Кіріспе
Польшалық марксистік революционер (1867–1919) Леон "Лео" Жогичес Вильнюсте, қазіргі Литвада, сол кезде Ресей империясының құрамында болған отбасымен өмір сүрді. Оның балалық шағы туралы көп мәлімет жоқ, алайда Жогичестің иврит тілінде сөйлемегені және идиш тілін қарапайым деңгейде ғана білгені, оның еврей мұрасынан гөрі аймақтық басқа тілдер мен мәдениеттермен жақын таныс екенін көрсетеді. 18 жасында Жогичес Вильнюстегі ең алғашқы құпия социалистік үйірмелердің бірін құрды, ол 1885 жылы құрылған, ал Ресей империясындағы алғашқы ірі халықаралық социалистік ұйым одан он екі жыл кейін пайда болды. Осы ұмтылысы салдарынан ол 1888 және 1889 жылдары екі рет тұтқындалып, қысқа мерзімге түрмеге қамалған.
Leon "Leo" Jogiches family in Vilnius, now Lithuania, then part of the Russian Empire. Little is known of his childhood years, although it is perhaps instructive that Jogiches spoke no Hebrew and had no more than a rudimentary grasp of Yiddish, indicating a closer familiarity with other regional languages and cultures than those of his Jewish heritage. As a young man of 18, Jogiches founded one of the earliest underground socialist study circles in Vilnius, its 1885 origin predating the foundation of the first mass international socialist organization in the Russian Empire by a dozen years. This commitment led to two arrests and short terms in jail, in both 1888 and 1889.
Цюрихтің көшіп кетуі
Патша әскеріне шақыру қаупі төнген кезде – мүмкін жазалау батальонына – Йогичес Швейцарияның Цюрих қаласына қашып кетті. Екеуі бір-бірін жақсы көріп, саяси және жеке тұрғыдан жақын серік болды. Йогичес келесі бірнеше жыл бойы Польша мәселелеріне басты назар аударды, бұл шешімге Люксембургтің ықпалы зор болды. 1893 жылдың шілдесінде Йогичес Парижде поляк тіліндегі жаңа социалистік басылымды – Sprawa Robotnicza (Жұмысшы ісі) – қаржылады. Бұл басылым поляк және орыс радикалдарының ортақ мақсаты – патшалық өкіметті құлату және социалистік қозғалыстың интернационалистік сипатын күшейту – бағытындағы тығыз ынтымақтастығын атап өтті. Роза Люксембург осы газетке материалдар жазуда маңызды рөл атқарды, жақын арада редакторлыққа өтті. Бірақ, конгресте PPS жаңа тәуелсіз социалистік басылымды ұсынып тұрған жас социалисттің мандатын даулады. 9 дауысқа 7 дауыспен, 3-і қалыс қалғанда, Люксембург конгреске қатысудан шеттетілді. Люксембург наразылық білдіріп, жиыннан кетіп қалды, осы оқиғадан кейін Йогичес пен ПСП арасындағы шиеленіс күшейді. 1893 жылдың соңында Йогичес пен Люксембург Польша Корольдігінің Социал-демократиясы (SDKP) деп аталатын жаңа марксистік саяси партияны құру арқылы Польша социалистік қозғалысынан толық тәуелсіздікке қадам басты. Бұл партия кейін Польша және Литва Социал-демократиясы (SDKPiL) деп аталды. Люксембург Берлинде SDKPiL-дің шетелдегі өкілі ретінде қалды, Социалистік Интернационалда оны ұсынып, Германия социалистік қозғалысының қолдауын ұйым мен оның қызметіне тартуға тырысты. Йогичес 1905 жылдың қыркүйек айының ортасында Йенада өткен СПД-ның