Кіріспе

МКПА (2 метил-4 хлорофеноксиуксус қышқылы) – 1945 жылы енгізілген, кеңінен қолданылатын фенокси гербициді. Ол жайылымдар мен дәнді дақылдардағы кең жапырақты арамшөптерді таңдап жояды. МКПА-ның әсер ету механизмі – өсімдіктерде табиғи түрде кездесетін өсу гормондары – ауксиндер арқылы жүзеге асырылады.

Химиялық пайдалану

MCPA арзан болғандықтан, түрлі химиялық қолданыстарда пайдаланылады. Оның карбон қышқылы тобы металдармен байланысқан кешендердің түзілуіне жағдай жасайды (жоғарыда көрсетілгендей). Қышқылдық қасиеттері MCPA-ны күрделі туындылар синтезі үшін әмбебап аралық затқа айналдырады.

Биологиялық ыдырау

MCPA өсімдіктер мен микроорганизмдер арқылы топырақта биологиялық түрде ыдырай алады. MCPA ыдырауының негізгі метаболиті – MCP (4-хлор-2-метилфенол). Ыдырау жолы эфир байланысын үзу арқылы жүруі мүмкін, нәтижесінде MCP және ацетат қышқылы түзіледі. Тағы бір жол – метил тобының гидроксилденуі, осылайша клоксифонак (4-хлор-2-гидроксиметилфеноксиуксус қышқылы) пайда болады. Соңғы зерттеулер MCPA-ның биологиялық ыдырауын топырақ микроорганизмдерінің tfdA генінде кодталған α-кетоглутаратқа тәуелді диоксигеназа ферментінің катализдеу арқылы жүзеге асыратынын көрсетті. tfdA генін тасымалдайтын топырақтың жергілікті бактериялары MCPA-ны көміртегінің жалғыз көзі ретінде пайдалана алады.

Фотодеградация

MCPA фотохимиялық түрде де деградациялануы мүмкін. Негізгі аралық зат, МКК-ның түзілуі үшін екі схемалық жол ұсынылуы мүмкін. Бір схема – MCPA-ның гидроксил радикалы •OH арқылы тотығу. Гидроксил радикалы сақинаға қосылып, содан кейін радикал эфирлі көміртекке ауысады. Оттегі болғанда гидроксил радикалының қосылуы эфир байланысын үзуге алып келіп, МКК түзіледі. Екінші схема – оң электрон тесіктері h+ арқылы MCPA тотығу. Оң тесіктер h+ карбоксил тобын поляризациялайды, CH2 COOH байланысы 4-хлор-2-метилфенилформатты түзу үшін үзіледі. Оттегінің болуымен оң тесіктердегі h+ тотығуы соңында МКК-ны да түзеді.