Итальяндық полицейдің тағдыры: Миф және шындық

Кіріспе

Италиялық полиция қызметкері Джованни Палатуччи (31 мамыр 1909 – 10 ақпан 1945) – итальяндық полиция қызметкері, ол 1939 және 1944 жылдар аралығында Фиумеде (қазіргі Хорватиядағы Риека) мыңдаған еврейлерді нацистік жойқын лагерлеріне депортациялаудан құтқарды деп ұзақ уақыт бойы сеніп келді. 2013 жылы Centro Primo Levi жетекшілігіндегі тарихшылар тобы 700-ге жуық құжатты қарап шықты және Палатуччи Италия Социалдық Республикасы мен неміс үкімдерін еврейлерге қатысты орындағандығын, сондай-ақ Фиуме және айналасындағы аймақтарда тұратын 570 еврейдің көпшілігін депортациялауға жағдай жасағандығын анықтады. Олардың 412-сі Аушвицке депортацияланды, бұл көрсеткіш кез келген итальян қаласынан жоғары. Қазіргі таңда бұл мәселе ғалымдар арасындағы пікірталас тақырыбы болып табылады. Италиялық еврей қауымдастықтарының одағы, Миландағы қазіргі еврей құжаттама орталығы, Италияның Ішкі істер министрлігі және Centro Primo Levi NY ұсынған тарихшылардан құралған ұлттық комиссия құжаттарды жан-жақты тексеруде. Палатуччиді мемлекетке қарсы қызмет және жемқорлық айыптарымен тұтқындап, Дахау концлагеріне депортациялады. Ол лагерь азат етілгенге бірнеше ай қалғанда тифтен қайтыс болды.

Өмірбаян

Палатуччи Италияның Авеллино облысындағы Монтелла қаласында дүниеге келген. 1932 жылы Турин университетінің құқық факультетін бітірген. 1936 жылы Генуяда полиция қызметіне қабылданып, келесі жылы Фиумеге тағайындалды. 50 жыл бойы Палатуччи Фиуме полиция басшысы болды деп есептелді, ол тұтқындалғанға дейін өкілеттігін еврейлерге көмектесу үшін пайдаланды. Бірақ 1994 жылы тарихшы Марко Козлович Палатуччидің ешқашан жоғары лауазымда болмағанын көрсететін құжаттарды жариялады, оның үстіне ол өзінің жоғарыларынан мақтау алған және олармен жақсы қарым-қатынаста болған. Оның лауазымын бұрмалау 2013 жылға дейін жалғасты, сол кезде Холокост мұражайы мерейтойлық көрмесінде Палатуччидің «полиция басшысы ретінде өкілеттігін еврейлерге көмектесу үшін қолданғанын» мәлімдеді. Палатуччи «Италиялық Шиндлер» деп танылды, ол Фиуме қаласындағы полиция бөлімінде қызмет еткенде Холокост кезінде мыңдаған еврейлерді құтқарып, Яд Вашеммен «Халықтардың Адалдары» ретінде танылды. 1938 жылы еврейлерге қарсы нәсілдік заңдар қабылданғаннан кейін және 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Палатуччи Шетелдіктер кеңсесінің басшысы болды. Оның жақтастарының айтуынша, ол жалған құжаттар мен визалар жасаған. Centro Primo Levi NY 2013 жылы жариялаған құжаттамалық есепте мұндай әрекеттің ешқандай дәлелі мен куәлігі табылмағанын көрсетті. Сонымен қатар, есепте Риека мемлекеттік архивінде сақталған жүздеген полиция жазбалары тереңінен зерттелді, олар 1938 және 1943 жылдар аралығында Палатуччидің негізгі қызметінің бірі еврейлердің санағын құрастыру және жаңарту болғанын көрсетті. Санақ нәсілдік заңдарды қолданудағы басты құрал болды және Фиумеде оны ең мұқият жинақтады және сақтады. Жақтастары сондай-ақ, Палатуччи еврейлерді «ресми түрде депортациялаған» кезде, оларды Кампаньяға жібергенін, оларға өзінің ағасы, Кампаньяның католик епископы Джузеппе Мария Палатуччимен байланысуға және оларға мүмкіндігінше көбірек көмек көрсетуге кеңес бергенін айтады. Бірақ 1994 жылы Марко Козлович Палатуччи мен Фиуме полициясының еврейлерді қайда жер аударуға билігі болмағанын құжаттар арқылы дәлелдеді. Жақында Анна Пиццутидің Италияда тұтқындалған шетелдік еврейлер туралы дерекқоры осы теорияның дұрыс еместігін көрсетті. Пиццутидің деректі ресурсында жарияланғандай, Фиумеден Кампанияға жер аударылған еврейлердің саны 40-қа жетті. Оның үстіне, осы «қорғалған топтың» 10 мүшесі Аушвицке жіберілді. Жақтастары оның қалада тұратын 10 