жылдық съезіне делегат ретінде оралды. Партияның күнделікті газеті Vorwärts-ты (Алға) радикалдандыру мақсатындағы күрестің бір бөлігі ретінде Люксембург 1905 жылдың күзінде газеттің редакциялық алқасына мүше болып тағайындалды. Ол 1905 жылдың қараша және желтоқсан айларын неміс оқырмандарына орыс оқиғалары туралы өткір пікірлер жазумен өткізді, ресейлік және неміс жағдайлары арасындағы ұқсастықтарды көрсетуге тырысты, оның мақалалары күнделікті жарияланды. 1905 жылдың 28 желтоқсанына дейін ғана ол Ресей Польшасының Варшава қаласына пойызға отырып, патша үкіметін құлатуға бағытталған революциялық күш-жігерге тікелей қатысты. Осылайша, Йогичестің басты үлесі – талантты публицист Люксембургтің шығармашылығына күш берген әдеби серпіліс болды, сонымен қатар ол құрылған жаңа, жер астындағы саяси партияның көлеңкедегі ұйымдастырушысы болды. Жеке жетістіктерінің әртүрлі бағыттарымен күшейтілген жеке қарым-қатынастағы шиеленіс 1907 жылы олардың толық ажырасуына әкелді. Жеке дауға қарамастан, олардың саяси ынтымақтастығы жалғасты. 1909 жылы Йогичес большевиктердің көшбасшысы Владимир Ленинмен тактикалық одақ құрып, меншевиктерді ығыстыру арқылы Ресейдің Социал-демократиялық Еңбек партиясын бақылауға тырысқан Ленинге қолдау көрсетті. Осы процесте Йогичес партия қаражатын бақылауға алды, бұл қаражатты жетекші неміс марксистері Карл Каутский мен Клара Цеткин сеніп тапсырған еді. Роза Люксембург оларға ақшаны Йогичес басқаратын комиссияға беруді кеңес берген. Ол өзінің позициясын большевиктер мен солшыл меньшевиктерді біріктіретін ұйым құруға пайдалануға тырысты, бірақ Ленин оны алдап, ақшаны өз бақылауына алды. Нәтижесінде Ленин мен Йогичес арасындағы қарым-қатынас ушықты, Йогичестің СДПКИЛ-дегі басшылығына қарсы көтеріліс оның жағдайын одан әрі қиындатты. Бұл көтеріліске Ханеки мен Карл Радек жетекшілік етті, олар Ленинмен одақтасқан жеке фракция құрды.
Спартактер одағы
1914 жылғы 4 тамызда Германия Социал-демократиялық партиясының (СДГП) парламенттік өкілдері партиялық тәртіпті сақтауға келісіп, Бірінші дүниежүзілік соғыс ретінде тарихқа енетін халықаралық қақтығыста Императорлық үкіметке соғысқа қажетті қаражатты бөлу туралы заң жобасын қолдап, біріге дауыс берді. Бұл Екінші Интернационалдың капиталистік соғысқа қатысты позициясының күрт өзгеруі партиядағы радикалды интернационалистерге, оның ішінде Йогическе де, күтпеген соққы болды. Люксембургтің идеясы партия басшыларының кең шеңберінен қолдау таппағандықтан, тез арада қабылданбады, олардың ішінде тек шамалы ғана адам жауап берді. Олардың қатарында Лео Йогичес, Юлиан Мархлевский, Франц Меринг және Клара Цеткин, оның адвокаты Пауль Леви және Берлиндегі СДГП-ның екінші хатшысы Вильгельм Пик болды. Топтың алғашқы үнқағасы бірнеше айдан кейін жарияланды. Люксембург та көп ұзамай қудаланды, сол айдың соңында тұтқындалып, сегіз апта қамауда отырды. Соғысқа қарсы көңіл-күй жетекшілердің тұтқындалуы және соғысқа қарсы басылымдардың тоқтатылуымен тежелді, бірақ толыққанды басылмады, 1915 жылғы 28 мамырда Рейхстаг