Кіріспе

Джозеф Кесселрингтің пьесасы "Арсен және ескі кружево" – американдық драматург Джозеф Кесселрингтің 1939 жылы жазған пьесасы. Ол ең көп танылуын 1944 жылы Кэри Гранттың басты рөлде ойнаған және Франк Капраның режиссерлік еткен фильм адаптациясы арқылы алды. Пьесаны Линдсей мен Крауз өндірді, ал режиссерлікті Бретайн Виндуст жүзеге асырды. Пьеса 1941 жылдың 10 қаңтарында Бродвейдегі Фултон театрында алғашқы көрсетілімін берді. 1943 жылдың 25 қыркүйегінде пьеса Хадсон театрына көшіріліп, 1944 жылдың 17 маусымында жабылды, барлығы 1444 қойылым ойнатылды. Марсель Варнелдің режиссерлік еткен және Лондонның Странд театрында қойылған Вест-Энд қойылымы да осыған ұқсас ұзаққа созылды. 1942 жылдың 23 желтоқсанында ашылып, 1946 жылдың 2 наурызында жабылған театрдың жалпы саны 1337 қойылымды құрады. Кесселрингтің жазған 12 пьесасының ішінде "Арсен және ескі кружево" ең сәттісі болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің премьералық рецензиясында айтылғандай, пьеса "өте күлкілі, сондықтан ешқайсымыз оны ешқашан ұмытпаймыз".

Сюжет

Бұл пьеса – Брюстер отбасының тарихына арналған қара комедия, олар Мейфлауэр қоныс салушыларынан тараған, бірақ қазірде маньяктардан тұрады, олардың көпшілігі кісі өлтіруге бейім. Басты кейіпкер Мортимер Брюстер – драма сыншысы, ол Бруклинде (Нью-Йорк) ақылдан адасқан, кісі өлтіруші отбасымен және жергілікті полициямен күресуге тиіс. Ол сүйген әйел Элейн Харперге үйлену туралы уәдесін орындай ма, жоқ па, соны ойластырады. Элейн – көршісі, жергілікті пастордың қызы. Оның отбасына екі бойжеткен әпкесі, Эбби мен Марта Брюстер кіреді, олар жалғыз қарттарды үйде жасалған елікті шарабына арсен, стрихнин және "бір ұсқын" цианид қосып улайды; ағасы Тедди, ол өзін Теодор Рузвельт деп есептейді және Брюстер үйінің жертөлесінде Панама каналы үшін құлып қазады (кейін бұл құрбандықтардың қабіріне айналады, ол олардың сары қызылшадан өлгенін ойлайды); және кісі өлтіруші ағасы Джонатан, ол өзінің кім екенін жасыру үшін алкогольге тәуелді серігі доктор Эйнштейн (шын мәніндегі гангстерлік хирург Джозеф Моранның прототипі) жасаған пластикалық операциядан өтеді және қазірде қорқынышты фильмдер актері Борис Карлоффқа ұқсайды (бұл өзіне сілтеме жасайтын әзіл, өйткені бұл рөлді Бродвейде бастапқыда Карлофф ойнаған). Пьеса барысында Джонатан ағасын өлтіруді жоспарлайды, тіпті бір көріністе оған жақын келеді. Мортимер отбасын ақылдан адасқандардан құтқарудың жолдарын іздейді, соңында Тедди мен әпкелерін қарттар үйіне жібереді және офицер О'Хараға ағасымен айналысуға рұқсат береді. Фильмдегі бейімделу негізгі сюжетті сақтайды, бірақ бірнеше ұсақ өзгерістер бар. Мортимер Брюстер кейіпкері отбасының тарихы туралы: "Стриндберг Хеллзаппопин жазғандай", – дейді.

Шабыт

Кенселринг Канзас штатының Солтүстік Ньютон қаласындағы Бетел колледжінде сабақ берген кезде, ол Гоерц үйі деп аталатын пансионатта тұрды, ал оның қонақ бөлмесінің көптеген ерекшеліктері пьесаның оқиғасы өтетін Брюстер әпкелерінің қонақ бөлмесінде көрініс тапқан. Гоерц үйі қазір колледж президентінің резиденциясы. "Қылмыстық қарт әйел" сюжеттік желісі Коннектикут штатының Виндзор қаласындағы Проспект көшесіндегі бір үйде болған нақты оқиғалардан шабыттанған болуы мүмкін, онда Эми Арчер Гиллман деген әйел "өмір бойы күтім" уәдесімен пансионатқа адамдарды қабылдап, олардың зейнетақысы үшін улаған. М. Уильям Фелпстің "Жамандық үйі" (2010) кітабында Хартфорд Курант газетінің полицейлері мен тілшілерінің осы істі қалай ашқаны туралы айтылады. Кенселринг бастапқыда пьесаны ауыр драма ретінде жоспарлаған, бірақ продюсерлер Говард Линдсей мен Рассел Крауз (сонымен қатар "пьесаны емдеушілер" ретінде белгілі болған) оны комедия ретінде жасаудың тиімдірек екеніне Кенселрингті көндірген. "Америкалық юмористтер энциклопедиясы" мәліметінше, Линдсей мен Крауз пьесаға Франк Салливанның "Брокколи және ескі кружево" атты юмор жинағынан алынған атауды бейімдеп берген.

