллар инвестициялады. 1968 жылдан 1978 жылға дейін ұйым 103 ағылшын тіліндегі фильмді қаржыландырды, бірақ тек «Қара шырша», «Өлім демалысы», «Жүрек фермасы», «Шиверс» және «Дадди Кравицтің шәкірті» фильмтері ғана CFDC үшін пайдалы болды. 150 кинорежиссерден тұратын Торонто кинорежиссерлер кооперациясы Жерар Пеллетьеге таратушылар фильмдерінің 15%-ы канадалық болуын талап ететін контенттік квота құруды сұрап, 200 кинорежиссердің қолдау хатын жіберді. 1972 жылы Пеллетье Ұлттық астана аймағында тек канадалық фильмдерді көрсетілетін театр құру туралы хабарлады. Мемлекеттік хатшы жариялаған зерттеуде 50%-дық квота шетелдік фильмдердің 5%-дық сатылымынан аз табыс әкелетіні көрсетілді. Зерттеуде жаңа салық ережелері мен CFDC инвестициялары Канада кино индустриясын халықаралық бәсекеге қабілетті ете алатыны айтылды. CFDC бюджеті бірнеше миллион доллармен шектелді, ал 1982-1983 жылдардағы бюджеті 4,5 миллион долларды құрады. Алайда, 1983 жылы ұйымның рөлі кеңейіп, теледидарды қамтыды және Канаданың эфирлік бағдарламаларды дамыту қорын басқарды. Теледидар қорына бастапқыда жыл сайынғы 60 миллион доллар бөлінді. 1986 жылы жылдық 30 миллион долларлық көркем фильмдер қоры құрылды, ал 1988 жылы жылдық 17 миллион долларлық көркем фильмдерді тарату қоры құрылды. 1989 жылға қарай ұйымның біріктірілген бюджеті 146 миллион долларға жетті. 1985 жылы жасалған топтың есебінде фильмдер мен бейне таратуда шетелдік үстемдік, өндіріс компанияларының соңғы қаржыландырылмауы және кинотеатрлар мен таратудың вертикальды интеграциясы кино индустриясының дамуына кедерілгі келтіретіні айтылды. Олар таратуды бақылауды арттыру үшін заңнама қабылдауды ұсынды және Коммуникация министрі Флора Макдональд олардың ұсыныстары негізінде фильмдерді лицензиялау жүйесін ұсынды. Американдық дистрибьюторлар бұл саясатқа қарсы болды және MPAA және оның президенті Джек Валенти арқылы американдық үкіметке лобби жасады. Валенти Президент Рональд Рейганмен кем дегенде екі рет кездесті және Рейган АҚШ-Канада экономикалық саммитінде заңнаманы сынады. АҚШ Конгресінің 54 мүшесі премьер-министр Брайан Малруниге заңнамаға қарсы хат қол қойды. Заңнама талқыланбады және сәтсіз аяқталды.

Келесіге жалғастырамыз, сержант!

Он жыл бойы кино өндірісімен айналысқан Ф. Р. Кроули мен Джудит Кроули 1938 жылы «Орел аралы» фильмін жасады, оның сәттілігі Ф. Р. Кроулидің әкесінен 3000 долларлық қарыз алуға мүмкіндік берді, осы қаражат «Кроули фильмдері» компаниясын құруға жұмсалды. 1946 жылы 6 адам, 1949 жылы 33 адам, ал 1950 жылдары шамамен 100 адам жұмыс істеді. 1952 жылы Канада киноиндустриясы өндірген 3 миллион долларлық фильмдердің алтыдан бірін «Кроули фильмдері» жасады. «France Film» және басқа компаниялар 1930 жылдары француз фильмдерін өндіруді бастады. «Мария Шапделен» фильмі жиі, бірақ қате түрде, алғашқы француз-канад дыбысты фильмі деп есептеледі. «Этьен Брюле Жибер де Потенс» – Квебекте түсірілген алғашқы түсті көркем фильм және ағылшын және француз тілдерінде түсірілген алғашқы канадалық түсті фильм. Жозеф Александр ДеСев «France Film» арқылы француз тіліндегі фильмдердің таралуын монополиялады. «France Film» компаниясы «Мария Шапделен» фильмінің таралуынан пайда болды, ол Канадада 70 000 билет сатты. Ол сондай-ақ, папаның «Vigilanti Cura» энциклопедиясына жауап ретінде «Нотр-Дам де-ла-Муаз» фильмінің өндірісіне көмектесті. ДеСев «Музыка шебері» фильмінің табысынан кейін «Ренессанс фильмдері» компаниясын сатып алды. ДеСев «Ренессанс фильмдері» дистрибьюциясы арқылы төрт фильм өндірді. Пол Л’Англе «Квебек Продакшнс» компаниясын құрды және «Шыбырлаған қала» фильмін ағылшын және француз тілдерінде «La Forteresse» деген атпен түсірді. Оны алты апта ішінде Квебекте 100 000-нан астам адам көрді. 