000-ға жуық еврей босқынының барлық құжаттарын жойғанын, оларға жалған құжаттар жасап, қаржылай көмек көрсеткенін айтады. Бұл теорияны бірнеше тарихшылар, соның ішінде Марко Козлович пен Сильва Бон күмәнмен қарады. Соңғысы «Фиуме мен Карнароның еврей қауымдастықтары» (Триест, 2001) еңбегінде ресми деректерге сүйене отырып, немістер мен RSI полициясы еврейлерді итальяндық полиция тізімдері арқылы тұтқындады деп мәлімдеді. Тұтқындаулар 1943 жылдың қазан айында басталды және алдымен жиналу ретінде, содан кейін итальяндық Questura Фиуме еврейлерін табу және анықтау үшін ақпарат берген мақсатты операциялар ретінде ұйымдастырылды. Неміс және итальяндық деректерге сүйенсек, 1944 жылдың маусым айына дейін Фиумеде бірде-бір еврей қалмады. Егер жергілікті деректер жойылған болса, бұл туралы ешқандай белгі жоқ, онда бұл босқындар әлі де барлық жергілікті полиция басқармаларының көшірмелерін сақтаған орталық полиция архивінде және соғыстан кейін итальяндық DP лагерьлерінің жазбаларында көрінетін еді, бірақ олай болған жоқ. 1943 жылы Италия капитуляциясынан кейін Фиуме нацистер басып алды. Оның қызметі гестапоға дейін жасырын түрде еврейлерге көмектесіп, қарсылық қозғалысымен байланыста болғаны айтылады. Бірақ неміс және итальяндық құжаттар Палатуччидің мемлекеттік құпияларды ашу және Ұлыбританияға Фиуме статусы бойынша келіссөздерді сұраған ресми құжаттарды жібергені үшін опасыздық үшін тұтқындалғанын көрсетіп тұр. Осілік елдердің жеңілісі жақын болғандықтан, көптеген RSI офицерлері Италияның соғыстан кейінгі тағдыры және өздерінің тағдыры туралы одақтастармен келіссөздер жүргізе бастады. Неміс және итальяндық RSI күштері арасындағы шиеленіс күшейді. Шығыс шекарада, Фиуме маңында, британдықтардың югослав қарсыластарына қолдау көрсетуі күшейіп, үздіксіз шабуылдарға әкелді. Палатуччидің тікелей бастығы, оған есеп берген Туллио Тамбурини маусым айында опасыздық және талан-тараж үшін тұтқындалып, Дахауға жер аударылды. Флоренция азат етілгеннен кейін, 1944 жылдың тамыз айында Роберто Томасселли, оның тікелей бастығы және оны орнына қалдырған қорғаушысы Сало қатарынан шығып, ағылшын-американдық тұтқын лагеріне түсті. Оның Фиумедегі кабинетінің басшысы және жақын серігі Миланға кетіп, ол Муссолининің сырқатты әкімшілігіне қысқа ғана уақыт қызмет етіп, одақтастар қалаға кіргенге дейін Азат ету күштеріне өтті. 1944 жылдың 13 қыркүйегінде Палатуччи тұтқындалды. Ауызша мәліметтерге сүйенсек, ол өлім жазасына кесілген, бірақ мұның куәландырылған дәлелі табылмады. Фиуме және Триесттен де тұтқындалған басқа итальяндық полицейлермен бірге, ол Дахау концлагеріне депортацияланды, онда 1945 жылдың 9 ақпанында тиф эпидемиясы кезінде қайтыс болды, лагерьді одақтастар 1945 жылдың 29 сәуірінде азат еткенге дейін. Яд Вашем Холокост ескерткіші 1990 жылы оны бір еврей әйеліне көмектескені үшін «Халықтардың Адалдары» ретінде таныды. Институттың «Адалдар» комиссиясы 1990 жылы оның басқа біреуге көмектескенін көрсететін ешқандай дәлел таппады, бірақ 2013 жылдың маусымында Ватикан жаңа тұжырымдарды қарау үшін тарихшыны тағайындағанын хабарлады. Италиядағы шетелдік еврейлердің тұтқындалғандарының дерекқорының редакторы Анна Пиццути Corriere Della Sera газетіне Палатуччидің «Фиумеден 40-тан астам адам Кампанияға жер аударылған, ал олардың үштен бірі Аушвицке түскен» кезде мыңдаған еврейлерді Кампанияға қайта бағыттауы мүмкін емес екенін айтты. Фоа Палатуччинің пайдасына көптеген куәліктер бар екенін мәлімдеді және Палатуччидің Холокосттағы рөлі туралы нақты шешім қабылдамас бұрын Primo Levi орталығы қолданған құжаттар басқа тарихшылардың қарауына ұсынылуы керек екенін қосты. The New York Times Centro Primo Levi директоры Наталья Индримидің жауабын жариялады, ол құжаттар жоба басталғаннан бері ғылыми қауымдастыққа қолжетімді екенін және егер куәліктер болса, оларды жария ету керек екенін айтты. Онтариодағы St. Peter's Seminary-нің қасиетті жазу және экуменизм бойынша вице-ректоры және доценті Фр. Мюррей К. Уотсон 2013 жылдың маусымында «Менің ойымша, осы мәселеге қатысты сабырлылық таныту орынды, өйткені тіпті осы материалдармен таныс ғалымдар оның мағынасы мен түсіндіруі туралы келіспейді» деді.