Ұлттық турлар

Бродвейдегі негізгі қойылыммен қатар (10 қаңтар 1941 – 17 маусым 1944), ұлттық гастрольдік қойылымдар сериясы өтті, алғашқысы 1941–1942 жылдары 57 қалаға шамамен 18 ай ішінде сапар шекті, 1941 жылдың 1 сәуірінде Чикаго қаласында ашылды. Актерлік құрамға Лора Хоуп Круз Эбби Брюстер рөлінде, Эффи Шеннон Марта Брюстер рөлінде, Энжи Адамс Элейн Харпер рөлінде, Эрих фон Строхайм Джонатан Брюстер рөлінде, Джек Уайтинг Мортимер Брюстер рөлінде және Форрест Орр Тедди Брюстер рөлінде болды. 1941 жылдың желтоқсан айында фон Строхайм Бродвейдегі Карлоффтан Джонатан Брюстер рөлін алу үшін Нью-Йоркке оралды. Екінші ұлттық гастроль 1943 жылдың 5-18 тамызында Сан-Францискода басталды, содан кейін 20 тамыздан 24 қазанға дейін Лос-Анджелесте жалғасты. Актерлік құрамға Мина Филлипс Эбби Брюстер рөлінде, Ида Мур Марта Брюстер рөлінде, Луиза Артур Элейн Харпер рөлінде, Бела Лугози Джонатан Брюстер рөлінде, Майкл Уэлен Мортимер Брюстер рөлінде және Герберт Кортелл Тедди Брюстер рөлінде болды. Үшінші ұлттық гастроль 1944 жылдың 29 қаңтарында Орта Батыс және Шығыс жағалауында 80 қойылыммен өтті, ол 1944 жылдың 3 маусымына дейін жалғасты. Актерлік құрамға Эбби Брюстер рөлінде Жан Адэр, Марта Брюстер рөлінде Рут МакДевит, Элейн Харпер рөлінде Энн Линкольн, Джонатан Брюстер рөлінде Бела Лугози, Мортимер Брюстер рөлінде Джек Уайтинг және Тедди Брюстер рөлінде Малкольм Беггс кірді.

Теледидарлық бейімделулер

1955 жылдың 5 қаңтарында CBS телеарнасының "The Best of Broadway" сериалында пьесаның 60 минуттық нұсқасы көрсетілді. Онда Борис Карлофф адам өлтіруші маньяк Джонатан Брюстер рөлін сахнадағыдай қайта ойнады. Хелен Хейс пен Билли Берк оның әлдеқандай кінәсіз емес әпкелері Эбби мен Мартаны сомдады. Питер Лорр және Эдвард Эверетт Хортон Франк Капраның фильміндегідей доктор Эйнштейн мен мистер Уизерспун рөлдерін қайталады. Бродвейде Тедди Брюстер рөлін жасаған және фильмде қайта ойнаған Джон Александр телешоуда рөлді тағы да ойнауға келді. Орсон Бин Мортимер Брюстер рөлін ойнады. Карлофф Джонатанды тағы бір рет (және соңғы рет) 1962 жылдың 5 ақпанында NBC-нің "Hallmark Hall of Fame" эфирінде ойнады. Дороти Стикни мен Милдред Натвик Эбби мен Марта рөлдерін сомдады. Джозеф Кесселринг бастапқы пьесасын, бұрын "Біздің жертөлеміздегі денелер" деп аталған, Стикниге, ол күйеуі Говард Линдсеймен бірге Бродвейде "Әкемен өмір" (1939 жылы қойылған) спектаклінде ойнап тұрғанда, Эбби Брюстер рөлін ойнауы үшін жіберген. Ол бұл рөлге 23 жылдан кейін ғана ие болды. Тони Рэндалл "Hallmark" өндірісінде Мортимерді, ал Том Босли Тедди рөлін ойнады. 1969 жылы Роберт Шерер Хелен Хейс пен Лилиан Гиш қарт әпкелер, Боб Крейн Мортимер, Фред Гвинн Джонатан, Сью Лион Элейн Харпер және Дэвид Уэйн Тедди рөлінде теледидарлық нұсқасын түсірді.

Қайта өрлеулер

Пьеса 1959 жылы Эдинбург Gateway компаниясымен қойылды. 1966 жылы Сибил Торндайк, Афина Сейлер, Джулия Локвуд және Ричард Брайерс Лондондағы қойылымда ойнады. Пьеса әлі де кеңінен қойылуда және көптеген тілдерге аударылған. Пьесаның Бродвейдегі қайта қойылымы 1986 жылдың 26 маусымынан 1987 жылдың 3 қаңтарына дейін Нью-Йорктегі 46-шы көшедегі театрда өтті, бас рөлдерде Полли Холлидей, Жан Степлтон, Тони Робертс және Абе Вигода ойнады. Одан кейін пьеса АҚШ бойынша он айлық турмен жүрді. Жан Степлтон бастапқы бес негізгі актердің ішінде турға қатысқан жалғыз актер болды. Алмастыру актерлері Марион Росс, Гэри Сэнди, Ларри Сторч және Джонатан Фрид болды. Пьесаның Лондондық қайта қойылымы 2003 жылдың ақпаннан маусымға дейін Стрэнд театрында (қазіргі Новелло театры) өтті, оның басты рөлдерін Тельма Барлоу, Марсия Уоррен, Майкл Ричардс және Стивен Томпкинсон ойнады.