1936 жылғы папаның «Vigilanti Cura» энциклопедиясы католиктердің киноға деген көзқарасын өзгертті және шіркеу 1940 жылдары Квебек кино өндірісіне қатыса бастады. 1944-1953 жылдары Квебекте түсірілген он тоғыз фильмнің көп бөлігі, он бес француз және төрт ағылшын тілінде, «Ренессанс фильмдері» немесе «Квебек Продакшнс» компаниялары жасады. Бұл сол кезеңде Канадада француз тілінде түсірілген жалғыз көркем фильмдер еді. «Буш-Пилот» 1940 жылдары канадалық компания жасаған жалғыз ағылшын тіліндегі көркем фильм болды.

Театрлар

1890-1900 жылдары фильмдерді саяхатшы шоумендер көрсетті. Джон К. Грин, Голланд ағайындарының алғашқы көрсетілімінде өнер көрсеткен сиқыршы, кинотеатрлар ашылғанға дейін Канаданың шығысы мен Жаңа Англияны аралап жүрді. Джон Альберт Шуберг Ванкувер мен Виннипегке, Британ Колумбиясы және Канада далаларына кино әкелді. Шуберг 1902 жылғы қазан айында Ванкуверде Канаданың алғашқы тұрақты кинотеатрын – «Электр театрын» ашты. Оның алғашқы фильмі «Пеле тауының жарылуы» болды. Ол Виннипегте қосымша театрлар ашты, кейін Батыс Канадада «First National Pictures» лицензиясын алды. Ол ең ірі театрлар желісінің біріне ие болды және оны 1919 жылы 1 миллион долларға Джей мен Жюль Аллендерге сатты, 1921 жылы қайта оралды, содан кейін 1924 жылы «Famous Players» компаниясына сатты. Джей мен Жюль Аллендер 1906 жылы Брантфордта алғашқы театрын ашты. 1908 жылы «Allen Amusement Corporation» кино алмасу компаниясын құрды. Олардың желісі 1920 жылы 20 миллион доллардан асты, ал 1923 жылы банкроттық жариялаған кезде және оны «Famous Players» сатып алғанда елу үш театр болды. Аллендер «Pathé» және «Paramount Pictures» фильмдерін тарату құқығына ие болды. 1916 жылы олар «Paramount» президенті Адольф Цукордың тең серіктестік құру ұсынысын қабылдамады. Аллендер Натан Натансонға бұл әрекет туралы хабарлаған, ал Натансон Цукорды 1920 жылы өзінің жеке театрлар желісін құрғаннан кейін жиырма жылға тарату құқығын беруге көндірді. Натансонның «Famous Players» компаниясы 1920 жылдары кеңейту науқанын бастады, бұл оның ірі қалалардағы барлық алғашқы театрларды басқаруына әкелді. Цукор мен «Paramount» 1930 жылы үлкен мөлшерде акция сатып алғаннан кейін Натансонды «Famous Players» компаниясынан шығаруға мәжбүр етті. «Famous Players» сонымен қатар Канададағы фильм тарату индустриясын бақылады, «Paramount Pictures» компаниясымен байланыстары болғандықтан, кем дегенде 40% таратуды құрады. Пол Натансон «Paramount» компаниясы басқаратын «Regal Films» компаниясын басқарып, «British International Pictures», «Metro Goldwyn Mayer» және «Pathé» фильмдерін таратты, ал «Famous Players» компаниясы «Columbia Pictures» фильмдерін таратты. «Fox Film», «RKO Pictures», «Tiffany Pictures» және «Warner Bros.» 1930 жылдары Канададағы басқа негізгі дистрибьюторлар болды. 