Palatucci was born in Montella, Avellino, Italy. He graduated from the University of Turin, Faculty of Law in 1932. In 1936 he entered police service in Genoa and the following year he was assigned to Fiume. For 5 decades, Palatucci was believed to have been Fiume Chief of Police, and that he used his power to help the Jews until he got arrested. Even though already in 1994, historian Marco Coslovich published the documents showing that Palatucci never had more than a subordinate administrative role, in which he excelled and for which he was praised by his superiors, the misrepresentation of his position continued until the 2013, when the Holocaust Museum stated in its anniversary exhibition that Palatucci "used his power of Chief of Police to help the Jews". Palatucci, known as “the Italian Schindler,” has long been credited with saving thousands of Jews during the Holocaust while serving in the police department in the city of Fiume, and was designated by Yad Vashem as one of the Righteous Among the Nations. After the promulgation of racial laws against Jews in 1938 and at the beginning of World War II in 1939, Palatucci was chief of the Foreigners' Office. According to his hagiographers, he began falsifying documents and visas. The documentary report issued by Centro Primo Levi NY in 2013 demonstrates that no evidence nor testimony of such activity was ever found. Moreover, the report reviews in depth hundreds of police records preserved at the State Archive of Rijeka showing that one of Palatucci's main activities between 1938 and 1943 was the compilation and update of the census of the Jews. The census was the principal instrument in the application of the Racial Laws and in Fiume it was compiled and maintained with unparalleled thoroughness. Hagiographers also claim that when Palatucci "officially deported" Jews, he instead arranged for them to be sent to Campagna, telling them to contact his uncle, the Catholic Bishop of Campagna Giuseppe Maria Palatucci, who would offer them the greatest assistance possible. Already Marco Coslovich in 1994 had demonstrated through extensive documentation that Palatucci and the Police of Fiume had no power to decide internment location for the Jews. More recently the database of foreign Jews interned in Italy curated by Anna Pizzuti provided unequivocal evidence of the implausibility of this theory. As published in Pizzuti's documentary resource, the Jews deported from Fiume to Campagna are 40. Moreover, 10 of this allegedly "protected group" ended up in Auschwitz. Hagiographers also claim that he managed to destroy all documented records of some 10,000 Jewish refugees living in the town, issuing them false papers and providing them with funds. This theory has been questioned by several historians, including Marco Coslovich and Silva Bon. The latter, in her "The Jewish Communities of Fiume and the Carnaro" (Trieste, 2001) argued that, based on official records, the Germans and the RSI police conducted the arrests of the Jews through the lists of the Italian police. The arrests began in October 1943 and were organized first as round ups and then as targeted operations in which the Italian Questura provided information to both