Кіріспе

Канзас пен Оклахоманың географиялық және экологиялық аймағы, АҚШ.

Флинт таулары, тарихи түрде Блюстем жайылымдары немесе Блюстем төбелері деп белгілі, көбінесе Канзастың шығысында орналасқан төбелер мен далалар аймағы. Оның аты, жер бетіне жақын немесе оның үстінде орналасқан тас қабатынан эрозияға ұшыраған, көп мөлшердегі қалдық кремний тасқа байланысты. Бұл солтүстіктегі Маршалл және Вашингтон округтерінен басталып, оңтүстікте Канзас штатының Каули округі мен Оклахома штатының Кей және Осадж округтеріне дейін, батыстан шығысқа қарай Гири және Шоуни округтеріне дейін созылатын төбелер жолағын құрайды. Оклахомалықтар мұндай геологиялық құрылымды көбінесе Осадж төбелері немесе жай ғана "Осадж" деп атайды. Флинт-Хиллз экорегионы Солтүстік Америкадағы сақталған биік шөптік даланың ең тығыз жамылғысымен ерекшеленетін аймақ ретінде белгіленген. Тасты топырақтың салдарынан ерте қоныс аударушылар бұл жерді өңдей алмаған, сондықтан Ұлы жазықтарға тән егістік жерлерінің орнына мал шаруашылықтары кеңінен таралған. Бұл шаруашылықтар малға жайылымдық шөпті жаңару үшін әр көктемде шаруалар жүргізетін жоспарлы өртеуге тәуелді. Флинт-Хиллз аймағына арналған ғылым және тарих мұражайы – Флинт-Хиллз Дискавери Орталығы 2012 жылдың сәуір айында Канзас штатының Манхэттен қаласында ашылды.

Сипаттама

Зейбулон Пайк 1806 жылы күнделігіне "өтте қиын, кремнийлі төбелерден өттік" деп жазғанда Флинт төбелері деген атауды алғаш рет қолданды. Төбелердің негізгі тау жынысы – кремнийлі әктас. Аймақтағы ең ірі қала – Манхэттен, Канзас штаты, ал төбелерге Flint Hills Scenic Byway тас жолы арқылы баруға болады, ол осы аймақтан өтеді.

Геология

Флинт тауларында ашылған тау жыныстары шамамен 250 миллион жыл бұрын, Перм кезеңінде қалыптасқан. Осы кезде Орта Батыстың көп бөлігі, Канзас және Оклахома штатарын қоса алғанда, қалыңдығы аз теңіздермен жабылған. Осының салдарынан Флинт-Хиллздің көп бөлігі әктас пен тақтақтатастан тұрады, және оларда ежелгі теңіз жануарларының көптеген қазба қалдықтары кездеседі. Ең айқын қабат – Флоренс әктас мүшесі. Флоренс мүшесінің көптеген жол қиылыстары Канзас штатының Райли округіндегі 70-ші тас жолының бойында жақсы көрінеді. Дегенмен, шығыстағы Пенсильвания әктастарынан өзгеше, Флинт тауларындағы көптеген әктастарда бірнеше шерт немесе кремнездің қабаттары бар. Шерт әктасқа қарағанда нашар еритін болғандықтан, әктастың ыдырауы нәтижесінде шағылға толы сазды топырақ қалды. Аймақтағы көптеген төбелер осы шағылмен жабылған. Флинт тауларының ең жоғары нүктесі – Батлер округінің ең биік нүктесі, оның биіктігі 512 метрді (1680 фут) құрайды.

Қоршаған орта

Әк және шыршаның беткі қабаттың астында терең емес орналасуының кесірінен, жүгері мен бидай егудің көп бөлігіне қол жеткізу қиын болды, себебі жерді жырту мүмкін емес еді. Осы себепті, мал шаруашылығы аймақтағы басты ауыл шаруашылығы саласына айналды. Флинт төбелері ешқашан жыртылмаған және сирек дамығандықтан, елдегі биік шөптік даланың соңғы кеңістігі болып табылады. Олар бұл ерекше ортаны, бұрын Ұлы жазықтықты жапқан, сақтаудың ең жақсы мүмкіндігін ұсынады. Мысалы, солтүстіктегі Орталық биік шөптік далалар Флинт төбелерінен топырағы жақсырақ және өсімдік жамылғысы байрақ, бірақ олардың көп бөлігі дерлік егістікке айналдырылған. Флинт төбелерінде төрт биік шөптік далалық қорық орналасқан. Олардың ең ірісі – Оклахома штатының Павуска қаласының жанындағы Осадж төбелеріндегі Таллграсс прерия қорығы, бизонның көп санымен мақтанады және басқа да жануарларға, мысалы, далалық тауыққа (Tympanuchus cupido) пана болып табылады. Канзастағы басқа қорықтар: Стронг-Ситидің жанындағы Солтүстік Чейз округіндегі Таллграсс прерия ұлттық қорығы, Кассодейдің шығысындағы Флинт-Хиллз Таллграсс прерия қорығы, "Дүниежүзілік далалық тауық астанасы" және Канзас мемлекеттік университеті басқаратын Конза прериясы – биік шөптік даланың биологиялық зерттеу станциясы, Манхэттен қаласының жанында орналасқан.

Танымал мәдениетте

Уильям Лест Хит Мун өзінің "Прайри-Эрт" кітабында Флинт-Хиллз аймағына және онда тұратын канзастықтарға арналған құрметін білдірді. Математикада Флинт-Хиллз сериясы (атауы осы аймақтан алынған) – конвергенциясы белгісіз шексіз серия. Флинт-Хиллз сериясының конвергенциясы π санының иррационалдығының дәрежесімен байланысты.