1931 жылы «United Artists» жүргізген зерттеу көрсеткендей, Канададағы жалға алудан түскен табыстың 67% -ы Канаданың негізгі қалаларындағы он тоғыз театрдан, ал қалғаны басқа қалалардан келді. Канададан тыс ірі студиялардың блок-букингі тәуелсіз театр иелерінің фильмдерді қолайлы бағамен алуына кедергі келтірді. Р. Б. Беннетт кино индустриясына инвестиция салды, 1930 жылғы сайлауда кино индустриясын зерттеу мәселесін көтерді. Питер Уайт «Комбинаттарды тергеу туралы» заңға сәйкес «Famous Players» компаниясының театрларды монополиялық бақылауын тексеруге тағайындалды. Уайт «комбинаттың бар екендігі және кем дегенде 1926 жылдан бері бар екендігі» туралы қорытынды жасады және 1931 жылы «Famous Players» компаниясы қоғамдық мүддеге зиян келтірді, бірақ компанияға қарсы ешқандай шара қолданылмады. Беннетт шара қолдауды қолдады және Альберта, Британдық Колумбия, Онтарио және Саскачеванның бас прокурорлары «Famous Players» компаниясын соттады. Он бес компания мен Натан Натансонды қоса алғанда үш адам айыпталды, бірақ Канаданың Жоғарғы соты компаниялардың пайдасына шешім шығарды. «Famous Players» компаниясының бақылауын жоғалтқаннан кейін Натансон 1941 жылғы сәуірде «Odeon Theatres» компаниясын құрды және мамыр айында «Famous Players» компаниясының лауазымынан кетті. Ол компанияны ағасы басқаратын «Regal Films» компаниясын пайдаланып, «MGM» фильмдерін таратты және «Famous Players» компаниясымен келісімшарттары аяқталып жатқан компаниялардың бизнесін пайдаланды. «Odeon» «MGM» дистрибьюторлық келісімшартын алмады, бірақ «Columbia Pictures» фильмдерінің барлығы, «Universal» фильмдерінің үштен екісі және «Fox» фильмдерінің үштен бірі үшін келісімшарт алды. Натансон 1943 жылы қайтыс болды, оның орнын ұлы Пол алды. 1946 жылы Пол акцияларын Дж. Артур Ранкке сатқаннан кейін шетелдіктерге тиесілі «Famous Players» және «Odeon» театрларында шығарылған фильмдер 1947 жылы Канаданың кассасының 60% -дан астамын құрады. 1941 жылы «Odeon» компаниясының бас директоры болудан бас тартқан Тейлор 1930 жылдары «Twentieth Century Theatres» компаниясын құрды, ал «Famous Players» компаниясы 1960 жылдары алпыс бес театрға дейін өсті. Ол Торонтода «International Theatre» ашты, ол Канададағы алғашқы театр болды, ол көркем фильмдерді көрсетуге арналған. Тейлор мен Гарт Драбинский 1979 жылы «Cineplex Odeon Corporation» компаниясын құрды, ал 1987 жылы 1500 театрмен Солтүстік Америкадағы ең ірі театрлар желісі болды, олардың үштен екісі АҚШ-та болды. 1927 жылы «Laurier Palace Theatre» театрында болған өрттен 78 баланың өлімі және католик шіркеуінің киноға қарсылығы 1961 жылға дейін кәмелетке толмағандардың кинотеатрларға баруына тыйым салды. 1930 жылдары Квебек провинциясы ғана театрлардың жексенбі күндері ашық болуына рұқсат берді. 1983 жылы қабылданған «Квебек кино заңы» бойынша Квебектегі ағылшын тіліндегі фильмдерді алпыс күн ішінде француз тіліне аудару қажет болды. Алайда, АҚШ-тан келген фильмдерге бұл талап тиіспеді, өйткені олардың таратуы мерзімнен бұрын аяқталды және «NFB» талаптардан босатылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Канаданың кассасы өсті. 1934 жылы 796 театр 107 миллион адамды қабылдап, 25 миллион доллар тапты, ал 1940 жылы 1229 театр 151 миллион адамды қабылдап, 37 миллион доллар тапты. 1950 жылға қарай театрлар саны 2360-қа дейін өсті, 245 миллион адам қатысып, 86 миллион доллар тапты. Алайда, 1950 жылдары Канададағы киноға бару көрсеткіші төмендеді, ел фильмді көру көрсеткіші бойынша бесінш орыннан 1960 жылдары жиырма бесінші орынға түсті, ал орташа канадалықтың жылына көретін фильмдерінің саны 1950 жылы он жетіден 1960 жылы сегізге дейін төмендеді. Квебектегі билет сатылымы 1952 жылы 60 миллионнан 1969 жылы 19 миллионға дейін төмендеді. Канададағы театрлар саны 1962 жылы 1635-тен 1967 жылы 1400-ге, содан кейін 1974 жылы 1116-ға және 1984 жылы 899-ға дейін төмендеді.