алдында 1000-нан астам әйел бейбітшілік үшін демонстрация өткізді, бұл үкіметтің алаңдауын одан әрі арттырды. Әрбір жерде және ірі заводтарда белсенді жақтастарды табуға белсенді күш-жігер жұмсалды және 1915 жылдың ортасына қарай Люксембургтің радикалдық тобы 300-ден астам жердегі адамдармен байланыста болды. Интернационал тобы 1916 жылғы 1 қаңтарда Карл Либкнехттің пәтерінде 12 делегат қатысқан конференция өткізді. Бұл топ Роза Люксембургтің түрмеде жазған бағдарламасын қабылдады және 19 наурызда Берлинде өтетін өкілетті жиналысқа дайындық жасады. Олар соғысқа қарсы саяси көшбасшыларды партиядан қууға тырысты, алдағы ұлттық революцияны күтуге жаппай революциялық партияны қалдырды. 1916 жылғы мамырда Либкнехт, ал шілдеде Люксембург соғысқа қарсы қызметтері үшін түрмеге қамалғаннан кейін Йогичес ұйымның жер асты қызметіне жетекшілік етті. Жер асты ұйымының басшысы ретінде Йогичес 1916 жылғы қыркүйекте жарияланған ресми «Spartacus» бюллетенін басып шығаруды бақылады, бұл фракцияға жаңа атау берді – «Spartakusbund», ағылшын тілінде Спартакисттер лигасы деп аударылады. Революциялық солшылдар бірден бөлінуге бармады, керісінше партияның оңшыл басшылығын тазартуға тырысты, ал СДГП-нің соғысқа қарсы көпшілігі 1916 жылы 24 мамырда соғысқа қарсы шыққандары үшін 33 диссидент СДГП мүшесін Рейхстагтан партиядан шығарып, қазан айында «Vorwärts» (Алға) газетін СДГП-нің пацифистік қанатынан соғысқа жақтас партия шенеуніктерінен тартып алды. 1917 жылғы 7 қаңтарда Берлинде диссидент социалистердің ұлттық конференциясы өтті, онда 157 делегаттың 35-і Спартакисттер одағының мүшелері болды. Бұл жиналыс фракциялық қақтығыс арқылы СДГП-ны «саботаждау» әрекеті деп танылды және солшылдардың жаппай шығарылуына жол берді. СДГП-дегі алауыздық пен шығарылымдар партияның ресми бөлінуіне әкелді. 1917 жылғы Пасхада Готада пацифистік орталық пен революциялық солшыл социалистер конгресс өткізді, бұл жиналыс жаңа ұйымды, Германияның тәуелсіз социал-демократиялық партиясын (Тәуелсіз СДГП) құрды. «Spartakusbund» кейін 1918 жылдың соңында Германия Коммунистік партиясын (ГКП) құрған біріктіру конгресіндегі негізгі күштердің бірі болды.
Құрлық
Спартак лигасы сәтсіз Спартак көтерілісін басқарды, содан кейін Люксембург пен Либкнехт оңшыл әскери-паравояскалық Фрейкорп жасақтарының қолынан қаза болды. Жогихес 1919 жылдың 10 наурызында Берлиндегі Моабит түрмесінде өлтірілді, бұл Люксембург пен Либкнехттің өлтірілуін тергеп жатқандықтан болған болуы мүмкін.
Жалған есімдер
Өмірінің бар сабасына жер асты революционері ретінде Жогичес Ян Тышка деген поляк псевдонимін, орысша "Тышка" деп белгілі болған, және "Гросовский", "Йоханнес Крафт", "Отто Энгельманн" және "Крумбагель" сияқты одан да аз танымал көптеген псевдонимдерді пайдаланды.
Шығармалары
"Софи Либкнехтке түрмеден жазылған хат", Майк Джонс аударған. "Жаңа араласулар", 9-том, 2-сан. Алғаш рет "Неміс жұмысшы қозғалысы тарихына арналған халықаралық ғылыми хабарламалар" журналында жарияланған, 33-том, 1-сан (1997 жылғы наурыз), 100–102 беттер.