Матфей ішіндегі Мәриямның шежіресі және оның тарихы

Кіріспе

Матай 1:13 – Жаңа өсиеттегі Матай І Ізгі хабарының 1-тарауының он үшінші аяты. Бұл аят Исаның әкесі Жүсіптің шежіресі тізілген бөлімнің бір бөлігі. Бұл аят Исаға дейінгі алты буын Бабыл тұтқындығынан кейінгі кезенді қамтиды.

Талдау

Зеруббабелдің бірнеше баласы болған, бірақ басқа ешбір деректе Абиуд есімді баласы есімделмеген. Бұл Елиякимді, кейде Елияким деп аталған Ехоякиммен шатастырмау керек. Бұл мәселені толыққанды талқылау үшін Исаның шежіресі#Түсіндірмелер бөлімін қараңыз. Бұл шежіредегі адамдар Вавилон тұтқындығынан кейін және Исаның дүниеге келуіне алты буын бұрын өмір сүрген. Дәстүр бойынша Зеруббабелдің дәуірі б.з.д. 539 жылы басталды деп есептеледі, ал тізімдегі соңғы адам Азор б.з.д. 372 жылы қайтыс болған деседі. Тек төрт адам үшін мұндай ұзақ мерзім – көптеген ғалымдардың пікірінше, нақты тізім одан да ұзын болуы керек. Лұқаның шежіресінде осы кезеңдегі көптеген есімдер кездеседі. Бұл шежіредегі адамдардың ішінде тек Зеруббабел ғана жақсы белгілі. Ол Езра кітабында маңызды рөл атқарады және Киелі кітаптың басқа жерлерінде де кездеседі. Осы жерде Ескі өсиеттің тарихы аяқталады, ал мұнда аталған қалған үш адам тек осы шежіре арқылы ғана белгілі. Сондықтан шежіренің қалған бөлігі қайдан алынғаны белгісіз. Иосифтің айтуынша, көрнекті еврей отбасылары егжей-тегжейлі шежірелік жазбаларды сақтап келген, ал Матайдың авторы олардың кейбіреулеріне қол жеткізген болуы мүмкін. Мұрагерлік ережелерін сақтау үшін әрбір жергілікті үкімет те шежірелік жазбаларды жүргізген. Роберт Гандринің пікірінше, шежіренің қалған бөлігі – Матайдың авторының Ескі өсиеттік деректердің соңы мен Исаның тууы арасындағы олқылықты толтыру үшін жасаған шығармашылық туындысы. Оның сөзіне қарағанда, Абиуд, Елияқым және Азор басқа ешбір жерде есімделмеген, себебі оларды Матай өзі ойлап тапқан. Гандри сондай-ақ, тізім еврей көшбасшыларының қабылданған шежіресінен алшақтағаннан кейін, Жүсіптің атасының белгілі аумағына жеткенше жасалған деп санайды. Гандри Матай тізімді толығымен өйлеп тапқан деп ойламайды. Тізімдегі есімдер тарихи кезеңге сәйкес келеді. Гандри болжам бойынша, автор Ескі өсиеттегі патшалар тізімін көшірген болуы мүмкін. Ол атап айтқанда, есімдердің барлығы 1 Тарих кітабынан алынған, бірақ көшіруді анық көрсете бермес үшін өзгертілген болуы мүмкін. Әбиху – «Яһуданың ұлы» деген мағына беретін дін қызметкері есімдерінің бірі. Гандри болжам бойынша, Матайдың авторы осы есімнің мағынасын ұнатып, оны Әбиуд деп сәл өзгерткен. Еліезер Әбихудың орнын басып, Матайдың авторы оның есімін Елияқым деп өзгерткен болуы мүмкін, осылайша оны 22-тараудағы Исаядағы Елияқымға және бұрынғы баяндамадан шығарылған Ехояким патшаға байланыстырған. Азария, тағы бір дін қызметкері, оның есімі Азор есімін жасау үшін қысқартылған болуы мүмкін.

Zerubbabel is reported to have had a number of children, but no other source includes one named Abiud. The Eliakim listed is not to be confused with Jehoiakim, who is sometimes referred to as Eliakim. Zerubbabel son of Shealtiel is also listed in the genealogy of Jesus that appears in For a full discussion of this issue see Genealogy of Jesus#Explanations for divergence. Those listed in this part of the genealogy lived in the period after the Babylonian captivity and six generation before Jesus. Traditionally Zerubbabel's period is believed to have started in 539 BC, while Azor, the last listed, is said to have died in 372 BC. This is a long period of time for just four people and many scholars feel an accurate list would be longer. Luke's genealogy has far more names covering this period. That this part of the genealogy is usually lacking in papponymic naming leads William F. Albright and C. S. Mann to speculate that over the generations the repeating and similar names were merged. Of the people listed in this passage only Zerubbabel is well known. He plays an important role in the Book of Ezra and appears elsewhere in the Bible. It is at this point that the Old Testament histories conclude, and the other three figures listed here are only known from this genealogy. It is thus unknown where the rest of the genealogy comes from. As noted in Josephus, prominent Jewish families did keep detailed genealogical records, and the author of Matthew may have had access to some of these. Each local government also kept genealogical records to ensure proper rules of inheritance were followed. In the opinion of Robert H. Gundry, the rest of the genealogy is a creative fiction by the author of Matthew to fill in the gap between the end of the Old Testament sources and Jesus' birth. He argues that the reason Abiud, Eliakim, and Azor are not known outside this passage is because the author of Matthew made them up. It is also Gundry's opinion that once the list moves away from the accepted genealogy of Jewish leaders, it is fabricated until it reaches the known territory of Joseph's grandfather. Gundry does not imagine that Matthew has made up the list entirely. The names listed do fit the period of history. Rather Gundry speculates that the author, who might have been copying the list of kings from the Old Testament, turned to that source for the names of Joseph's ancestors. Specifically, he purports that the names are all drawn from 1 Chronicles, but may have been modified to not make the copying obvious. Abihu was one of the priests whose name means "son of Judah." Gundry speculates that the author of Matthew liked the meaning behind this name and so it was slightly modified to become Abiud. Eliezer succeeded Abihu and his name may have been changed to Eliakim by the author of Matthew, linking him to the Eliakim mentioned in Isaiah 22 and to Jehoiakim, a king that was left out of the earlier narrative. Azariah, another priest, may have had his name shortened to create the name Azor.