Халықаралық

Көптеген туған жері Канада болған адамдар, мысалы, Ал Кристи, Аллан Дван, Луис Б. Майер, Сидни Олкотт, Мак Сеннет және Джек Л. Уорнер, американдық киноиндустрияның құрылуы мен дамуына көмектесті. 1900 жылдардың басында Канада драмалық туындылар түсірілімге арналған орын ретінде пайдаланылды, 1903 жылы түсірілген «Оджибвайлардың Мессиясы – Хиавата» алғашқы туындылардың бірі болды. «Калем» компаниясы 1909 жылы Канадада түсірілімдер жүргізген алғашқы американдық компаниялардың бірі еді. Д.У. Гриффит режиссерлік жолын бастаған жылы түсірген екі фильмі – «Көңілі толмаған» және «Әйелдің жолы» Канадада түсірілді. «Британдық-американдық кинокомпаниясы», «Канадалық биоскоп компаниясы», Торонтодағы «Коннес Тилл» кинокомпаниясы және «All Red Feature» компаниясы – Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін көркем фильмдер түсірген төрт канадалық компания, олардың инвестициялары американдықтардан түсті, бірақ олардың барлығы қаржылық тұрғыдан сәтсіздікке ұшырады және бірнеше жыл ішінде жабылды, «Коннес Тилл» компаниясының 50 000 долларлық студиясы өрттен қирады. Канадалықтар американдық киноөндірушілерге жаулы қарым-қатынас жасады, провинциялық кинобақылау кеңестері 1915 жылы цензура саясатын енгізді, оған АҚШ туының тегін көрсетілуіне тыйым салу кірді. 1914 жылы Британдық Колумбияда «АҚШ туының қажетсіз көрсетілуі» себепті елу кинороликке тыйым салынды, бұл оны адалдықсыздық пен құмарлықтың үшінші ең көп таралған себебі деп атады. 1927 жылы Ұлыбритания шетелдік фильмдердің көрсетілу санын шектеу үшін квота енгізді, бірақ Британ империясының ішінде түсірілген және негізінен британдықтар жасаған туындылар квотадан шығарылды. Америкалық қаржыгерлер 1938 жылы Доминионды алып тастау үшін заңнама өзгергенге дейін Канадада төмен бюджетті «B» фильмдерін шығарып, заңның бұзылуын пайдаланды. «Солтүстік Нанук» және «Викинг» осы мүмкіндікті пайдаланды. 1928 жылдан 1938 жылға дейін жиырма екі көркем фильм түсірілді, олар Канаданың киноөндірісінің басым бөлігін құрады және тек британдық нарыққа арналған еді. 1947 жылы американдық компаниялар Канададан 17 миллион доллар пайда тапты. Премьер-министр Уильям Лайон Маккензи Кингтің үкіметі Канада мен АҚШ арасындағы жалпы сауда тепе-теңсіздігін азайтуға тырысты. Маклин бұл ақшаны канадалық киноөндірісіне қайта инвестициялауды және американдық таратушыларға канадалық қысқаметражды фильмдерді таратуды талап етті. Америка кино ассоциациясы «Канадалық ынтымақтастық жобасын» ұсынды және ол 1948 жылдың 14 қаңтарында Канада үкіметі тарапынан қабылданды. Үкімет туризмді насихаттау үшін сценарийлерде Канада туралы айту