locate and identify Fiume Jews. Both German and Italian records indicate that by June 1944 hardly any Jews had remained in Fiume. Moreover, if local records had been destroyed, something of which there is no sign, those refugees would still appear in the central police archive that kept copies of all local police headquarters as well as in the records of the Italian DP camps after the war, which is not the case. Following the 1943 capitulation of Italy, Fiume was occupied by Nazis. Purportedly, he continued to clandestinely help Jews and maintain contact with the Resistance, until his activities were discovered by the Gestapo. However, both German and Italian documents show that Palatucci was arrested for treason and for having transmitted to Britain official documents requesting negotiations for Fiume’s post war status under Italian aegis. As the imminent defeat of the Axis became clear, many RSI officers began to negotiate with the Allies concerning Italy's post war fate and their own. The tensions between the German and Italian RSI forces grew harsher. On the Eastern border, near Fiume, British support of Yugoslav resistance fighters grew stronger causing continuous attacks. Palatucci highest superior, to whom he reported, Tullio Tamburini was arrested in June for treason and embezzlement and deported to Dachau. After the liberation of Florence, in August 1944, Roberto Tomasselli, his direct superior and protector who had left him in his place, defected the ranks of Salò and ended up in an Anglo American POW camp. His chief of cabinet and close collaborator in Fiume, left for Milan, where he served briefly Mussolini ailing administration and passed to the Liberation forces before the Allies entered the city. On 13 September 1944 Palatucci was arrested. Oral sources claim that he was condemned to death, but no documentary evidence of this fact ever emerged. Along with other Italian policemen from Fiume and Trieste who were also accused of treason and embezzlement, he was deported to the Dachau concentration camp, where he died during the epidemics of typhus on 9 February 1945, before the camp was liberated by the Allies on 29 April 1945. The Yad Vashem Holocaust Memorial honored him in 1990 as Righteous Among the Nations, for helping one Jewish woman. The Institute of the Righteous commission in 1990 found no evidence that he might have assisted anyone outside of this case. but in June 2013 the Vatican announced that it had asked a historian to review the new findings. Anna Pizzuti, editor of the database of foreign Jewish internees in Italy, told Corriere Della Sera that it was impossible that Palatucci could have rerouted thousands of Jews to Campagna when "no more than 40 Fiume residents were interned in Campagna; and a third of these ended up in Auschwitz". Foa claimed that there are many testimonies in favor of Palatucci and concluded that before a definitive determination can be made about Palatucci's role in the Holocaust, the documentation used by the Primo Levi Center would have to be made available for other historians to review. The New York Times reported a reply from Centro Primo Levi's director, Natalia Indrimi, stating that the documents have been available to the scholarly community since the inception of the project, and that, if testimonies are available, they should be made public. Fr. Murray K. Watson, vice rector and assistant professor of Sacred Scripture and Ecumenism at St. Peter's Seminary in Ontario, said in June 2013 "I think a judicious patience as regards this question is probably wise, since even the scholars familiar with this material disagree about its meaning and interpretation."