шартымен, Канадада түсірілген фильмдер үшін американдық компанияларға табыс шектемейді. Жоба сәтсіз деп есептелді және канадалық киноөндірісін тежеді, КҚЖ өмір сүрген кезеңде барлығы сегіз канадалық көркем фильм түсірілді, ол 1958 жылы аяқталды. Маклин келісімге сын көзбен қарады, өйткені АҚШ-та таратылатын канадалық фильмдер жетіспеді. Майкл Спенсер келісімнің «ұялудан өлгенін» айтты. Гилберт Агар 1926 жылы Америкадағы Кинокеңестің төртінші ұлттық киноконференциясына қатысты және Канадада көрсетілген фильмдердің 95% АҚШ-тан екенін хабарлады. Эрик Джонстон «АҚШ-тан басқа, Канада Голливуд фильмдері үшін әлемдегі екінші ірі нарық болып табылады» деді. 1954 жылы Канададағы американдық фильмдердің үлесі 68%-ға, ал 1962 жылы 41%-ға төмендеді. Норман Джуисон сияқты канадалық режиссерлер жұмыс істеу үшін Канададан АҚШ-қа кетті. Рауль Барре Канадада мультфильмші болып жұмыс істеді, кейін АҚШ-қа көшіп, «Барре» студиясында аниматор болып жұмыс істеді. Стивен Босустоу және басқа да аниматорлар Дисней аниматорларының ереуілі кезінде «Уолт Дисней анимациялық студиясынан» шығып, «Американың Біріккен өндірісін» құрды. «Seven Arts Productions» Торонто қор биржасында тіркелген және оның инвесторларының көпшілігі канадалықтар болғанымен, оның өндірісінің көп бөлігі американдық еншілес компаниясында жасалды. Ол «Доктор Странжлав» және «Бэби Джейнге не болды?» сияқты он американдық фильмге 25 миллион доллар жұмсады. «Софтимаж» және «Alias Research» сияқты канадалық 3D анимациялық компаниялардың бағдарламалық жасақтамалары «Юрский кезең» сияқты американдық фильмдерде қолданылды.

Қабылдау

2000 жылға дейін NFB өндірісі 64 рет «Оскар» сыйлығына ұсынылып, он мәрте жеңіске жетті. Краулилер мансаптарында 2500 фильм түсіріп, 200-ден астам сыйлыққа ие болды, оның ішінде «Эверестке шаңғымен түскен адам» фильмі үшін «Оскар» сыйлығын ең үздік деректі фильм номинациясы бойынша жеңіп алды. «Черчилль аралы», «Егер сіз осы планетаны жақсы көрсеңіз» және «Көршілер» фильмдері ең үздік қысқаметражды деректі фильм үшін «Оскар» сыйлығымен марапатталды. «Құм сарайы», «Арнайы жеткізу» және «Әр бала» фильмдері ең үздік қысқаметражды анимациялық фильм үшін «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Мен жол табамын» фильмі ең үздік көркем фильм үшін «Оскар» сыйлығын алды. Дэвид Бейрстоудың «Royal Journey» фильмі 1952 жылы ең үздік деректі фильм үшін BAFTA сыйлығын жеңіп алды. Колин Лоудың «Канадада көліктің романтикасы» фильмі 1953 жылы Канн кинофестивалінде Prix du Film d'Animation сыйлығымен марапатталды. Брауль «Orders» фильмі үшін Канн кинофестивалінде үздік режиссер сыйлығын жеңіп алды.

Цензура

1906 жылы Пол Брушеси жексенбі күні фильм көрсетуге қарсылық білдірді, себебі бұл демалыс күнін бұзушы коммерциялық қызмет еді. 1908 жылы Монреальде жексенбілік көрсетілімдерге тыйым салынды, бірақ кинокомпаниялар заңға қарсы сотта жеңіске жетті. 1908 жылғы ақпанда Уиметтің Уиметскопты жексенбі күні ашқаны үшін 10 доллар айыппұл салуы, демалыс күндері ойын-сауық орындарын жабу құқығын анықтау үшін сынаққа алынды. 1920 жылы Пьер Франсуа Касгрен кино көрсетушілерге бір катушкаға тәулігіне 15 цент салық салуға қарсы шықты, «Көрсетілетін фильмдер кедей топтың адамдарын бүлікке шақырады және елде тәртіпсіздік тудырады» деді. Цензуралық кеңестер үкіметке көп ақша әкелді, Альбертаның екі цензуралық кеңесі 1927 жылы 12 275 доллар тапты. 1921 жылы Нью-Брансуикте бір катушкаға ең төменгі ақы 0,50 доллар болса, Онтариода ең жоғары ақы 3 доллар, әр көшірмеге бір катушкаға 1 доллар лицензиялық төлем болды. Шағымдар Квебекте 5 доллар, Онтариода 10 доллар тұрады. 1950 жылы Variety басылымы киноиндустриясына цензуралық алымдар жылына 1,450,000 доллардан астам шығын әкелетінін, оның 600,000 доллары Канададан түсетінін хабарлады. 1911 жылы Манитоба, Онтарио және Квебекте, 1913 жылы Альберта мен Британдық Колумбияда, 1915 жылы Новая Шотландияда цензуралық кеңестер құрылды. 1925 жылы Ұлыбританияда 5500 фильм катушкасы цензураланды, ал Квебекте – 6639, Манитобада – 5518, Альбертада – 5013 катушка цензураланды. Maclean's басылымы хабарлағандай, Канадада тыйым салынған фильмдердің саны 1932 жылы жүз бірден 1940 жылы он тоғызға дейін азайды, Квебекте тоғыз, Онтариода бірде-бір фильмке тыйым салынбады. 1940 жылы цензура қараған 600 фильмнің 300-і цензураланды. Квебек цензурасы ажырасу туралы фильмдерді қабылдамады. «Коммунистік пропагандаға күдік тудырған» бірнеше ресейлік фильмдерге тыйым салынды, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франциядан басқа барлық шетелдік фильмдерге тыйым салынды. Онтарио 1914 жылы барлық соғыс фильмдеріне тыйым салды. Канадалық милиция бастапқыда провинциялық цензуралық кеңестерге соғыс фильмдерін айыптауды бұйырды, бірақ кейін 1915 жылы өз соғыс фильмдерін жасады. 1950 жылы «Батыс майданындағы тыныштық» фильмі Жаңа Шотландияда тыйым салынды, себебі әскери қызметке шақыру науқаны жүріп жатқан еді. 1916 жылы Онтариода жыныстық жолмен жұғатын инфекция туралы «Бұзылған тауарлар» фильміне тыйым салынды. Mutual Film компаниясы фильмді таңдалған көрермендерге жеке көрсетілім ретінде көрсетті, ол провинциялық цензура заңдарынан босатылған еді және фильмді шығару керек пе деп сұрады. Көрермендер фильмді мақұлдады, ал Mutual Film бұл шешімге шағым жасады, бірақ сәтсіз болды. Жыныстық қатынас арқылы жұғатын аурулардың таралуына қарсы күрес үшін 1910 жылдардың соңында үкіметтік науқан басталды. Уильям Ренвик Ридделл мен Гордон Бейтс басқарған Канаданың венериялық аурулармен күрес жөніндегі ұлттық кеңесі 1919 жылы Онтариода «Жолдың соңы» фильмін таратуды көздеді. Цензура кеңесі өзінің бұрынғы шешімін сақтап қалу немесе үкіметтік науқанды жалғастыруға рұқсат беру мәселесі бойынша келіспеушілікке ұшырады. Кеңес фильмді түсіруден бас тартты, ал апелляциялық шағымда бұл шешім күшінде қалды. Алайда 1920 жылы бұл шешім өзгертілді, фильмді көрсеткеннен кейін бес күн ішінде 20 000-нан астам адам көрді, ал 1932 жылы 40 000-ға дейін көрермен болды. Жыныстық қатынаспен байланысты аурулар туралы басқа да фильмдерді көрсетуге рұқсат берілді. Цензорлар 1950 жылдары билікті теріс пайдаланғаны үшін сынға ұшырады. Қаржы министрі Хепберн 1942 жылы «Уақыт маршы» жаңалықтарының барлығына тыйым салды, тіпті кеңес оны көрмеді, себебі ол туралы ұнамайтын «Time» мақаласы болды. Британдық Колумбияның бас цензурасы Дж. Бернард Хьюз «Нацистерді ең нашар күйінде» бейнелейтін «таза ресейлік пропаганда» екенін айтып, «Нацистің күнделігі» фильміне тыйым салды. Эрнест Мэннинг АҚШ-тағы киноиндустриясында коммунистер үстемдік етеді деп сенді және Фрэнк Синатраның «Мен тұратын үй» сияқты бірнеше фильмдерге тыйым салуға тырысты. Теледидардың пайда болуы цензураға қиындық туғызды, себебі олар АҚШ-тан Канадаға таратылатын мазмұнды бақылай алмады және ішкі теледидар хабарларын шектеулі түрде бақылай алды, ал Канадалық телерадиокомпания сол провинцияларда тыйым салынған фильмдерді көрсетті. Жаңа Шотландиядан шыққан цензурашы Генри МакЛеод «Сауда бұрылып, оны CBC-ге сата алатын болса, фильмге тыйым салудың мәні неде?» деді. Канадалық фильм қоғамдары федерациясы, 25 000 мүшесі бар ұйым, цензуралық кеңестерді рейтингтік жүйемен алмастыруды талап етті. 1961 жылы Жаңа Брансуиктің цензурасы қызметін трица жыл атқарған Джордж Энос цензураның «өте жағымсыз» екенін және «Қырық пайызы алаңдаудың қажеті жоқ. Жақсы адамдар жаман фильмді айыптайды. Бір адам көршісінің не көруі керек немесе көре алмайтынын анықтау идеясы маған ұнамайды. Ол супермен болуы керек». 1960 жылдары Квебек цензуралық кеңесі басқа провинциялық кеңестерге қарағанда он сегіз толық штатты қызметкері бар ең ірі кеңес болды, олардың штаттары екіден беске дейін болды. 1970 жылдары цензуралық кеңестер классификациялық кеңестерге айналып, компаниялар фильмдерін қайта өңдеуге мәжбүр болды, кеңестер емес. 1959 жылға дейін Хиклин тестісі фильмдерді цензуралау стандарты ретінде қолданылды, осы жылы Қылмыстық кодекс өзгертілді және Канаданың Жоғарғы соты Новая Шотландияның апелляциялық сотының Хиклин тестісі әлі де күшінде екенін айтқан шешімін жойды. Джон Хофсесс жазған «Жыныстың Колумбы» Канададағы әдепсіздікке айыпталған алғашқы фильм болды. Соттан кейін фильмді жоюға бұйрық берілді, бірақ фильмнің өндірушілері Рейтман мен Дэниел Голдберг фильмтің құқықтарын американдық компанияға сатты, ол оны «Менің құпия өмірім» фильміне қайта өңдеді. «Париждегі соңғы танго» 1974 жылы Новая Шотландияда тыйым салынды. Дартмут Free Press газетінің редакторы Жерард Макнил фильмнің цензурасына қарсы шықты және ол цензорлар фильмді тыйым салғанда заңсыз әрекет еткенін, азаматтардың мазмұнына қарамастан цензураланбаған фильмдерді көру құқығы бар екенін және ойын-сауық кеңесінің жинаған салықтары мен алымдары оның заңсыз қызметін жалғастыруға арналғанын айтып сотқа шағымданып берді. Цензорлар Макнилдің іске қатысы болмағандықтан соттасуға құқығы жоқ деді, бірақ Новая Шотландияның Жоғарғы соты «жарамды шағымдануға ниеті бар көптеген адамдар болуы мүмкін» деді. 2 ақпан 1976 жылы сот провинциялардың Британ Солтүстік Америка актілері бойынша фильмдерді цензуралауға құқығы жоқ екенін шешті. Алайда 19 қаңтар 1978 жылы Канаданың Жоғарғы соты бес дауысқа төрт дауыспен бұл шешімді жойды.

Сақтау

Альберта университеті 1917 жылы кино кітапханасын құрды, ал Квебек мектептерде фильмдерді пайдаланған алғашқы провинция болды. "Арқалай бер, сержант!" фильмінің құқықтары Канаданың Ұлттық кино мұрағатымен сатып алынып, 1968 жылы теледидарда көрсету үшін Гордон Спарлингтің көмегімен қайта құрастырылды. 1951 жылы NFB Канадалық кино мұрағатын құрды. 1924 жылы Уименнің арнайы фильмдер импорты жинағының көп бөлігі өрттен жойылды. Монреальдегі NFB бас кеңсесінің құрылысына кеткен шығындардың артуы салдарынан Қоғамдық жұмыстар департаменті фильмдер сақтау қоймаларын салудан бас тартты. Оның орнына 13,1 миллион метрлік 4,8 миллион долларлық архивтік кадрлар Киркландта, Квебекте сақталды және 1967 жылдың шілдесінде өртенді.